Historia Ochotniczej Straży Pożarnej w Gołkowicach to świadectwo zaangażowania lokalnej społeczności w ochronę życia i mienia przed pożarami oraz innymi klęskami żywiołowymi. Jednostka ta, której korzenie sięgają początku XX wieku, na trwałe wpisała się w dzieje Gołkowic i sąsiedniego Skrbeńska, pełniąc nie tylko funkcje ratownicze, ale także kulturalne.
Początki Jednostki i Okres Międzywojenny
Założenie OSP Gołkowice w 1905 roku
W 1905 roku grupa obywateli Gołkowic i sąsiedniego Skrbeńska doszła do wniosku, że należy utworzyć organizację chroniącą mieszkańców i ich mienie przed licznymi w owym czasie pożarami i innymi klęskami żywiołowymi. Inicjatywa ta, prowadzona przez miejscowego nauczyciela, właścicieli wiejskich gospód i bogatszych chłopów, konsekwentnie przekonywała mieszkańców do idei utworzenia straży pożarnej.
Pierwszym prezesem nowo powstałej jednostki został nauczyciel z Gołkowic, Jan Moritz, a komendantem właściciel gospody nazwiskiem Fischer. W pierwszych latach funkcjonowania straż liczyła około 25 członków.
Pierwsze Wyposażenie i Remiza
Już w 1906 roku OSP Gołkowice nabyła napędzaną ręcznie, dwutłokową pompę zabudowaną na podwoziu kołowym. Ta „sikawka” była używana aż do 1946 roku, stanowiąc podstawę wczesnych działań gaśniczych. Pierwsza remiza strażacka znajdowała się przy gospodzie ówczesnego komendanta.
Rozwój w Okresie Międzywojennym
Okres I wojny światowej oraz nieustabilizowana sytuacja polityczna i narodowościowa po jej zakończeniu wpłynęły na ograniczenie działalności straży. Jednak w 1922 roku wybrano nowy zarząd, co zapoczątkowało odrodzenie jednostki. W 1927 roku, na gruncie podarowanym przez Jana Surmę, właściciela gospody, wybudowano nową remizę z wieżą. W 1930 roku Ochotnicza Straż Pożarna w Gołkowicach otrzymała sztandar, który niestety zaginął w czasie II wojny światowej.
W latach przedwojennych pożary zdarzały się często, głównie ze względu na liczną drewnianą zabudowę. Miejscowa straż była jedynym ratunkiem, choć szanse uratowania zabudowań były znikome. Koncentrowano się głównie na ratowaniu sąsiednich budynków i inwentarza. Ręcznie napędzana „sikawka” była ciągnięta końmi, a właściciele koni pełnili dyżury i obowiązkowo musieli dostarczać zaprzęgi w czasie akcji pożarowej.
Lata Wojenne i Powojenna Odbudowa
Działalność podczas II wojny światowej
W czasie II wojny światowej straż pożarna funkcjonowała nadal, jednak jej działalność, zwłaszcza kulturalna, została ograniczona do minimum. Na cele wojenne trzeba było oddać mosiężne hełmy, co symbolizowało trudności tamtych czasów.
Modernizacja i nowe wyposażenie po 1945 roku
Po wyzwoleniu rozpoczął się kolejny etap w działalności gołkowickiej straży pożarnej. Pozyskiwano nowych członków, uzupełniano i remontowano sprzęt gaśniczy. Wysłużoną „sikawkę” zastąpiła pompa z napędem spalinowym, co było znaczącym krokiem w zwiększeniu efektywności działań.
W 1955 roku na wyposażeniu jednostki znalazł się pierwszy samochód - amerykański terenowy Dodge, pochodzący z czasów wojny. Pozwoliło to uniezależnić się od wykorzystywanych do tej pory zaprzęgów konnych. Dodge został zastąpiony w 1962 roku samochodem ciężarowym marki Lublin. Następnie, za własne środki, zakupiono samochód STAR 29. Z okazji jubileuszu 700-lecia Gołkowic w 1978 roku, dzięki usilnym staraniom ówczesnego zarządu, Ochotnicza Straż Pożarna otrzymała oryginalny samochód gaśniczy typu STAR 25.
W 1957 roku społeczeństwo Gołkowic i Skrbeńska ufundowało jednostce nowy sztandar, będący symbolem odrodzenia i ciągłości służby.
Rozwój Infrastruktury i Współczesność
Budowa Nowej Remizy (1963-1965)
W 1963 roku, po pokonaniu wielu problemów, rozpoczęto prace przy budowie nowej remizy. Składała się ona z dwóch stanowisk garażowych, zaplecza technicznego i socjalnego oraz dużej sali do organizowania spotkań i imprez. Zdecydowaną większość prac wykonywano społecznie, a środki finansowe i potrzebne materiały zdobywano dzięki różnym zabiegom, gdyż dotacja państwa nie przekroczyła 20% wartości kosztorysowej obiektu. Uroczyste oddanie remizy do użytku nastąpiło 22 lipca 1965 roku.
Włączenie do Krajowego Systemu Ratowniczo-Gaśniczego i nowoczesne wyposażenie
Przejęcie jednostek OSP przez samorząd terytorialny umożliwiło wyposażenie w nowocześniejszy sprzęt ratowniczo-gaśniczy. W 1994 roku zakupiono samochód gaśniczy STAR 200. Jednostka posiada obecnie agregat prądotwórczy, oddechowe aparaty powietrzne, piłę spalinową, łączność radiową, zdalnie sterowane alarmowanie selektywne, nowoczesne ubrania ochronne, hełmy, specjalistyczne obuwie oraz wyposażenie dla drużyn młodzieżowych. Dzięki nowoczesnemu wyposażeniu, porównywalnemu z jednostkami zawodowymi, oraz dobremu wyszkoleniu strażaków, OSP Gołkowice w 1997 roku, decyzją Ministra Spraw Wewnętrznych, została włączona do Krajowego Systemu Ratowniczo-Gaśniczego (KSRG).
Współpraca Międzynarodowa i Działalność Kulturalna
Bliskość granicy oraz wspólne zagrożenia były przyczyną nawiązania w 1995 roku współpracy z Ochotniczą Strażą Pożarną z Zavady z Republiki Czeskiej (SDH Petrovice u Karviné-Závada), która trwa już od 30 lat. W 1996 roku sporządzono i podpisano aneks do umowy o współpracy przygranicznej, uwzględniający wspólne działania strażaków ochotników.
Poza akcjami gaśniczymi, przeciwpowodziowymi, kontrolami, ćwiczeniami i szkoleniami, strażacy OSP Gołkowice zawsze byli aktywnymi organizatorami życia kulturalnego na wsi. Organizowali liczne festyny, zabawy i wieczornice, a także pokazy sprawnościowe i zawody sportowo-pożarnicze, w których startowali również w okolicznych miejscowościach i sąsiedniej Czechosłowacji. Były okresy, że straż była jedynym animatorem życia kulturalnego Gołkowic. Ta działalność jest możliwa dzięki zaangażowaniu byłych i aktualnych członków straży pożarnej.
Obchody 120-lecia OSP Gołkowice
W minioną sobotę 13 września OSP Gołkowice świętowała 120-lecie istnienia. Okazały jubileusz stał się okazją do poświęcenia i przekazania jednostce nowego sztandaru, który zastąpił poprzedni, ufundowany w 1957 roku. Podobnie jak historyczny sztandar, również ten nowy został ufundowany przez społeczność Gołkowic i Skrbeńska.
Świętowanie rozpoczęła dziękczynna msza święta w kościele Podwyższenia Krzyża Świętego w Gołkowicach, odprawiona przez proboszcza ks. Adama Barona. W modlitwie uczestniczyli również kapelani strażaków wyznania ewangelickiego - kapelan krajowy ks. bryg. Adam Glajcar oraz kapelan powiatowy ks. Daniel Ferek. Na zakończenie mszy ks. Baron podziękował strażakom za ich działalność i podkreślił ich zaangażowanie na rzecz lokalnej społeczności.
Uroczysty Apel i Przekazanie Sztandaru
Po mszy jej uczestnicy - strażacy z Gołkowic, delegacje z sąsiednich jednostek, również z Czech, oraz zaproszeni goście - przemaszerowali w takt orkiestry strażackiej na plac apelowy przed remizą w Gołkowicach. Tam odbył się uroczysty apel, którego dowódcą był Naczelnik OSP Gołkowice dh Artur Wójciński. W trakcie apelu poświęcony został nowy sztandar jednostki. Poświęcenia dokonali ks. prałat Bogusław Płonka i ks. bryg. Adam Glajcar. Następnie sztandar został przekazany przez sołtysów Gołkowic i Skrbeńska, Piotra Wrodarczyka i Barbarę Grim, strażakom z Gołkowic. W imieniu strażaków odebrał go Prezes OSP Gołkowice dh Robert Radecki, który nie tylko powitał przybyłych gości, ale również przypomniał bogatą historię jednostki.
Dh Robert Radecki podkreślił, że strażacy z Gołkowic w ciągu 120 lat istnienia jednostki uratowali wiele płonących domów i obiektów gospodarczych, ratowali życie mieszkańców, płonące lasy i płody rolne. Uczestniczyli w akcjach powodziowych, usuwali skutki skażenia rzek oraz skutki nawałnic, które przechodziły nad regionem. Prezes zaznaczył, że ratowanie życia, zdrowia i dobytku to nie jedyne czym zajmowali się strażacy z Gołkowic. Podkreślił, że ich systematyczna praca i poświęcenie zapewniły ciągłość i skuteczność działania organizacji, wpisując OSP w Gołkowicach na trwałe w dzieje "małej ojczyzny".
Wśród gości reprezentujących środowisko strażackie obecni byli m.in.: Wiceprezes Zarządu Oddziału Wojewódzkiego ZOSP RP w Katowicach dh Grzegorz Habdas, Prezes Zarządu Oddziału Powiatowego ZOSP RP w Wodzisławiu Śl. dh Zbigniew Radecki, Prezes Zarządu Oddziału Gminnego ZOSP RP w Godowie dh Zbigniew Gajek, a także Zastępca Komendanta Komenda Powiatowa Państwowej Straży Pożarnej w Wodzisławiu Śląskim bryg. Bartosz Deberny i Komendant Miejski PSP w Jastrzębiu Zdroju bryg. Jan Cepiel. Bryg. Bartosz Deberny podkreślił ważną rolę strażaków ochotników w krajowym systemie bezpieczeństwa, nazywając ich filarem tego systemu. Bryg. Jan Cepiel zwrócił się do młodzieży działającej w Młodzieżowej Drużynie Pożarniczej, nazywając ich "naszymi następcami, tymi którzy przyjdą po nas i będą krzewić idee pożarnictwa".
Władze krajowe reprezentował poseł na Sejm RP Krzysztof Gadowski, wojewódzkie radny Sejmiku Województwa Śląskiego Bronisław Karasek. Samorząd gminny reprezentowali Zastępca Wójta Gminy Godów Tomasz Kasperuk, Przewodniczący Rady Gminy w Godowie Jacek Kołek oraz radni z Gołkowic i Skrbeńska.
Uhonorowani Druhowie
Jubileusz stał się okazją do wręczenia odznaczeń zasłużonym druhom:
- Srebrnym Medalem Za Zasługi Dla Pożarnictwa odznaczony został dr Mateusz Mendrela.
- Brązowym Medalem Za Zasługi Dla Pożarnictwa odznaczony został dh Patryk Walica.
Brązową Odznakę „Młodzieżowa Drużyna Pożarnicza” otrzymali druhowie i druhny:
- Oskar Skorupa
- Wiktoria Surma
- Mateusz Surma
- Judyta Mendrela
- Jakub Mendrela
- Zofia Jaszczyszyn
- Wiktoria Radecka
- Anna Jaszczyszyn