Ochotnicze Straże Pożarne (OSP) należą do najstarszych organizacji, a jednocześnie do najbardziej zasłużonych dla społeczeństwa. Ich rola w zapewnieniu bezpieczeństwa przeciwpożarowego i wkład w życie lokalnych społeczności jest nieoceniony. Poniższa artykuł przedstawia przegląd działalności jednostek OSP w różnych gminach noszących nazwę Janów, koncentrując się na ich rozwoju, bieżącej działalności, wyzwaniach oraz bogatej historii.
Nowe jednostki OSP w Janowie Podlaskim: Kontekst i rozwój
Powstanie OSP Janów Podlaski i jej siedziba
W gminie Janów Podlaski powstała nowa jednostka OSP Janów Podlaski, która obecnie liczy 15 strażaków. Jej tymczasowa siedziba będzie mieścić się przy ul. Przechodniej, w dawnym budynku Elremetu. Burmistrz Karol Michałowski wskazuje, że wybór tej lokalizacji był podyktowany koniecznością przypisania adresu do Krajowego Rejestru Sądowego (KRS) podczas zakładania stowarzyszenia, na co wyraził zgodę.
Wzmocnienie zasobów strażackich w gminie
Mimo że liczba strażaków wynika z dokumentów w KRS-ie, z niepotwierdzonych informacji wynika, że do nowej jednostki dołączyło jeszcze kilka kolejnych osób, co świadczy o jej rozwojowym charakterze. Burmistrz Karol Michałowski wyraża zadowolenie z powstania tego stowarzyszenia, podkreślając, że "wzmocni ono zasoby strażackie w gminie". Dodaje, że samo powstanie stowarzyszenia "nie zmieni obecnej sytuacji, ale może pomóc".
W gminie Janów Podlaski powstało również kolejne stowarzyszenie - OSP Werchliś, które wprowadza do zasobów gminnych 15 druhów, z planami przyjęcia kolejnych osób. Również sytuacja w OSP Klonownica Mała cieszy burmistrza, gdyż to stowarzyszenie, wpisane do KRS-u, dotąd nie funkcjonowało, a obecnie jest odbudowywane, z około 21 druhami chętnymi do aktywnego wspierania działań strażackich. Wszystkie te inicjatywy są postrzegane jako bardzo cenne dla bezpieczeństwa.
Aspekty finansowe i organizacyjne
Na obecnym etapie gmina Janów Podlaski nie otrzymała jeszcze żadnych wniosków ani zgłoszeń dotyczących finansowania działalności nowej OSP. Burmistrz wyjaśnia, że samo założenie stowarzyszenia to jedno, a formalności, takie jak nadanie numeru NIP, REGON czy założenie konta bankowego, wymagają czasu. Gmina oczekuje na rozmowy z zarządem oraz na ewentualne wnioski dotyczące zapotrzebowania.
Prezesem nowego stowarzyszenia jest Tomasz Popis - strażak z dużym doświadczeniem. W nowej jednostce działa także kilku innych doświadczonych strażaków, którzy wcześniej należeli do dotychczasowej jednostki OSP Janów Podlaski.
Relacje z władzami gminy i poprzednią jednostką
Wójt Karol Michałowski zwraca uwagę na wydarzenia z ostatniego walnego zgromadzenia członków starszego OSP, podczas którego ponownie wybrano prezesa Grzegorza Kaczmarka. Spotkanie to było burzliwe, a część strażaków została usunięta z jednostki.
Starosta bialski Mariusz Filipiuk uważa, że w sytuacji konfliktu między jednostką OSP a władzami gminy, powstanie nowej jednostki może być szansą na zapewnienie odpowiedniego zabezpieczenia przeciwpożarowego na terenie Janowa. Do nowego podmiotu zgłosiło się już kilkunastu strażaków, w tym nawet siedmiu kierowców, co daje nadzieję na właściwe realizowanie działań związanych z bezpieczeństwem mieszkańców.
Starosta Mariusz Filipiuk zauważa również, że jest to sytuacja przykra, gdyż nie powinno dochodzić do takich sporów, choć trudno jednoznacznie wskazać odpowiedzialnych. Podkreśla także, że organ finansujący działalność Ochotniczej Straży Pożarnej ma prawo do kontroli wydatkowania środków publicznych, ponieważ jednostka OSP funkcjonuje jako stowarzyszenie, ale jej działalność jest finansowana przez gminę.
Prezes dotychczasowej jednostki OSP w Janowie Podlaskim, Grzegorz Kaczmarek, odnosi się do sprawy stwierdzając, że każdy ma prawo założyć stowarzyszenie i że jego bezpośrednio dotyczy działalność dotychczasowej jednostki OSP Janów Podlaski. Na ten moment trudno mówić o ewentualnej współpracy, ponieważ "nie odbyły się jeszcze żadne rozmowy w tej sprawie, dlatego nie wiadomo, czy i w jakiej formie taka współpraca mogłaby się pojawić w przyszłości".
Działalność OSP w Gminie Janów (powiat częstochowski)
Jubileusz 100-lecia OSP w Żurawiu
W dniu 16 czerwca 2018 roku, Jednostka Ochotniczej Straży Pożarnej w Żurawiu, na terenie gminy Janów, świętowała Jubileusz stulecia swojej działalności. W uroczystościach wzięli udział przedstawiciele wszystkich jednostek OSP z terenu gminy Janów, zaprzyjaźnione jednostki z gmin ościennych, zaproszeni goście oraz mieszkańcy okolicy.
Obchody jubileuszowe rozpoczęły się od odsłonięcia tablicy pamiątkowej umieszczonej na ścianie remizy w Żurawiu. Następnie w miejscowym Kościele p.w. św. Bartłomieja odbyła się Msza św. w intencji Strażaków, którą celebrował ks. kanonik Andrzej Kańka. Oprawę muzyczną zapewniła Orkiestra Dęta z Mykanowa oraz Chór im. Zygmunta Krasińskiego w Złotym Potoku.
Uroczysty apel rozpoczął się meldunkiem złożonym wiceprezesowi Zarządu Oddziału Wojewódzkiego, prezesowi Zarządu Oddziału Powiatowego ZOSP RP w Częstochowie - druhowi Krzysztofowi Smeli. Dowódcą uroczystości był dh Jacek Łudzik, a gości powitał prezes Jednostki OSP w Żurawiu dh Rafał Lampa. Całość prowadził dh Krzysztof Lampa.
Po podniesieniu flagi na maszt nastąpiło odczytanie historii OSP w Żurawiu, przygotowanej przez lokalnego radnego Rady Gminy Janów - Józefa Kaweckiego. Uroczystość była również okazją do odznaczenia zasłużonych druhów. Złotym Znakiem Związku odznaczony został druh Leszek Haber, a Złotym medalem za zasługi dla pożarnictwa uhonorowano druha Jerzego Lampę. Srebrne medale otrzymali druhowie: Rafał Lampa, Piotr Zatoń, Marcin Podsiedlik, Łukasz Liberda, Grzegorz Dziurkowski i Błażej Dziurkowski.
Wśród zaproszonych gości, którzy złożyli gratulacje i podziękowania, znaleźli się: posłanka na Sejm RP - Lidia Burzyńska, senator RP VI i VIII kadencji - Jarosław Lasecki, wiceprezes Zarządu Oddziału Wojewódzkiego i prezes Zarządu Oddziału Powiatowego ZOSP RP w Częstochowie oraz starosta Powiatu Częstochowskiego - dh Krzysztof Smela, zastępca Komendanta Miejskiego PSP w Częstochowie - st. bryg. Janusz Benduch, wójt Gminy Janów - Joanna Ścigaj, przewodniczący Rady Gminy Janów - Stefan Zatoński oraz prezes Zarządu Gminnego OSP w Janowie - dh Adam Markowski.
Słodką niespodzianką był tort w postaci wozu bojowego, upieczony przez żony Jubilatów. Wieczorem odbyły się występy artystyczne, w tym orkiestry mykanowskiej z mażoretkami, ETNY - królowej Disco Polo, Zespołu Folklorystycznego Janowianie i ZAJEFAJNYCH. Plenerową zabawę taneczną poprowadził DJ SAILES. Organizatorami wydarzenia byli: Jednostka OSP w Żurawiu, Gmina Janów i Samorządowy Ośrodek Kultury i Sportu w Janowie.
Ranking aktywności jednostek OSP w powiecie częstochowskim
Komenda Wojewódzka Państwowej Straży Pożarnej w Katowicach udostępniła ranking najbardziej aktywnych jednostek Ochotniczych Straży Pożarnych w powiecie częstochowskim w 2020 roku. W tym zestawieniu OSP Janów (Gmina Janów, pow. częstochowski) odnotowała 97 wyjazdów. Inne aktywne jednostki z powiatu to:
- OSP Blachownia - 228 wyjazdów
- OSP Wrzosowa - 183 wyjazdy
- OSP Mstów - 176 wyjazdów
- OSP Koniecpol II - 141 wyjazdów
- OSP Olsztyn - 129 wyjazdów
- OSP Kruszyna - 128 wyjazdów
- OSP Kłomnice - 127 wyjazdów
- OSP Cisie - 126 wyjazdów
- OSP Lubojna - 115 wyjazdów
- OSP Mykanów - 106 wyjazdów
- OSP Żuraw - 36 wyjazdów
- OSP Złoty Potok - 28 wyjazdów
- OSP Piasek - 28 wyjazdów
- OSP Bystrzanowice - 19 wyjazdów
KW PSP w Katowicach poinformowała również o jednostkach, które odnotowały największą liczbę niezrealizowanych wyjazdów (odmowa wyjazdu). Liderem tego zestawienia była OSP Konopiska z 43 odmowami. Na kolejnych pozycjach znalazły się: OSP Dąbrowa Zielona (16 odmów), OSP Radoszewnica (15 odmów) oraz OSP Stary Cykarzew (15 odmów).
Poważny pożar w Teodorowie i utrata sprzętu
W dniu 23 kwietnia doszło do bardzo dużego pożaru w miejscowości Teodorów w Gminie Janów, gdzie spłonęło 6 ha lasu i 12 ha nieużytków. Niestety, podczas akcji gaśniczej spłonął ciężki samochód ratowniczo-gaśniczy marki Jelcz, należący do Ochotniczej Straży Pożarnej Janów. Spaleniu i zniszczeniu uległa zabudowa i podwozie wozu oraz jego wyposażenie. Był to jedyny ciężki gaśniczy samochód pożarniczy w Gminie Janów, który posiadał zbiornik na wodę o pojemności 6000 litrów. Zakup nowego samochodu to znaczący koszt dla lokalnego samorządu i jednostki.
Ogólne zasady funkcjonowania OSP
Współpraca z gminą i finansowanie
Działalność ochotniczej straży pożarnej opiera się na współpracy z gminą. Między jednostką OSP a gminą zawierana jest umowa, na podstawie której finansowany jest zakup umundurowania, sprzętu oraz paliwa do pojazdów i urządzeń, takich jak motopompy. Sprzęt musi być gotowy do użycia, a pojazdy zatankowane, aby strażacy mogli wyjechać do akcji. Wójt i rada gminy dysponują środkami przeznaczonymi na Ochotnicze Straże Pożarne i w miarę możliwości finansowych przeznaczają je na ich działalność. Czesław Pikacz, członek zarządu głównego Związku OSP RP w Warszawie, wskazuje, że nowa jednostka buduje się stopniowo, często przez wiele lat.
Włączenie do Krajowego Systemu Ratowniczo-Gaśniczego (KSRG)
Przystąpienie jednostki OSP do Krajowego Systemu Ratowniczo-Gaśniczego (KSRG) jest procesem, który zwykle trwa około dwóch lat. W niektórych przypadkach, jeśli wszystkie procedury przebiegają sprawnie, może to potrwać około półtora roku. W powiecie kolejne jednostki starają się o dołączenie do systemu.
Constant Technologies Explainer Video
Ekwiwalent pieniężny dla strażaków
Za udział w akcjach ratowniczych strażacy otrzymują ekwiwalent pieniężny, wypłacany przez gminę. Jego wysokość ustala rada gminy co dwa lata. W Janowie Podlaskim, w ostatnim okresie, wynosił on 31 zł za godzinę udziału w akcji ratowniczo-gaśniczej oraz 23 zł za godzinę udziału w szkoleniach i ćwiczeniach. Każda rozpoczęta godzina jest liczona jako pełna godzina.
Rys historyczny Ochotniczej Straży Pożarnej w Janowie Lubelskim
Początki i rozwój jednostki
Ochotnicze Straże Pożarne należą do najstarszych i najbardziej zasłużonych organizacji. W Janowie Lubelskim, pomimo utrudnień ze strony zaborcy rosyjskiego, staraniem zorganizowanego społeczeństwa miasta w dniu 22 czerwca 1905 roku założone zostało Towarzystwo Straży Ogniowej Ochotniczej. Początkowo jednostka posługiwała się ręczną sikawką, do której czerpano wodę z cieków wodnych przy pomocy hydroforu. Początki wprowadzenia motoryzacji sprzętu gaśniczego sięgają 1930 roku, kiedy to ze środków własnych straży pożarnej zakupiona została pierwsza motopompa. W uznaniu zasług straży pożarnej, Zarząd Związku Wojewódzkiego Straży Pożarnych Rzeczpospolitej Polskiej w Lublinie w 1931 roku przekazał zasiłek w kwocie 1500 zł na zakupioną wcześniej motopompę. W tym samym roku Ochotnicza Straż Pożarna w Janowie Lubelskim posiadała samochód marki „Opel” przystosowany do celów pożarniczych.
Innym ważnym wydarzeniem w działalności tutejszej OSP było założenie w 1927 roku strażackiej orkiestry dętej. Zorganizował ją pan Marciniak, ówczesny dyrektor syndykatu rolniczego, a funkcję kapelmistrza pełnił pan Roman Woszczyński, dozorca miejscowego więzienia. Strażacy mieli dużo pracy w likwidacji pożarów, głównie w lasach państwowych. W latach 20. funkcję naczelnika straży pełnił druh K. Siess, a jego pomocnikiem był druh Stanisław Ryszel, który objął funkcję naczelnika w pierwszej połowie lat 30.
Działalność podczas okupacji
W okresie okupacji naczelnikiem OSP był druh Edward Chmiel, który został aresztowany 27 października 1943 roku, wywieziony do obozu koncentracyjnego w Oświęcimiu, skąd nie powrócił. Janowscy strażacy w czasie wojny i okupacji przyjęli postawę godną Polaka. Chronili miejscowe organizacje konspiracyjne, poprzez wcześniejsze ostrzeganie o zamiarze dokonywania rewizji domowych oraz pełnili warty nocne, aby mieszkańcy miasta czuli się bezpieczni. Częste były również przypadki informowania ludności o łapankach młodzieży janowskiej przez okupanta, celem wywiezienia ich na przymusowe roboty do III Rzeszy. Wielu strażaków działało także w szeregach podziemnych organizacji zbrojnych, narażając swoje życie.
Okres powojenny i rozbudowa
Po wyzwoleniu kraju w 1944 roku naczelnikiem OSP został wybrany druh Andrzej Łukasik, który kierował działaniami operacyjnymi jednostki do 1982 roku. W tym okresie funkcje prezesa pełnili kolejno: Leon Misiura, Bolesław Zobczyński, Zbigniew Żelaźnicki, Stanisław Ryszko i Józef Nazarewicz. Do 1958 roku sekretarzem straży był janowski adwokat Jan Sokal, w którego mieszkaniu odbywały się posiedzenia zarządu. Funkcje sekretarza pełnili również Stanisław Ryszko i Zbigniew Żelaźnicki. Funkcję gospodarza pełnili Eugeniusz Cudziło, Władysław Flis, a przez kilkanaście lat Jan Bielak.
Na początku lat 50. OSP zakupiła ze środków społecznych samochód marki „Renault”, który został przystosowany dla potrzeb gaśniczych. W 1954 roku jednostka otrzymała z Powiatowej Komendy Straży Pożarnej w Kraśniku typowy samochód pożarniczy marki „Star 20”, a w 1959 roku z miejscowej Powiatowej Straży Pożarnej beczkowóz „Star 21”. W latach 50. sprzęt janowskiej OSP przechowywany był w drewnianej remizie usytuowanej na działce przy obecnej ulicy Piłsudskiego (dawniej Długa). Podjęto więc starania o wybudowanie nowej remizy, i w drugim półroczu 1958 roku rozpoczęto budowę piętrowej strażnicy pożarnej, w której siedzibę znalazła też Komenda Powiatowa Straży Pożarnych. W latach 1945-1974 janowska OSP często brała udział w akcjach ratowniczo-gaśniczych. W 1985 roku OSP w Janowie Lubelskim obchodziła jubileusz 80-lecia powstania.