Środki ochrony osobistej wykorzystywane przez straż pożarną mają za zadanie chronić strażaków przed niebezpiecznymi czynnikami, jakim na co dzień stawiają czoła. Obejmują one przede wszystkim specjalistyczną odzież ochronną, w której skład wchodzą solidne hełmy strażackie. Podobnie jak w przypadku pozostałych elementów stroju strażaka, nakrycia głowy także powinny być dobierane na podstawie specyfiki prowadzonej akcji ratowniczo-gaśniczej.
Podstawowe Funkcje i Wymagania Hełmów Strażackich
Podstawową funkcją hełmów strażackich jest ochrona głowy, oczu, karku i szyi strażaka przed urazami mechanicznymi z powodu np. spadających odłamków, gałęzi drzew czy zawalających się ruin budynków, a także przed cieknącymi substancjami chemicznymi. Jednocześnie takie specjalistyczne nakrycia głowy stanowią zabezpieczenie przed wysokimi temperaturami, płomieniami i promieniowaniem cieplnym, a niejednokrotnie chronią też twarz strażaka, w tym jego wzrok i słuch.
Wszystkie hełmy wykorzystywane przez straż pożarną muszą być zgodne z normami, aby mogły niezawodnie spełniać swoje zadanie w czasie akcji ratowniczo-gaśniczych, a zarazem skutecznie chronić strażaków. Wybór hełmu odpowiedniego do warunków konkretnej akcji ratowniczo-gaśniczej ma kluczowe znaczenie dla jej skuteczności, a tym samym dla ludzkiego zdrowia i życia. Niewłaściwie dobrane nakrycie głowy może nie spełnić swojego zadania. Zatem, niezwykle istotny w tym kontekście jest hełm strażacki, który, choć wydawać by się mogło, że to drobny i niepozorny sprzęt, może uratować życie. Hełm strażacki towarzyszy strażakowi często przez kilka, a nawet kilkanaście godzin. Dlatego powinien on nie tylko skutecznie chronić, ale także być lekki, wygodny i zapewniać pełen komfort noszenia.
Konstrukcja Hełmu Strażackiego
Wszystkie hełmy strażackie składają się z kilku podstawowych elementów:
- Skorupa: To twarda powłoka chroniąca głowę, odpowiedzialna za ochronę mechaniczną i cieplną. Aby zapewnić odpowiedni komfort noszenia oraz ochronę, najczęściej wykonana jest z duroplastów lub termoplastów. Wykonanie z tych materiałów pozwala także na uzyskanie nowoczesnych kształtów.
- Więźba: Wewnętrzny stelaż amortyzujący uderzenia, na którym osadzona jest głowa strażaka. Jej zadaniem jest amortyzacja uderzeń i rozłożenie siły w taki sposób, aby nie doszło, w szczególności, do urazu kręgosłupa oraz wstrząśnienia mózgu. Więźby posiadają różne rodzaje regulacji obwodu głowy, a najczęściej stosowanym systemem do szybkiej regulacji są różnego rodzaju pokrętła.
- Wizjer/Przyłbica: Element odpowiedzialny za ochronę całej twarzy przed urazami mechanicznymi, ciepłem, odpryskami i cieczami. Obecnie element ten jest chowany pod skorupę, co chroni go, gdy nie jest używany, oraz zmniejsza powierzchnię hełmu.
- Ochrona karku: Zapewnia ochronę dla karku lub, w zależności od zastosowanej wersji, dla całej szyi. Chroni przed płomieniem, ciepłem oraz ciekłymi materiałami. Może być wykonana ze skóry, materiałów aramidowych, PBI, aluminizowanych lub z wełny.
Ewolucja Materiałów i Konstrukcji Hełmów Strażackich
Materiały stosowane do produkcji hełmów ochronnych zmieniały się na przestrzeni lat. Dawniej były to głównie metal i skóra, natomiast dzisiaj używane są lekkie i bardzo trwałe tworzywa sztuczne, odporne nie tylko na uderzenia, ale i na wysoką temperaturę.
Zewnętrzna część hełmu jest często wytwarzana metodą wtryskową z kompozytowego tworzywa. Wewnątrz hełmu coraz częściej znajduje się poliuretan, który chroni przed wysoką temperaturą i uszkodzeniami mechanicznymi. Doskonałym przykładem są nowoczesne hełmy, takie jak Rosenbauer Heros Titan czy DRAGON HT 05. Obecnie stosuje się również włókno szklane i aramidowe, których zadaniem jest ochrona przed wysoką temperaturą.
Porównanie Odporności na Uderzenia: Hełmy Laminowane vs. Wtryskowe
Istnieją różne opinie dotyczące porównania odporności na uderzenie hełmów wykonanych różnymi metodami. Hełmy, które mają skorupy z laminatu (żywica i włókna szklane, aramidowe, np. Calisia Vulcan, Schubert) posiadają zazwyczaj większą zdolność tłumienia siły uderzenia w stosunku do hełmów, których skorupy wykonano metodą wtrysku (np. Gallet i chorwackie PAB FIRE).
Wadą, a według niektórych zaletą hełmów z laminatu jest to, że po uderzeniu na skorupie pozostaje wyraźny ślad, który może być sygnałem, że dany hełm spełnił swoje zadanie i należy go wymienić na nowy, ponieważ następnym razem może już nie zadziałać. W przypadku hełmów ze skorupą wtryskową po uderzeniu często nie ma żadnego śladu, co wcale nie oznacza, że przy następnym uderzeniu amortyzacja będzie prawidłowa. Po każdym silnym uderzeniu, jak informują producenci, zniszczeniu ulega wewnętrzny system amortyzacyjny, czego nie da się ocenić wzrokowo. Należy podkreślić, że hełm to sprzęt ochrony osobistej. Po każdym silnym uderzeniu, które mogło wpłynąć na integralność strukturalną hełmu, zaleca się jego wymianę, nawet jeśli nie widać widocznych uszkodzeń.
Rodzaje Hełmów Strażackich
Szeroka specyfika działań straży pożarnej wymusza stosowanie środków ochrony indywidualnej dedykowanych do miejsca działań i zagrożeń z nim związanych. Dlatego też do konkretnej specyfiki działań przewidziano różne rodzaje hełmów:
Hełmy Ratowniczo-Gaśnicze (Bojowe)
Hełmy te są przeznaczone do walki z pożarami wewnętrznymi i akcjami gaśniczymi w obiektach. Charakteryzują się mocną, masywną konstrukcją, która chroni przed ekstremalnym gorącem, płomieniami, promieniowaniem cieplnym oraz uderzeniami ciężkich przedmiotów. Taki hełm posiada pełną skorupę typu B (zgodnie z EN 443), zakrywającą uszy i boki głowy strażaka.
Zazwyczaj wyposażony jest w długi daszek z przodu i grzbiet z tyłu, osłaniający kark. Hełm bojowy zawsze ma osłonę twarzy (przyłbicę) odporną na wysoką temperaturę oraz zazwyczaj wewnętrzny wizjer (okulary ochronne). Z tyłu mocowana jest osłona karku z tkaniny ognioodpornej. Hełmy ratowniczo-gaśnicze są cięższe - ich masa waha się typowo od około 1,3 kg do 1,6 kg. Przykładami takich hełmów są MSA Gallet F1XF, Rosenbauer Heros Titan, Dräger HPS 7000 czy Calisia Vulcan.
Norma EN 443 (Hełmy stosowane podczas walki z ogniem w budynkach i innych obiektach) dzieli hełmy tego rodzaju na dwa typy:
- Hełmy typu A: Są to hełmy „krótkie” o tzw. półskorupie, która nie zachodzi bezpośrednio na uszy strażaka. Ten typ hełmów nie jest certyfikowany w Polsce i nie jest dopuszczony do stosowania w środowisku pożaru wewnętrznego.
- Hełmy typu B: Czyli hełmy o tzw. pełnej skorupie, gdzie skorupa zakrywa uszy strażaka. Jest to najpopularniejszy typ hełmu i jedyny dopuszczony do stosowania przez jednostki ochrony przeciwpożarowej w Polsce. Hełmy używane w akcjach gaśniczych przez jednostki Państwowej oraz Ochotniczej Straży Pożarnej muszą posiadać certyfikację CNBOP (Centrum Naukowo-Badawcze Ochrony Przeciwpożarowej).
Hełmy Techniczne
Hełm techniczny to lżejszy kask przeznaczony do innych działań ratowniczych, gdzie strażak nie wchodzi do płonącego budynku, ale nadal potrzebuje ochrony głowy. Hełmy techniczne używa się przy wypadkach komunikacyjnych, katastrofach budowlanych, pracy na wysokości, akcjach poszukiwawczo-ratowniczych, a także w ratownictwie w terenie (pożary traw, lasów) czy działaniach specjalistycznych.
Taki hełm jest bliższy konstrukcją kaskom przemysłowym lub wspinaczkowym - ma mniejszą wagę, wygodny system wentylacji (ponieważ w tych akcjach strażak bardziej narażony jest na wysiłek fizyczny niż na płomienie) i nie musi zapewniać tak długiej ochrony w wysokiej temperaturze. Hełm techniczny nie posiada dużego daszka ani tak rozbudowanej osłony karku, choć często można dołączyć krótki daszek lub mały nakarcznik.
Bardzo ważna jest wielofunkcyjność - możliwość zamocowania latarki, gogli, nauszników, kamery czy identyfikatora. Wiele hełmów technicznych (np. MSA Gallet F2XR) jest wentylowanych, co zapobiega przegrzaniu ratownika. Jednak z tego powodu hełm techniczny nie chroni tak dobrze przed ogniem i żarem jak hełm bojowy. Hełmy techniczne spełniają inne normy - przede wszystkim EN 16473 (ratownictwo techniczne), często EN 16471 (pożary lasów), a także nieraz EN 12492 (wspinaczka) czy EN 1385 (sporty wodne). Hełmy stosowane w ratownictwie technicznym różnią się od tych zaprojektowanych do działań gaśniczych. Ze względu na ich różnorodne zastosowanie, nie jest wymagane posiadanie certyfikatu CNBOP.
Podsumowując: hełm ratowniczo-gaśniczy (bojowy) jest niezbędny podczas gaszenia pożarów i zawsze zapewnia maksimum ochrony kosztem większej masy, natomiast hełm techniczny to uzupełniający sprzęt do akcji niewymagających wchodzenia w ogień, oferujący lżejszą i bardziej przewiewną ochronę.
Historia i Znaczenie Hełmów Paradnych
Paradny hełm strażacki stanowi bardzo ważny element osobistego umundurowania strażaka ochotnika podczas różnych uroczystości kościelnych, państwowych i strażackich. W muzeach i kolekcjach prywatnych można oglądać piękne egzemplarze powstałe w początkach ochotniczego ruchu strażackiego.
Jedną z takich kolekcji dawnych i współczesnych paradnych hełmów strażackich jest kolekcja z Trześniowa. Jej początek sięga lat 80. XX wieku. Hełmy są odtwarzane z egzemplarzy wypożyczonych z muzeów i odkupionych - zazwyczaj zdewastowanych, nie nadających się do użytku. Na okolicznościowych wystawach odtwórcy prezentują od 50 do 70 typów hełmów. Ich prace znajdują się także w zarządach wojewódzkich i biurach terenowych OSP RP, muzeach i izbach pamięci.
Pan Edward Mróz z Trześniowa, przez blisko 40 lat, ręcznie wyrabiał hełmy paradne dla ochotniczych straży pożarnych. Stworzył kilka tysięcy efektownych nakryć głowy: czarnych, złotych, srebrnych, białych. Wiele z nich można podziwiać w jego domowym muzeum. Inspiracji do produkcji szukał w muzeach pożarnictwa, kupował i renowował stare hełmy. Praca nad hełmami wymagała cierpliwości i zręczności. Początkowo hełmy były klepane młotkiem w blasze na ołowiu z mosiądzu i chromu. Ozdoby wykonywano z chromu, mosiądzu lub brązu i lutowano z osobna. Z biegiem lat artysta zaczął wykonywać nakrycia głowy z żywic epoksydowych, przyuczając do pracy syna i wnuki.
Marka Gallet: Tradycja i Innowacja w Produkcji Hełmów
Hełm strażacki, często potocznie nazywany kaskiem strażackim, to podstawowy element ochrony osobistej każdego strażaka PSP i OSP. Marka MSA Gallet jest ceniona na całym świecie za jakość, nowatorskie rozwiązania i zgodność z rygorystycznymi normami.
Marka Gallet ma ponad 150-letnią tradycję w produkcji ochronnych nakryć głowy. Firma powstała w 1864 roku we Francji jako warsztat wyrobów skórzanych. Na początku XX wieku (około 1909 roku) Adrien Gallet założył zakład w miejscowości Chatillon-sur-Chalaronne. Początkowo Gallet specjalizował się w hełmach skórzanych i stalowych dla wojska oraz służb.
Przełomowym momentem było opracowanie w latach 80. XX wieku nowatorskiego hełmu strażackiego typu jet-style o opływowym kształcie. W 1985 roku Gallet, we współpracy z paryską strażą pożarną, stworzył model F1 - pierwszy tego rodzaju hełm ratowniczo-gaśniczy, który zapewniał pełną ochronę głowy, twarzy i szyi podczas działań gaśniczych w budynkach. Hełm Gallet F1 wyróżniał się nowoczesną konstrukcją z chowanym wizjerem i wkrótce stał się standardowym wyposażeniem straży pożarnych w wielu krajach Europy, w tym także w Polsce.
Dla polskich strażaków zawodowych PSP hełm Gallet stał się synonimem nowoczesnego hełmu bojowego, zastępując starsze wzory z lat 70. XX wieku. W 1987 roku Gallet opracował również lżejszy hełm F2 - przeznaczony do działań ratownictwa technicznego i akcji w terenie (pożary lasów, akcje wysokościowe itp.).
Wielkim krokiem milowym w historii marki było przejęcie firmy Gallet przez amerykański koncern MSA Safety w 2002 roku. MSA (Mine Safety Appliances) to globalny lider w dziedzinie sprzętu ochrony osobistej, założony w 1914 roku w USA. Od tego momentu hełmy są sprzedawane pod marką MSA Gallet, łącząc doświadczenie i tradycję Gallet z międzynarodowym zapleczem technologicznym MSA.
Generacje Hełmów Gallet: Od F1 do F2XR
Przez dekady hełmy strażackie Gallet przechodziły liczne modernizacje, odpowiadając na rosnące wymagania służb ratowniczych.
Pierwsza Generacja Hełmów Gallet F1 (lata 80. i 90. XX w.)
Model F1 był pionierski. Późniejsze oznaczenia literowe odnosiły się głównie do rozmiaru i wersji:
- F1S (Standard): Wersja dla standardowego rozmiaru głowy (około 52-60 cm).
- F1E (Extended): Wariant dla większych głów (do około 64 cm).
Oba warianty miały podobną konstrukcję, różniąc się wielkością skorupy. W hełmach tej generacji wprowadzono udoskonalenia: miękkie lub regulowane nagłowie, ulepszoną przyłbicę i wewnętrzne okulary chroniące oczy.
Hełm Gallet F1SF (lata 2000.)
To unowocześniona wersja hełmu F1, dostosowana do nowszych wymagań. Spełniał normę EN443:2008 i był wyposażony w dodatkowe usprawnienia poprawiające bezpieczeństwo i wygodę. F1SF łączył cechy F1S i F1E, występując nadal w dwóch rozmiarach (M i L). Był dostępny w wielu kolorach, także wersjach fotoluminescencyjnych. Do hełmu oferowano różne osłony karku i akcesoria komunikacyjne.
Hełm Gallet F2 (od 1987 r.) i F2 X-TREM
Pierwszy Gallet F2 zapoczątkował serię lekkich hełmów ratowniczych przeznaczonych do akcji innych niż typowe pożary wewnętrzne (np. wypadki drogowe, ratownictwo wysokościowe, pożary lasów). Hełm F2 miał odmienną konstrukcję, przypominającą kask techniczny lub wspinaczkowy, z krótszym daszkiem i systemem wentylacji.
W kolejnych latach Gallet ulepszał tę konstrukcję, czego efektem był model F2 X-TREM. Spełniał nowe normy: EN 16471 (hełmy do gaszenia pożarów lasów) oraz EN 16473 (hełmy do ratownictwa technicznego). Był to hełm potrójnie certyfikowany, bardzo uniwersalny. Można go było doposażyć w gogle ochronne, osłonę twarzy, nakarczniki, a nawet nauszniki chroniące słuch.
Hełm MSA Gallet F1XF (od 2013 r.)
Następca legendarnej serii F1. Litery XF oznaczają „Xtreme Fire” - hełm przeznaczony do najcięższych warunków pożarów wewnętrznych i działań ratowniczych. Model ten ustanawia nowy standard ochrony i integracji funkcji. W porównaniu do poprzedników, F1XF ma przeprojektowany kształt skorupy, zintegrowany moduł oświetleniowy, unikalny system rozprowadzania ciężaru oraz rozbudowane opcje personalizacji.
Konstrukcja F1XF przewiduje dwa rozmiary skorupy (Medium 52-62 cm oraz Large 57-65 cm). Hełm ten kompleksowo chroni głowę strażaka: posiada podwójny system osłon (przyłbica zewnętrzna i wewnętrzna osłona oczu/okularów), opcjonalne zestawy komunikacyjne, różne rodzaje osłon karku oraz kompatybilność z szerokim asortymentem akcesoriów MSA. Przykładem, który może posłużyć do gaszenia tego typu pożarów jest dostępny w naszej ofercie Gallet F1 XF. Co go wyróżnia? Przede wszystkim można go odpowiednio regulować i dopasować do głowy.
Hełm MSA Gallet F2XR (od 2021 r.)
Najnowsza generacja hełmu technicznego, zastępująca model F2 X-TREM. MSA zaprojektowała F2XR jako multifunkcyjny hełm ratowniczy, który może być wykorzystywany w bardzo szerokim spektrum działań - od walki z pożarami lasów, przez ratownictwo techniczne, aż po akcje na wodzie.
Konstrukcja F2XR jest modułowa - posiada wymienne komponenty i akcesoria. W standardzie F2XR ma wbudowane oświetlenie LED (z przodu dwufunkcyjna lampka, z tyłu czerwona lampka sygnalizacyjna), regulowany wizjer o zwiększonym zakresie, ulepszone mocowanie gogli i osłony twarzy. Komfort użytkowania podniesiono dzięki lekkości, dobremu wyważeniu i efektywnej wentylacji. F2XR posiada punkty montażowe np. na nauszniki czy dedykowane zestawy komunikacyjne. Szczególnej uwadze polecamy model Rosenbauer HEROS H10, uniwersalny hełm spełniający szereg wymogów.
Wybór Hełmu Strażackiego: Kluczowe Aspekty
Wybór odpowiedniego hełmu zależy od specyfiki działań. Hełmy MSA Gallet słyną z innowacyjnych rozwiązań, ale ogólnie, dobry hełm strażacki charakteryzuje się kilkoma cechami:
- Skuteczna ochrona: Podstawowym zadaniem każdego hełmu strażackiego jest skuteczna ochrona głowy przed uderzeniami, spadającymi przedmiotami i działaniem wysokich temperatur.
- Zgodność z normami i certyfikatami: Dobry hełm strażacki musi spełniać określone normy oraz posiadać stosowne certyfikaty potwierdzające jego jakość i skuteczność. Hełmy używane w akcjach gaśniczych przez jednostki Państwowej oraz Ochotniczej Straży Pożarnej muszą posiadać certyfikację CNBOP.
- Odporność termiczna: Strażacy nierzadko pracują w bezpośrednim sąsiedztwie źródeł intensywnego ciepła, dlatego odporność termiczna hełmu jest jednym z podstawowych wymagań.
- Komfort noszenia: Hełm strażacki musi być komfortowy, biorąc pod uwagę fakt, że strażacy często noszą go przez wiele godzin podczas wymagających akcji. Ważna jest masa hełmu (około 1100-1200 gramów) oraz możliwość łatwego i szybkiego regulowania obwodu więźby.
- Jakość materiałów i trwałość: Hełmy strażackie muszą być wykonane z materiałów najwyższej jakości, które zapewniają ich długotrwałe użytkowanie, niezależnie od intensywności eksploatacji.
- Łatwość konserwacji: Szczególnie pod kątem zabrudzeń i związków rakotwórczych.
Hełm strażacki to podstawowy element ochronny strażaka, na którym nie można oszczędzać. Współczesne modele łączą w sobie wysoką jakość wykonania, odporność na różne zagrożenia, komfort noszenia oraz spełnianie rygorystycznych norm, takich jak EN 443 i CNBOP w przypadku hełmów gaśniczych.