Umundurowanie strażaków, zarówno w Państwowej Straży Pożarnej (PSP), jak i Ochotniczej Straży Pożarnej (OSP), to nie tylko ubranie, lecz symbol honoru, tradycji i zaangażowania w służbie społeczeństwu. Strażak Państwowej Straży Pożarnej na mocy ustawy jest obowiązany do noszenia w czasie służby umundurowania, środków ochrony indywidualnej i ekwipunku osobistego oraz oznak. Przedmioty te są prawnie zastrzeżone wyłącznie dla strażaka. Prawidłowe umieszczenie dystynkcji na pagonach jest kluczowe dla zachowania prestiżu i zgodności z regulaminem.
Podstawy prawne umundurowania strażaków
Systematyczne formowanie się struktury w polskim pożarnictwie wygenerowało nie tylko potrzebę hierarchii, ale także oficjalnego umundurowania, a pierwszy model munduru strażackiego powstał w 1915 r. dla Warszawskiej Straży Ogniowej. Oczywiście mundur PSP wielokrotnie ulegał zmianom, a jego dzisiejszy wygląd jest ściśle określony przez art. 61 ust. 5 Ustawy z dnia 24 sierpnia 1991 r. o Państwowej Straży Pożarnej. Zgodnie z tym rozporządzeniem, w dniu 1 października 2021 r. weszło w życie Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 29 września 2021 r. w sprawie umundurowania strażaków Państwowej Straży Pożarnej (Dz. U. poz 1795 z późn. zm.).
Wspomniane rozporządzenie wprowadza do użytkowania w Państwowej Straży Pożarnej nowy typ umundurowania, tj. umundurowanie służbowe. Ubiór służbowy zastępuje dotychczas funkcjonujący rodzaj ubioru o tej samej nazwie oraz tzw. odzież specjalną (ubrania dla kadry dowódczo-sztabowej oraz ubranie koszarowe). Nowe umundurowanie służbowe bazuje na koncepcjach wypracowanych przez inne służby mundurowe, opracowanych na bazie wojskowego munduru polowego wz. 2010. Duży nacisk położono na ergonomię nowego ubioru, co przejawia się w takich cechach jak kolor, zastosowany materiał i wzór.
Dokonano także systematyzacji oznak, dodając do obecnie funkcjonujących oznaki przynależności państwowej w formie emblematu z godłem Rzeczypospolitej Polskiej, który ma być umieszczany na umundurowaniu wyjściowym i reprezentacyjnym, oraz w formie naszywki z flagą Rzeczypospolitej Polskiej na umundurowaniu służbowym. Powyższe rozwiązania stosowane są w innych służbach mundurowych i Siłach Zbrojnych.
Szczegółowe wymagania dotyczące obszywania pagonów
Wielu strażaków, szczególnie tych awansujących na nowe stopnie, takie jak ogniomistrz czy starszy strażak, poszukuje szczegółowych wytycznych dotyczących obszywania pagonów - w tym grubości tasiemki, odstępów między belkami i innych wymiarów. Znalezienie tych informacji bywa wyzwaniem.
Kluczowe dokumenty regulujące te kwestie to:
- Zarządzenie Nr 9 Komendanta Głównego Państwowej Straży Pożarnej z dnia 5 lutego 2007 r. w sprawie wzorców oraz szczegółowych wymagań, cech technicznych i jakościowych przedmiotów umundurowania, odzieży specjalnej i środków ochrony indywidualnej użytkowanych w Państwowej Straży Pożarnej (Dz. Urz. KG PSP Nr 1, poz. 4 z późn. zm.).
- Dokument o nazwie „Zasady umieszczania dystynkcji służbowych...”, w którym podane jest rozmieszczenie dystynkcji i znaków wraz z wymiarami.
W praktyce, aby prawidłowo obszyć pagon, niektórzy strażacy stosują „metodę żyletki”: przykłada się żyletkę do brzegu pagona, a jej brzeg określa miejsce przyszycia pierwszej belki. Jest to jednak metoda pomocnicza, a pełne i precyzyjne wytyczne znajdują się w cytowanych wyżej przepisach.
Debata wokół samodzielnego obszywania mundurów
Wśród strażaków często pojawia się dyskusja na temat konieczności samodzielnego obszywania mundurów. Wielu wyraża opinię, że w sytuacji awansu, strażak powinien oddać mundur do kwatermistrzostwa i odebrać go już obszyty, w komplecie ze zdaniem starych lub otrzymaniem nowych pochewek. Krytyka dotyczy tego, że w służbie wymagającej ciągłego zaangażowania, oczekiwanie samodzielnego poszukiwania i wykonywania precyzyjnych prac krawieckich może być nieadekwatne. Proponuje się wprowadzenie systemu, w którym mundury byłyby dostarczane z już obszytymi dystynkcjami lub gotowymi pochewkami, co jest standardem w wielu innych służbach mundurowych.
Dystynkcje strażackie w PSP i OSP - rodzaje i funkcje
Dystynkcje strażackie to nieodłączny element każdego munduru strażaka, zarówno w Państwowej Straży Pożarnej (PSP), jak i Ochotniczej Straży Pożarnej (OSP). Pełnią funkcję identyfikacyjną, określając stopień, funkcję oraz przynależność do jednostki. Stanowią także symbol prestiżu i odpowiedzialności, które wiążą się z pełnieniem strażackiej służby. W Polsce funkcjonują dwa rodzaje straży pożarnej: Ochotnicza i Państwowa Straż Pożarna (OSP i PSP). Mimo że straż pożarna jest wszystkim dobrze znana, to jedynie nieliczni są w stanie wyróżnić stopnie w straży pożarnej, hierarchię służbową czy choćby podstawowe różnice między Państwową a Ochotniczą Strażą Pożarną. Te dwie jednostki mają tę samą misję, ale pod wieloma formalnymi względami bardzo się od siebie różnią.
Stopnie w Państwowej Straży Pożarnej (PSP)
Państwowa Straż Pożarna jest zawodową, umundurowaną i wyposażoną w specjalistyczny sprzęt formacją, przeznaczoną do walki z pożarami, klęskami żywiołowymi i innymi miejscowymi zagrożeniami. W przypadku PSP to, kto nadaje stopnie strażackie, jest ściśle uregulowane prawnie Ustawą z dnia 24 sierpnia 1991 r. o Państwowej Straży Pożarnej. Zgodnie z tym rozporządzeniem, stopień strażaka nadaje się z dniem mianowania na pierwsze stanowisko, a nadania dokonują przełożeni uprawnieni do mianowania na stanowiska służbowe. Nadanie stopnia następuje z okazji Dnia Strażaka, jedynie w szczególnie uzasadnionych przypadkach może nastąpić w innym terminie.
Pierwszy stopień aspirancki i stopnie oficerskie nadaje minister właściwy do spraw wewnętrznych na wniosek Komendanta Głównego Państwowej Straży Pożarnej, a pozostałe stopnie aspirantów nadaje Komendant Główny Państwowej Straży Pożarnej. Stopień nadbrygadiera i generała brygadiera - najwyższy stopień w straży pożarnej - nadaje Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej na wniosek ministra właściwego do spraw wewnętrznych.
Stopnie podoficerów, aspirantów i oficerów straży pożarnej są dożywotnie, natomiast strażacy zwolnieni ze służby mogą używać posiadanych stopni, dodając określenie „w stanie spoczynku”. Odebranie stopnia w PSP może nastąpić w przypadku utraty obywatelstwa polskiego, odebrania praw publicznych prawomocnym wyrokiem sądu oraz dyscyplinarnego wydalenia ze służby.
Aktualnie w Państwowej Straży Pożarnej wyróżniamy 19 stopni służbowych podzielonych na cztery korpusy. Każdy stopień jest oznaczany za pomocą dystynkcji umieszczonych na pagonach, kołnierzach lub rękawach munduru. Dystynkcje PSP wyróżniają się prostotą i elegancją, a ich projekt dostosowany jest do tradycji oraz regulacji służbowych. Oto kilka przykładów:
- Starszy strażak: To najwyższy stopień korpusu szeregowych w Państwowej Straży Pożarnej i jest odpowiednikiem stopnia starszego szeregowego w Wojsku Polskim.
- Sekcyjny: To najniższy stopień podoficerski Państwowej Straży Pożarnej i jest odpowiednikiem stopnia kaprala w Siłach Zbrojnych RP.
- Starszy ogniomistrz: Oznakę stopnia starszego ogniomistrza poznamy po drugim znaku w kształcie litery „V” umieszczonym wewnątrz oznaki stopnia ogniomistrza.
- Młodszy aspirant: Jest to najniższy stopień w korpusie aspirantów w Państwowej Straży Pożarnej, a jego odpowiednikiem w wojsku jest stopień młodszego chorążego. Oznaką stopnia młodszego aspiranta jest znak w kształcie litery „V” z jedną gwiazdką umieszczoną pomiędzy ramionami.
- Młodszy kapitan: Jest to pierwszy stopień oficerski w Państwowej Straży Pożarnej i odpowiada randze podporucznika w Wojsku Polskim. Na stopień młodszego kapitana mianuje minister właściwy do spraw wewnętrznych na wniosek Komendanta Głównego Państwowej Straży Pożarnej.
- Brygadier: Brygadier pełni funkcję dowódcy brygady i w PSP jest odpowiednikiem stopnia podpułkownika w wojskach lądowych i komandora w marynarce.
- Nadbrygadier: To pierwszy z dwóch stopni generalskich w PSP, na który uroczyście mianuje Prezydent RP na wniosek ministra właściwego do spraw wewnętrznych.
- Generał brygadier: To najwyższy stopień w straży pożarnej, na który mianuje Prezydent RP. Stopień w tej randze może posiadać jedynie jedna osoba - Komendant Główny Państwowej Straży Pożarnej na etacie.
Stopnie w Ochotniczej Straży Pożarnej (OSP)
Ochotnicza Straż Pożarna jest jednostką umundurowaną, wyposażoną w specjalistyczny sprzęt, przeznaczoną w szczególności do walki z pożarami, klęskami żywiołowymi lub innymi miejscowymi zagrożeniami. Funkcjonuje ona jednak na zasadach stowarzyszenia. Mimo że jednostki OSP są członkami ZOSP RP (Związku Ochotniczych Straży Pożarnych RP), to stanowią samodzielny podmiot prawny, odrębny od ZOSP RP. W konsekwencji, regulacje wprowadzane przez ZOSP RP nie wpływają na wewnętrzne sprawy OSP.
W kwestii tego, kto nadaje stopnie w OSP, sprawa nie jest już tak oczywista. Brak jest konkretnego prawa regulującego kwestie nadawania stopni w OSP, a jak informuje ZOSP RP: „Kwestia zasad nadawania dystynkcji dla członków OSP leży w gestii samej OSP.” Hierarchia stopni w Ochotniczej Straży Pożarnej różni się od PSP, jednak również tu dystynkcje odgrywają kluczową rolę, pełniąc funkcję honorową oraz organizacyjną.
Przykładowe stopnie w OSP:
- Strażak: Otrzymuje osoba, która czynnie uczestniczy w życiu jednostki, przyczynia się do jej rozwoju i ukończyła 18 lat.
- Starszy strażak: Otrzymuje osoba, która ukończyła 18 lat oraz kurs strażaków ratowników OSP, czynnie uczestniczy w życiu jednostki i bierze udział w działaniach ratowniczo-gaśniczych.
- Dowódcy i naczelnicy: Pełnią funkcje operacyjne i organizacyjne.
W kwestii umieszczania oznaczeń i dystynkcji na mundurze OSP, sytuacja jest znacznie bardziej klarowna niż w przypadku mianowania na stopnie. Zasady są regulowane przez tę samą ustawę, co w przypadku Państwowej Straży Pożarnej, a dokładna instrukcja zapisana jest w Regulaminie umundurowania Związku Ochotniczych Straży Pożarnych RP. Dystynkcje OSP na mundur galowy, w srebrnym kolorze na ciemnogranatowym tle, strażacy noszą na kołnierzach mundurów bądź lewej kieszeni koszuli letniej. Dystynkcje w OSP są najczęściej haftowane lub wykonane w formie naszywek, które można umieszczać na mundurach galowych lub specjalistycznych. Dystynkcje na mundur bojowy standardowo podszyte są rzepem.
Elementy umundurowania i akcesoria
W naszym asortymencie znajdziesz szeroki wybór mundurów OSP, które spełniają najwyższe standardy jakości i stylu - m.in. marynarki, koszule, kurtki, spodnie. Każdy mundur jest starannie wykonany, aby zapewnić nie tylko elegancję, ale także komfort i wygodę noszenia. Dostępne są również wysokiej jakości haftowane dystynkcje dla Ochotniczej Straży Pożarnej i Państwowej Straży Pożarnej. Dla strażaków z OSP dostępne są także dystynkcje OSP na kołnierz i na koszulę, naszywki funkcyjne i dystynkcje OSP dla członków honorowych.
Mundur galowy strażacki nie byłby kompletny bez odpowiednich odznaczeń i akcesoriów. W sklepach oferuje się bogaty wybór różnych odznaczeń, naszywek i innych elementów dekoracyjnych, które można dopasować do munduru, aby podkreślić osiągnięcia i zasługi w służbie. Przykładami są baretki, takie jak „Srebrny Medal za Długoletnią Służbę” czy „Strażak Wzorowy”, a także sznury aspiranta zakończone stylizowaną prądownicą.
Do umundurowania należą również koszule (wyjściowe i służbowe, długi rękaw, kołnierzyk pod krawat), kurtki (np. czarne o długości 3/4) oraz eleganckie, skórzane rękawiczki wyjściowe. Ważnym elementem są także odpowiednie buty, np. buty Eagle Athletic 2.1 GTX firmy HAIX, zaprojektowane by być lekkimi, dynamicznymi, wysoce oddychającymi i wodoodpornymi.
tags: #jak #obszyc #pagony #strazackie