Wynagrodzenie kierowcy OSP i zasady rekompensaty w Ochotniczej Straży Pożarnej

Walka z żywiołami, ewakuacja ludności, ratowanie rannych - to dla strażaka po prostu kolejny dzień pracy. Często mówi się, że strażak to nie zawód, ale przede wszystkim misja. Pomaganie ludziom, często w krytycznych sytuacjach, wymaga bowiem zupełnie innego nastawienia niż typowa praca biurowa. Warto zastanowić się, czy praca w straży pożarnej jest rzeczywiście dla Ciebie, zanim podejmiesz decyzję o wstąpieniu w jej szeregi.

W tym artykule dowiesz się, jak wygląda kwestia wynagrodzeń w Ochotniczej Straży Pożarnej, zwłaszcza w kontekście roli kierowców, oraz jakie są zasady rekompensaty za udział w akcjach i szkoleniach. Poruszymy również aspekty prawne i praktyczne zatrudnienia w OSP.

Jak zostać strażakiem OSP i na czym polega ich praca?

Jeśli chcesz zostać strażakiem w Ochotniczej Straży Pożarnej (OSP), procedura jest nieco prostsza niż w przypadku Państwowej Straży Pożarnej (PSP). Aby zostać strażakiem w OSP, musisz:

• mieć ukończone 18 lat,
• wypełnić deklarację wstąpienia i złożyć ją do lokalnej jednostki OSP,
• odbyć okres kandydacki, obejmujący zapoznanie się ze specyfiką jednostki OSP, wyposażeniem, obsługą podstawowego sprzętu pożarniczego oraz jego konserwacją,
• uzyskać pozytywną opinię członków zarządu jednostki,
• złożyć ślubowanie,
• odbyć szkolenie pożarnicze.

Kluczowym aspektem jest również wiek - musi on mieścić się w widełkach 18-65 lat. Dodatkowo potrzebne są polskie obywatelstwo, niekaralność oraz dobry stan zdrowia. Niezbędne jest też odpowiednie przygotowanie fizyczne, ponieważ podczas akcji strażacy są poddawani dużym obciążeniom.

Zadania realizowane przez OSP

Wielu osobom wydaje się, że strażacy zajmują się tylko gaszeniem pożarów, jednak to tylko część ich zadań. Ochotnicza Straż Pożarna to jednostki ochrony przeciwpożarowej, będące jednocześnie stowarzyszeniami, które ściśle współdziałają z jednostkami Państwowej Straży Pożarnej (PSP) oraz innymi podmiotami i instytucjami w celu zapewnienia bezpieczeństwa obywateli. Do zadań realizowanych przez jednostki OSP należy podejmowanie działań w celu ochrony życia, zdrowia, mienia lub środowiska, w tym:

• prowadzenie działań ratowniczych, udział w działaniach ratowniczych oraz akcjach ratowniczych, a także udział w działaniach prowadzonych przez inne służby, inspekcje i straże;
• udział w działaniach ratowniczych i akcjach ratowniczych poza granicami kraju na podstawie umów międzynarodowych;
• udział w alarmowaniu i ostrzeganiu ludności o zagrożeniach;
• udział w ochronie ludności;
• wykonywanie kwalifikowanej pierwszej pomocy;
• organizowanie ćwiczeń oraz udział w szkoleniach, ćwiczeniach i zawodach sportowo-pożarniczych organizowanych przez Państwową Straż Pożarną, gminę lub inne uprawnione podmioty;
• zabezpieczanie obszaru chronionego właściwej jednostki ratowniczo-gaśniczej Państwowej Straży Pożarnej, określonego w powiatowym (miejskim) planie ratowniczym;
• propagowanie zasad i dobrych praktyk w zakresie ochrony przeciwpożarowej budynków, innych obiektów budowlanych i terenów;
• organizowanie przedsięwzięć służących krzewieniu sportu i kultury fizycznej;
• organizowanie przedsięwzięć oświatowo-kulturalnych propagujących wiedzę i umiejętności w zakresie ochrony przeciwpożarowej;
• upowszechnianie i wspieranie współdziałania między lokalnymi partnerami społecznymi i gospodarczymi z zakresu ochrony przeciwpożarowej;
• propagowanie zasad udzielania pierwszej pomocy;
• wspieranie gminy w realizacji pomocy na rzecz społeczności lokalnej;
• integrowanie społeczności lokalnej;
• udział we współpracy międzynarodowej gminy.

Włączenie jednostki OSP do krajowego systemu ratowniczo-gaśniczego (KSRG) uwarunkowane jest osiągnięciem przez nią wymaganych standardów wyposażenia i wyszkolenia, co pozwala na realizację samodzielnych działań ratowniczych.

Wynagrodzenie w OSP - ekwiwalent za służbę

Zupełnie inaczej wyglądają zarobki strażaków w Ochotniczej Straży Pożarnej niż w PSP. Strażak ochotnik nie otrzymuje pensji, lecz tzw. ekwiwalent za udział w akcjach oraz szkoleniu pożarniczym. Jest to forma rekompensaty za zaangażowanie w różne działania, naliczana za każdą rozpoczętą godzinę działań.

Zasady ustalania ekwiwalentu

Wysokość ekwiwalentu pieniężnego jest ustalana na poziomie lokalnym przez radę gminy, która co najmniej raz na dwa lata określa jego wysokość w formie uchwały. Decyzje te biorą pod uwagę różne czynniki, w tym średnie wynagrodzenie krajowe. Rekompensaty dla strażaków ochotników zależą od kilku kluczowych czynników. Ograniczeniami są nie tylko decyzje gminne, ale także regulacje krajowe określone przez Główny Urząd Statystyczny.

Maksymalna stawka ekwiwalentu nie może przekroczyć 1/175 przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia brutto. Jak podał GUS, w pierwszym kwartale 2025 roku przeciętne wynagrodzenie w Polsce wyniosło 8736 zł brutto. Oznacza to, że ekwiwalent za udział w akcji ratowniczo-gaśniczej dla strażaków OSP za ten okres wyniósł maksymalnie 49,92 zł za godzinę. Zazwyczaj jednak nie jest on wyższy niż 30-40 zł. A „pensja” za udział w szkoleniu pożarniczym może być nawet dwa razy niższa. Warto jednak pamiętać, że ekwiwalent dla strażaków OSP jest zwolniony z podatku dochodowego.

Dla trzeciego kwartału 2023 roku, przeciętne wynagrodzenie wynosiło 7194,95 zł brutto, co oznacza, że strażacy nie mogli zarabiać więcej niż 41,11 zł za godzinę rozpoczętej akcji ratowniczej lub szkolenia. Jest to maksymalna kwota, którą może ustalić gmina. Z drugiej strony, istnieje również minimalna stawka godzinowa, która od 1 stycznia 2024 roku wynosi 27,70 zł.

Ekwiwalent nalicza się za każdą rozpoczętą godzinę liczoną od zgłoszenia wyjazdu z jednostki ochotniczej straży pożarnej, bez względu na liczbę wyjazdów w ciągu jednej godziny. W przypadku kandydata na strażaka ratownika OSP, ekwiwalent przysługuje za każdą rozpoczętą godzinę szkolenia.

Dodatek do emerytury dla strażaków OSP

Choć ekwiwalenty pieniężne nie są głównym powodem, dla którego strażacy ochotnicy angażują się w OSP, mają one istotne znaczenie. Te rekompensaty finansowe nie tylko dostarczają wsparcia materialnego, ale również pozwalają pokryć wydatki związane z przynależnością do jednostki. Strażacy-ochotnicy mogą również otrzymać dodatek do emerytury. Warunkiem uzyskania dodatku jest udokumentowanie 25 (w przypadku mężczyzn) lub 20 lat (w przypadku kobiet) czynnego udziału w akcjach ratowniczych. Dodatek w 2025 r. wynosił 273 zł brutto miesięcznie, podczas gdy w 2026 r. będzie to ok. 286 złotych.

Zatrudnienie kierowców OSP - aspekty prawne i praktyczne

Przepisy prawa nie regulują bezpośrednio zasad zatrudniania kierowców pojazdów samochodowych OSP. Praktyka w tym zakresie jest niejednolita. Kierowcy są zatrudniani zarówno przez gminę, jak i OSP.

Finansowanie kosztów OSP przez gminę

Zgodnie z art. 32 ust. 2 ustawy o ochronie przeciwpożarowej, koszty wyposażenia, utrzymania, wyszkolenia i zapewnienia gotowości bojowej ochotniczej straży pożarnej ponosi gmina. W związku z tym gmina, przekazując OSP środki na zapewnienie gotowości bojowej (w formie dotacji art. 33a ust. 5), może w ramach tych środków przekazać pewną pulę na zatrudnienie kierowcy.

Innš formą jest zatrudnienie kierowcy przez gminę na podstawie umowy zlecenia świadczenia usług. Zgodnie z art. 7 ust. 1 pkt 14) ustawy o samorządzie gminnym, jednym z zadań własnych gminy jest zapewnienie porządku publicznego i bezpieczeństwa obywateli oraz ochrony przeciwpożarowej i przeciwpowodziowej. W celu wykonywania zadań gmina może tworzyć jednostki organizacyjne, a także zawierać umowy z innymi podmiotami, w tym z organizacjami pozarządowymi. Możliwe jest także zatrudnienie w Urzędzie Gminy kierowcy samochodu ciężarowego.

Status prawny i ekwiwalent dla kierowców OSP

Sama wysokość wynagrodzenia dla naczelnika OSP za utrzymanie sprzętu w gotowości zależy od kondycji finansowej gminy i uchwał rady gminy. Może to być 100 zł, 500 zł, a nawet pełny etat, ale zależy to wyłącznie od decyzji samorządu. Twierdzenie, że przynależność jednostki do KSRG lub posiadanie ciężkiego samochodu automatycznie zwiększa kwotę wynagrodzenia, jest bzdurą. Wszystko zależy od gminy.

W praktyce często kierowcy OSP są zatrudniani na umowę zlecenie, a w umowie widnieje zapis "konserwator sprzętu". Jest to celowe działanie, aby mogli oni pobierać ekwiwalent za udział w akcjach, ponieważ zgodnie z prawem kierowca zatrudniony na część etatu z konkretnym zapisem "kierowca" nie mógłby pobierać ekwiwalentu. Jeśli umowa jest typu "umowa zlecenie", ekwiwalent należy się zawsze, ponieważ nie powstaje stosunek pracy, a zleceniobiorca nie ma określonych godzin pracy, co teoretycznie oznacza, że zawsze jest "w pracy".

Jeśli natomiast kierowca jest zatrudniony na etacie (niezależnie od wymiaru), musi mieć określone godziny pracy. Wtedy ekwiwalent nie należy się za akcje w godzinach pracy, ale przysługuje za akcje poza tymi godzinami. Jest to jeden z plusów zatrudniania się na etacie, nawet w minimalnym wymiarze, choć niestety niewiele gmin zatrudnia kierowców na takich zasadach.

Kwestia ubezpieczenia rolników-konserwatorów OSP

Istnieje problem dotyczący rolników zatrudnionych na podstawie umowy zlecenia jako konserwator kierowca w ochotniczej straży pożarnej. Rolnicy, którzy podlegają innemu ubezpieczeniu lub mają ustalone prawo do emerytury lub renty, są wyłączani z ubezpieczenia społecznego rolników. Zapisy te bywają krzywdzące dla rolników zatrudnionych na umowę zlecenia w gminach jako kierowcy konserwatorzy OSP, którzy uzyskują przychód z takiej umowy (od 100 do 300 zł brutto miesięcznie). W rezultacie, konserwator OSP, będący rolnikiem, traci prawo do emerytury rolniczej wypracowanej z gospodarstwa za czas poświęcony działalności OSP. W ostatnim czasie spora część rolników na tym stanowisku otrzymała informacje z KRUS o wyłączeniu z ubezpieczenia społecznego rolników, a także byli zobowiązani do zwrotu pobranych świadczeń.

tags: #hansk #wynagrodzenie #kierowcy #osp