Grupa Nieformalna i OSP: Możliwości Finansowania i Współpracy

Współczesne społeczeństwo obywatelskie opiera się na aktywności różnorodnych podmiotów - od formalnych organizacji pozarządowych po spontaniczne grupy nieformalne. Zarówno grupy nieformalne, jak i straże pożarne (OSP), będące często filarem lokalnych społeczności, mogą liczyć na wsparcie w ramach programów mających na celu aktywizację mieszkańców i rozwój oddolnych inicjatyw. Artykuł ten przybliża definicję grupy nieformalnej, możliwości pozyskiwania przez nie środków finansowych oraz wskazuje na rolę OSP w kontekście dostępnych grantów.

Czym jest grupa nieformalna?

Grupa nieformalna to zespół co najmniej kilku osób (minimum 3 osoby), które wspólnie chcą prowadzić działania społecznie pożyteczne, ale nie zarejestrowały oficjalnie organizacji, co oznacza, że nie posiadają osobowości prawnej ani numeru KRS. Przykładami takich grup są rady sołeckie, koła gospodyń wiejskich (KGW), kółka zainteresowań, drużyny harcerskie, koła młodzieżowe, nieformalne kluby mieszkańców czy grupy wolontariuszy działające przy bibliotece.

Sami w sobie członkowie grupy nieformalnej nie mogą zawierać umów ani ubiegać się bezpośrednio o dotacje, ponieważ nie posiadają osobowości prawnej. Jednak specjalne programy dotacyjne pozwalają im uczestniczyć w procesie pozyskiwania funduszy dzięki nawiązaniu współpracy z tzw. organizacją wspierającą (Patronem), która pomaga w sprawach formalnych i administracyjnych.

Programy wsparcia dla grup nieformalnych i organizacji pozarządowych

W Polsce dostępnych jest wiele programów mających na celu wspieranie lokalnych inicjatyw, zarówno tych realizowanych przez formalne organizacje, jak i przez grupy nieformalne. Najpopularniejszą formą wsparcia dla grup nieformalnych są mikrodotacje w ramach programów takich jak Rządowy Program Fundusz Inicjatyw Obywatelskich NOWEFIO na lata 2021-2030 czy lokalne konkursy grantowe, często określane jako „małe granty”.

Świętokrzyski Fundusz Lokalny

W ramach Rządowego Programu Fundusz Inicjatyw Obywatelskich NOWEFIO, Fundacja im. [...] oferuje wsparcie dla organizacji pozarządowych i grup nieformalnych z województwa świętokrzyskiego. Na ten cel przeznaczono 480 000 złotych w ramach siódmej edycji Świętokrzyskiego Funduszu Lokalnego.

• Dla młodych organizacji wsparcie finansowe wynosi od 2000 do 6000 złotych.
• Dla lokalnych organizacji i grup nieformalnych od 2000 do 5000 złotych.

Składanie wniosków do tegorocznej edycji konkursu trwało od 13 kwietnia do 11 maja 2026 r. Proces składania wniosków jest uproszczony - oferty należy składać poprzez generator wniosków on-line dostępny na stronie www.swietokrzyskiegranty.pl. Główną ideą funduszu jest zwiększenie zaangażowania obywateli i organizacji pozarządowych w działalność społeczną oraz wzrost ilości oddolnych inicjatyw lokalnych. Aktywizacja lokalnego społeczeństwa to główny priorytet programu.

Prezes Fundacji im. [...] Kamil Kołbuc podkreśla, że w poprzednich edycjach organizacje i grupy nieformalne przedstawiły ponad 1700 pomysłów na działania. Od pierwszej edycji funduszu w 2020 roku wartość złożonych wniosków przekroczyła 9,3 mln złotych, a sfinansowano 557 inicjatyw. Zgłoszone projekty cechowała przede wszystkim różnorodność: od warsztatów kulinarnych, festynów, spływów kajakowych, po szkolenia z udzielania pierwszej pomocy.

Program „Moc Małych Społeczności”

„Moc Małych Społeczności” to nowy, rządowy program wsparcia dla małych, lokalnych organizacji pozarządowych. Inicjatywa ta ma na celu wzmocnienie małych, lokalnych organizacji pozarządowych, które działają na terenach wiejskich i w miejscowościach do 100 tys. mieszkańców oraz mają roczny przychód nieprzekraczający 200 tys. Program dysponuje kwotą 70 milionów złotych.

Fundusze będą rozdzielane w sposób sprawiedliwy, uwzględniając liczbę mieszkańców oraz aktywność społeczną w poszczególnych województwach. Szczegóły dotyczące naboru i zasad aplikowania o granty ogłosi Narodowy Instytut Wolności - Centrum Rozwoju Społeczeństwa Obywatelskiego (NIW-CRSO).

Program obejmuje kilka komponentów:

1. Budżet: 45 mln zł
   • Liczba dotacji: około 900
   • Maksymalna kwota dotacji: 50 tys. zł
   • Cel: wspieranie rozwoju młodych organizacji pozarządowych (w tym OSP, KGW) oraz inkubowanie nowych inicjatyw.
2. Budżet: 4 mln zł
   • Liczba dotacji: 16
   • Kwota dotacji: 250 tys. zł
   • Cel: rozwój własny organizacji pozarządowej lub grupy nieformalnej, aktywizacja rad młodzieżowych, samorządów uczniowskich i studenckich.
3. Budżet: 16 mln zł
   • Liczba grantów: minimum 1500
   • Wysokość grantu: do 10 tys. zł
   • Cel: wspieranie najmniejszych organizacji pozarządowych oraz lokalnych grup nieformalnych.

Mazowiecka Aktywacja

W ramach programów wsparcia wyróżnia się także inicjatywy regionalne, takie jak "#MazowieckaAktywacja", która oferuje wsparcie na projekty i działalność dla NGO-sów, grup nieformalnych, rad seniorów, młodzieżowych rad, kół naukowych, poradni i wielu innych.

Zasady regrantingu są proste: doświadczone organizacje pozarządowe, tzw. operatorzy, otrzymują środki od Narodowego Instytutu Wolności w ramach otwartego konkursu, a następnie rozdzielają je na mniejsze dotacje, przekazując je lokalnym NGO-som oraz grupom nieformalnym. O małe granty sięgające zwykle do 10 tys. złotych mogą ubiegać się podmioty z dwóch grup:

• A - skierowana do grup nieformalnych i samopomocowych.
• B - skierowana do organizacji pozarządowych (m.in. fundacje, stowarzyszenia, KGW, OSP, kluby sportowe, spółdzielnie socjalne).

Wnioski przyjmowane są wyłącznie w formie elektronicznej, zazwyczaj do końca marca. Nieformalne grupy mieszkańców oraz grupy samopomocowe składają wnioski we współpracy z organizacją wspierającą. Generator wniosków jest dostępny online, pozwala na zapisanie wniosku w dowolnym momencie i powrót do edycji.

Ocena wniosków jest trzyetapowa, a to, co wyróżnia #MazowieckąAktywację, to fakt, że sami wnioskodawcy decydują o tym, które mini-projekty otrzymają dofinansowanie. Lista dofinansowanych projektów pojawia się zazwyczaj w drugiej połowie czerwca, a wypłata środków następuje po podpisaniu umowy, również w formie elektronicznej.

Jak ubiegać się o dofinansowanie jako grupa nieformalna?

Procedura ubiegania się o dofinansowanie przez grupę nieformalną różni się od standardowej aplikacji NGO. Kluczowe kroki to:

1. Znalezienie odpowiedniego programu: Należy szukać programów, które dopuszczają udział grup nieformalnych. Informacji o takich konkursach warto szukać na stronach Narodowego Instytutu Wolności (NIW-CRSO) oraz w serwisach takich jak grantowo.pl czy maleinicjatywy.pl.
2. Zapoznanie się z regulaminem: Po znalezieniu konkursu (np. regionalnego konkursu mikrodotacji dla młodych NGO i grup nieformalnych), należy dokładnie zapoznać się z regulaminem i upewnić się, że grupa spełnia wszystkie warunki (np. minimalna liczba osób, terytorialny zasięg działania).
3. Poszukiwanie Patrona: Grupa nieformalna musi znaleźć organizację wspierającą (tzw. Patrona), która posiada osobowość prawną. Może to być organizacja, przy której grupa już działa. Organizacja Patrona jest niezbędna do pomocy w sprawach formalnych i administracyjnych.
4. Przygotowanie wniosku: Wniosek wypełnia się wspólnie z Patronem. Dane formalne (nazwa, adres, KRS) będą dotyczyć Patrona, ale w treści wniosku należy jasno opisać, że projekt realizuje określona grupa nieformalna we współpracy z nim.
5. Porozumienie z Patronem: Zazwyczaj konkursy wymagają dołączenia do wniosku porozumienia lub umowy pomiędzy grupą a Patronem, określającej zasady współpracy i podział odpowiedzialności.
6. Złożenie wniosku: Terminy i wymogi obowiązują tak samo, jak każdą organizację. Wnioski składa się zazwyczaj za pośrednictwem systemu on-line (np. www.witkac.pl), naciskając przycisk „Złóż ofertę”. Wnioskodawcy wypełniają formularze w generatorze i za jego pośrednictwem składają oferty do Operatorów. Ważne jest, aby zanotować kod dostępu, który pozwala na powrót do edycji wniosku. W przypadku problemów z obsługą systemu, komputera czy dostępem do Internetu, zaleca się kontakt z Operatorami, którzy za pośrednictwem animatorów pomogą w wypełnieniu i złożeniu aplikacji.
7. Ocena i wypłata środków: Wnioski są poddawane ocenie. Drugi etap oceny merytorycznej to spotkania komisji z przedstawicielami organizacji lub grupy, ubiegającej się o dofinansowanie projektu. Wnioskodawcy mają wówczas możliwość doprecyzowania swoich pomysłów i odpowiedzenia na ewentualne pytania od oceniających. Po spotkaniach komisja przeprowadza autoweryfikację kart oceny merytorycznej i może zmienić przyznaną wcześniej liczbę punktów. Wnioski wybrane do wsparcia otrzymają dofinansowanie przed rozpoczęciem działań, a środki zostaną przekazane po podpisaniu umowy.

Rola OSP w pozyskiwaniu grantów

Ochotnicze Straże Pożarne (OSP) są kluczowymi elementami wielu lokalnych społeczności, często stanowiącymi centrum aktywności społecznej. Wiele programów wsparcia, takich jak "Moc Małych Społeczności" czy regionalne konkursy mikrodotacji, wyraźnie wskazuje OSP jako beneficjentów. Ze względu na swoją formalną strukturę i osobowość prawną, OSP mają ułatwioną drogę do aplikowania o środki, w tym również mogą pełnić rolę Patrona dla grup nieformalnych.

KGW jest młodą organizacją, jeśli jego rejestracja miała miejsce nie dawniej niż 60 miesięcy temu (liczone do dnia złożenia wniosku o dofinansowanie). Młoda organizacja pozarządowa może otrzymać dotację na rozwój tylko raz, zgodnie z koncepcją start-up’ów (jednorazowe wsparcie na starcie).

Wydatki na rozwój nie są ściśle określone i zależą od potrzeb podmiotu. Mogą to być zakupy sprzętów czy oprogramowania komputerowego, specjalistycznego wyposażenia, materiałów promocyjnych lub szkoleń kadry organizacji (w tym jej wolontariuszy). Organizacja może udzielić wsparcia kilku projektom grup nieformalnych.

tags: #grupa #nieformalna #a #osp