Hełm strażacki to najbardziej rozpoznawalny element wyposażenia strażackiego. Jego główną funkcją jest ochrona głowy strażaka przed urazami mechanicznymi, wysoką temperaturą, płomieniem oraz substancjami ciekłymi. Nowoczesny sprzęt, taki jak rozwiązania oferowane przez czołowych producentów, nie tylko powinien chronić głowę, ale również zapewniać wysoki komfort noszenia.
Zgodnie z Rozporządzeniem Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 29 września 2021 r. w sprawie umundurowania strażaków Państwowej Straży Pożarnej, hełm stanowi podstawowy środek ochrony indywidualnej. Według opisu ogólnego wzorów środków ochrony indywidualnej, hełm strażacki dla PSP ma kolor czerwony, a jego skorupa jest gładka, bez ostrych załamań, z boczną krawędzią schodzącą w kierunku uszu. Aby móc użytkować hełm strażacki w PSP, OSP lub innych jednostkach ochrony przeciwpożarowej, musi on posiadać świadectwo dopuszczenia wydane przez CNBOP.
Podstawowe elementy budowy hełmu strażackiego
Wszystkie profesjonalne hełmy wykorzystywane przez straż pożarną składają się z kilku kluczowych komponentów, które decydują o ich skuteczności:
- Skorupa - odpowiedzialna za ochronę mechaniczną i cieplną. Aby zapewnić odpowiedni komfort oraz bezpieczeństwo, najczęściej wykonana jest z duroplastów lub termoplastów. Materiały te pozwalają na uzyskanie nowoczesnych, ergonomicznych kształtów.
- Więźba - wewnętrzny „stelaż”, na którym osadzona jest głowa strażaka. Jej zadaniem jest amortyzacja uderzeń i rozłożenie siły w taki sposób, aby zapobiec urazom kręgosłupa oraz wstrząśnieniu mózgu. Więźby posiadają różne rodzaje regulacji obwodu głowy.
- Wizjer / przyłbica - element chroniący twarz przed urazami mechanicznymi, ciepłem, odpryskami i cieczami. W nowoczesnych modelach element ten jest chowany pod skorupę, co chroni go przed uszkodzeniami, gdy nie jest używany.
- Ochrona karku - zapewnia zabezpieczenie szyi przed płomieniem, ciepłem oraz substancjami ciekłymi. Może być wykonana ze skóry, materiałów aramidowych, PBI, materiałów aluminizowanych lub wełny.
- Pasek podbródkowy - zapewnia stabilne utrzymanie hełmu na głowie podczas dynamicznych działań.
Normy i przeznaczenie hełmów w ratownictwie
Wszystkie hełmy muszą być zgodne z rygorystycznymi normami, aby mogły skutecznie chronić strażaków. Wybór odpowiedniego nakrycia głowy powinien być uzależniony od specyfiki prowadzonej akcji ratowniczo-gaśniczej:
| Typ hełmu | Norma | Zastosowanie |
|---|---|---|
| Do gaszenia pożarów w budynkach | EN 443 | Ochrona przed uderzeniami, wysoką temperaturą i chemikaliami wewnątrz obiektów. |
| Do gaszenia pożarów na terenach niezurbanizowanych | EN 16471 | Akcje terenowe, np. pożary lasów i nieużytków. |
| Dla ratownictwa technicznego | EN 16473 | Działania na terenach zabudowanych poza wnętrzami budynków, wypadki drogowe. |
Dodatkowo, minimalne wymagania określone przez National Fire Protection Association (NFPA) stanowią, że temperatura wewnętrznej powierzchni skorupy poddanej promieniowaniu cieplnemu o natężeniu 1 W/cm² przez 3 minuty nie może wzrosnąć o więcej niż 25°C.
Czym kierować się przy wyborze hełmu?
Przy wyborze odpowiedniego modelu należy zwrócić uwagę na kilka kluczowych parametrów:
- Masa hełmu - powinien być lekki i wygodny przy długotrwałym noszeniu. Optymalna masa oscyluje w granicach 1100-1200 gramów.
- Regulacja obwodu - istotna jest możliwość łatwego i szybkiego dopasowania więźby, najczęściej za pomocą pokręteł umieszczonych na zewnątrz skorupy, co pozwala na obsługę w rękawicach.
- Łatwość konserwacji - konstrukcja powinna ułatwiać czyszczenie z zabrudzeń i związków rakotwórczych.
- Akcesoria dodatkowe - możliwość montażu latarek, okularów przyciemnianych, adapterów do masek czy kamer termowizyjnych.
Na rynku uznaniem cieszą się modele takie jak Rosenbauer Heros Titan, charakteryzujący się niską wagą (ok. 1,4 kg) i zintegrowanym modułem oświetleniowym, oraz seria Gallet (np. F1 XF), która kojarzona jest z najwyższą jakością, możliwością podłączenia komunikacji i lekką konstrukcją.
Bezpieczeństwo podczas przejazdu alarmowego
W Polsce obowiązują przepisy dotyczące jazdy w hełmie podczas przejazdów pojazdami pożarniczymi, co budzi pewne kontrowersje w środowisku ratowniczym. Zgodnie z rozporządzeniem z 2021 roku:
Kierujący może prowadzić pojazd bez hełmu. Załoga natomiast przemieszcza się w hełmach oraz ubraniu specjalnym, z pewnymi wyjątkami dotyczącymi grup operacyjnych oraz jazdy niealarmowej (powroty z akcji, dojazdy na ćwiczenia).
Należy jednak pamiętać, że hełm strażacki został zaprojektowany do ochrony przed uderzeniami z góry i wysoką temperaturą, a nie jako kask do sportów motorowych. Hełm z akcesoriami ważący około 1,5 kg może potęgować siłę, z którą podczas wypadku porusza się głowa, co zwiększa ryzyko urazu kręgosłupa szyjnego (tzw. efekt smagnięcia biczem). Ponadto konstrukcja zagłówków w pojazdach zakłada oparcie samej głowy, a nie głowy w hełmie.
Warto zauważyć, że w USA norma NFPA 1901 zawiera wręcz zakaz noszenia hełmów w zamkniętych kabinach pojazdów, argumentując, że zakłócają one ochronę zapewnianą przez zagłówki. W pracy strażaka to pasy bezpieczeństwa są kluczowym elementem minimalizującym obrażenia podczas zdarzeń drogowych.