Pożary lasów w Grecji

Grecja, jeden z najpopularniejszych kierunków turystycznych, od lat zmaga się z problemem pożarów lasów, szczególnie w okresie letnim. Ekstremalne upały, susze i silne wiatry tworzą idealne warunki do szybkiego rozprzestrzeniania się ognia, co prowadzi do masowych ewakuacji, ogromnych strat materialnych i, niestety, ofiar śmiertelnych. W obliczu zmian klimatycznych problem ten staje się coraz poważniejszy, wymagając od władz i mieszkańców ciągłej gotowości i skoordynowanych działań.

Ekstremalne warunki pogodowe i ich wpływ na pożary

Klimat w Grecji się zmienia, temperatury rosną, a suche wiatry tylko podkręcają sytuację. Greckie lato to piekielny mix: wysokie temperatury, brak deszczu i silne wiatry. Tereny porośnięte suchą roślinnością zamieniają się w łatwopalną bombę, która może zapłonąć od najmniejszej iskry. W ostatnich latach pożary w Grecji stają się coraz poważniejszym problemem. Płoną lasy, wzgórza i tereny przy kurortach. Czasem nawet całe wyspy są zagrożone.

W niedzielę termometry w środkowej Grecji osiągnęły 42,4 °C, a na Rodos temperatury sięgały aż 45°C. W sąsiedniej Turcji odnotowano najwyższą w historii temperaturę, 50,5 °C w południowo-wschodnim mieście Silopi, co pobiło poprzedni rekord 49,5 °C.

Historia i statystyki pożarów

W ostatnich dwóch dekadach Grecja wielokrotnie doświadczała niszczycielskich pożarów. Przykłady z ostatnich dwóch dekad pokazują, że do powstawania greckich pożarów przyczyniają się nie tylko upały i przesuszona nieskoszona roślinność, ale także działalność człowieka.

Najważniejsze incydenty pożarowe w Grecji

• Pożary na Półwyspie Peloponeskim w 2007 r.: Były to najbardziej niszczycielskie i śmiercionośne pożary, które wybuchły 23 sierpnia i szybko rozprzestrzeniły się, obejmując zachodni i południowy Peloponez oraz południową część wyspy Eubea. Ugaszono je na początku września, a infrastruktura uległa poważnemu uszkodzeniu.
• Pożary lasów w 2009 r.: Zaczęły się 21 sierpnia w Grammatiko, około 40 km na północny wschód od Aten, i szybko rozprzestrzeniły się na przedmieścia, obejmując 14 miast. Do gaszenia wysłano około 600 strażaków i żołnierzy, 12 samolotów gaśniczych i dziewięć helikopterów.
• Pożar lasu na wyspie Chios w 2012 r.: Wybuchł 18 sierpnia, zagrażając bazie wojskowej w pobliżu Vessas. Do wieczora 20 sierpnia ewakuowano łącznie dziewięć wiosek, a zniszczeniu uległo 7000 ha lasów i pól uprawnych.
• Pożary lasów w 2018 r.: Seria pożarów miała miejsce podczas europejskiej fali lipcowych upałów na obszarach przybrzeżnych Attyki, w tym w miejscowości Mati, gdzie zginęły 104 osoby. W śledztwie wykazano, że sytuację pogorszyły nielegalnie postawione budynki, słabo rozwinięta infrastruktura, zaniedbane linie energetyczne oraz brak koordynacji działań.
• Pożar na wyspie Eubea w 2019 r.: Wybuchł w lipcu, zmuszając mieszkańców do ewakuacji i powodując straty w drzewostanie oraz zniszczenie siedlisk dzikich zwierząt.
• Pożary lasów w Grecji w 2021 r.: Te wielokrotne pożary lasów zaczęły się w sierpniu, gdy Grecja doświadczyła najgorszej fali upałów od 1987 r. Temperatury sięgały 47,1°C. Zginęły trzy osoby, co najmniej 20 innych zostało rannych, a setki domów spłonęły. Pod względem obszaru były to najgorsze pożary w Grecji od czasu pożarów lasów w 2007 r., pochłaniając 270 tys. ha.
• Pożary w lipcu 2023 r.: Tegoroczne pożary lasów nawiedziły Grecję w lipcu. Zginęło 28 osób, a ponad 75 zostało rannych. Na Rodos temperatury sięgały aż 45°C. Rannych zostało 74 strażaków. Prawie 20 tys. osób - głównie turystów - zostało zmuszonych do opuszczenia hoteli na Rodos, wyspie najbardziej dotkniętej pożarami, w ciągu jednego dnia.
• Pożary w lipcu 2025 r.: Grecja nadal zmaga się z dużymi pożarami w całym kraju w czasie ostrej fali upałów. Strażacy pracowali nad pięcioma dużymi frontami pożarów na Peloponezie na zachód od Aten oraz na wyspach Eubea (Evia), Kithira i Krecie. W Kythirze pożar rozprzestrzenił się szybko po wybuchu w sobotę rano w wiosce Pitsinades i objął około 20% wyspy. Na wyspie Evia urzędnicy poinformowali, że pożar w pobliżu miejscowości Pissona "wymknął się spod kontroli".

Działania gaśnicze i koordynacja służb

W Grecji silne wiatry nadal podsycały płomienie w niedzielę. Kraj formalnie zwrócił się o pomoc do Unijnego Mechanizmu Ochrony Ludności o sześć samolotów gaśniczych. Rzecznik straży pożarnej Vasilios Vathrakoyannis powiedział w niedzielę, że sytuacja poprawiła się po "całonocnej walce". Do świtu strażacy nadal walczyli z wybuchami pożarów, wspierani przez helikoptery i dwa samoloty bombardujące wodą.

Od czasu ustawy 2612/1998 r. za gaszenie pożarów lasów odpowiada w Grecji straż pożarna; wcześniej (od 1914 r.) była to straż leśna. Zawodowa grecka straż pożarna podlega Ministerstwu Ochrony Ludności. Ponadto w 1991 r. powołano ochotniczą straż pożarną, która wspiera działania pod zwierzchnictwem krajowej zawodowej greckiej straży pożarnej.

Za mobilizację i koordynację podmiotów państwowych w momencie wystąpienia zdarzenia odpowiedzialny jest Sekretariat Generalny Ochrony Ludności. Jego zadania obejmują wydawanie przepisów, informowanie obywateli, organizowanie patroli, monitorowanie lasów, rozdzielanie sił gaśniczych, współpracę z innymi agencjami oraz strzeżenie obszarów pożarów. Ponadto sporządza mapy ryzyka pożarów i ma moc prawną do wydawania nakazów ewakuacji.

Przyczyny i czynniki sprzyjające pożarom

Greckie pożary mają złożone przyczyny. Wśród nich wymienia się nie tylko warunki klimatyczne, ale także zaniedbania i działalność człowieka. Część pożarów jest spowodowana podpaleniami terenów, na przykład w celu zniszczenia konkurencyjnych upraw. Inne przyczyny to nieostrożność podczas grillowania i palenia ognisk, a także uszkodzenia linii elektrycznych, które mogą wywołać iskrzenie podczas silnych wiatrów. Być może najpoważniejszym z czynników - a na pewno takim, który świadczy o rażących zaniedbaniach - są nieuczciwi deweloperzy, którzy podpalają lasy, aby budować na ich terenie osiedla lub hotele.

Grecja długo była jedynym państwem w Unii Europejskiej, które nie prowadziło pełnego rejestru terenów leśnych. W efekcie, kawałek lasu, który się spalił i nie było już na nim drzew, przestawał być lasem. Bez dokumentacji ciężko było wnioskować o ponowne zalesienie, a często ziemia była wręcz „do zagarnięcia”, szczególnie gdy w grę weszli skorumpowani urzędnicy. Według greckich specjalistów, aż 667 miejsc zapłonęło tego lata przez zaniedbanie lub celowe podpalenie. Rząd planuje w związku z tym wprowadzić surowsze kary za podpalenia.

Prognozy na 2025 rok i zagrożenie dla turystów

W 2025 roku sytuacja nie zapowiada się lepiej. Meteorolodzy ostrzegają przed upałami i suszą, które sprzyjają wybuchowi nowych ognisk ognia. Prognozy na 2025 rok wskazują, że fale upałów mogą zacząć się jeszcze wcześniej, a temperatury mogą bić rekordy. Eksperci ostrzegają, że susza i silne wiatry znacznie zwiększą ryzyko pożarów, zwłaszcza w rejonach turystycznych.

Najbardziej ryzykowne miesiące to środek lata, czyli lipiec i sierpień.

• Czerwiec: Temperatury rosną, ale jeszcze nie osiągają ekstremalnych wartości. Jeśli pożary się pojawiają, są lokalne i stosunkowo łatwe do opanowania.
• Lipiec: Sezon pożarowy wchodzi w swój najgorętszy moment. Temperatury regularnie przekraczają 35°C, wilgotność powietrza spada, a silne wiatry pomagają płomieniom rozprzestrzeniać się w ekspresowym tempie.
• Sierpień: Jest miesiącem, w którym pożary w Grecji osiągają swoje apogeum. Przez długotrwałą suszę lasy, wzgórza i trawy stają się suchym paliwem dla ognia.
• Wrzesień: Zagrożenie pożarowe zaczyna powoli spadać. Temperatury nieco się obniżają, a sporadyczne opady pomagają w walce z ogniem.
• Październik i kolejne miesiące: Sytuacja stabilizuje się, gdyż temperatury wracają do normy. Zaczynają się pierwsze jesienne deszcze i ryzyko pożarów maleje niemal do zera.

Obszary najbardziej i najmniej zagrożone pożarami

Najbardziej zagrożone rejony Grecji

• Attyka (okolice Aten): W sierpniu 2024 roku wybuchł tam jeden z największych pożarów sezonu. Ogień rozprzestrzenił się na obszary takie jak Mount Penteli, Nea Makri, Marathon, Grammatiko, Chalandri i Vrilissia, powodując ewakuacje i znaczne zniszczenia. Spalono ponad 8 500 hektarów, zniszczono 100 domów, a tysiące osób zostało ewakuowanych.
• Peloponez: Pożary w Sofiko i Erymanthos spaliły tysiące hektarów lasów. We wrześniu 2024 roku pożar w Xylokastro spowodował śmierć dwóch osób i ewakuację trzech wiosek.
• Evia (Eubea): W lipcu 2024 roku silne wiatry i wysokie temperatury doprowadziły do pożarów na wyspie, co wymusiło ewakuacje i zniszczyło znaczne obszary leśne.
• Północna Grecja: We wrześniu 2024 roku pożary wywołane przez pioruny spaliły tysiące hektarów w górzystych rejonach Falakro i Paggaio.
• Rodos: W lipcu 2023 roku Rodos doświadczyła jednych z najpoważniejszych pożarów w swojej historii. Ogień wybuchł 18 lipca w centralnej części wyspy i, podsycany silnym wiatrem, szybko rozprzestrzenił się na wschodnie i południowe wybrzeże, obejmując popularne kurorty takie jak Kiotari, Lardos i Lindos. Ewakuowano około 19 000 osób, w tym wielu turystów.
• Chios: Aktualizacja z 23.06: Na greckiej wyspie Chios trwa potężny, niespotykany na dotychczasową skalę pożar. Około godziny 16:40 grecka obrona cywilna rozesłała mieszkańcom miejscowości Agia Fotia, Achlia, Galini i Ferma komunikat z nakazem ewakuacji.
• Kreta (okolice Ierapetra): Na dzień 3 lipca 2025 r. największe zagrożenie pożarowe występuje w okolicy miejscowości Ierapetra (Kreta).

Wyspy i regiony najmniej zagrożone pożarami

Jeśli zależy Ci na spokojnych wakacjach, postaw na Cyklady (Santorini, Mykonos, Paros, Naxos), gdzie roślinność jest skąpa, a krajobraz bardziej skalisty. To oznacza mniejsze ryzyko wielkich pożarów. Podobnie sprawa wygląda z Kretą - owszem, tu też zdarzają się ogniska zapalne, ale wyspa jest na tyle duża, że nawet w sezonie można znaleźć bezpieczne miejsca. Korfu i Zakinthos mają więcej zieleni, ale dzięki bliskości wody ewentualne pożary rzadko wymykają się spod kontroli.

Alternatywne miejsca na wakacje w Grecji bez ryzyka ognia to Północna Grecja, czyli Saloniki czy półwysep Chalkidiki. Dobrym wyborem jest także Peloponez, ale nie cały. Warto wybierać wschodnie wybrzeże, gdzie klimat jest bardziej wilgotny, a roślinność mniej podatna na zapłon, np. Nafplio.

Jak sprawdzać zagrożenie i przygotować się na pożar?

Grecja ma specjalny system prognozowania pożarów, który codziennie analizuje temperatury, wilgotność powietrza, prędkość wiatru i inne czynniki, wydając ostrzeżenia dla różnych regionów. Warto sprawdzać oficjalne źródła, np. grecką obronę cywilną, gdzie codziennie publikowane są mapy zagrożenia. Inne sprawdzone źródła to Mapa pożarów FIRMS NASA oraz Google Maps.

Grecja stosuje system 5-stopniowej skali ryzyka, który jest publikowany każdego dnia:

• Poziom 1-2: Niskie zagrożenie
• Poziom 3: Umiarkowane ryzyko
• Poziom 4: Wysokie zagrożenie
• Poziom 5: Bardzo wysokie ryzyko

Co zrobić, jeśli jesteś w rejonie zagrożonym pożarem?

Jeśli w okolicy, gdzie przebywasz, zaczyna się pożar, nie panikuj. Władze zazwyczaj szybko reagują i organizują ewakuacje, jeśli jest taka potrzeba. Warto mieć naładowany telefon, zapisany numer alarmowy 112 i śledzić oficjalne komunikaty.

Przed wyjazdem sprawdź, czy miejsce, do którego się udajesz, nie jest zagrożone. Podczas pobytu śledź lokalne media i bądź w kontakcie z gospodarzem swojego obiektu noclegowego. Za bezpieczeństwo pobytu na miejscu i powrotu odpowiada organizator wyjazdu.

Co spakować na wypadek zagrożenia?

• Maseczka (najlepiej N95): przy dużym zadymieniu może się przydać.
• Ładowarka power bank: jeśli padnie prąd, telefon to Twój kontakt ze światem.
• Gotówka: bankomaty mogą nie działać, jeśli trzeba będzie szybko uciekać.
• Mapa offline: Google Maps w trybie offline pomoże w razie braku zasięgu.
• Kopia dokumentów: jeśli ewakuacja stanie się konieczna, łatwiej będzie załatwić formalności.

tags: #grecja #pozar #lasow