Historia ochrony przeciwpożarowej w Nowym Sączu to świadectwo długotrwałego zaangażowania i poświęcenia w zapewnianie bezpieczeństwa mieszkańcom. Od skromnych początków w XIX wieku po współczesne struktury ratownicze, sądecka straż pożarna przeszła znaczącą ewolucję, dostosowując się do zmieniających się wyzwań i technologii.
Początki i rozwój do I wojny światowej
Pierwsze decyzje w sprawie zorganizowania straży pożarnej w Nowym Sączu, początkowo zwanej strażą ogniową, sięgają lat 70-tych XIX wieku. W celu reorganizacji Straży Ogniowej powołano Komisję z grona Rady Miasta, do której wybrani zostali: dr Klemensiewicz, dr Olszewski i p. Ickner. Komisja miała m.in. zadanie zapewnienia odpowiedniego umundurowania i obuwia na koszt gminy. Wykonując uchwałę Rady Miasta, postanowiono zakupić sikawkę „z całym urządzeniem” z fabryki W. Knausta w Wiedniu za 1707 zł.
Do roku 1894 strażnica mieściła się w Rynku - w Ratuszu, gdzie pełniona była służba wartownicza na wieży. W latach 1897-1912 miejska straż pożarna miała siedzibę w obiektach tymczasowych, których stan techniczny był fatalny. W lipcu 1913 roku Rada Miasta Nowego Sącza postanowiła wykupić na potrzeby nowej siedziby straży pożarnej nieruchomość (realność) przy ul. Grybowskiej, w samym centrum miasta. Za kwotę 67 000 koron wykupiono tzw. „Wydrychiewiczówkę”, czyli nieruchomość z placem. Nieruchomość ta do chwili obecnej znajduje się w zarządzie sądeckiej straży pożarnej. Początkowo wyposażenie straży stanowiły sikawki ręczne o zaprzęgu konnym.
Okres międzywojenny i pierwsze modernizacje
W 1926 roku Komendantem Miejskiej Straży Pożarnej zostaje ppor. kpt. [nazwisko nieznane]. W związku z systematycznym rozwojem wyposażenia, w tym pozyskaniem samochodu pożarniczego i nowego sprzętu, w latach 1929-1930 nastąpiła rozbudowa siedziby strażnicy o budynki garażowni i magazynu oraz obiekt wspinalni do ćwiczeń. W dniu 13 marca 1934 roku Sejm uchwalił ustawę o ochronie przed pożarami i innymi klęskami, która uznała ochronę przeciwpożarową za dziedzinę należącą do kompetencji władz państwowych.
Straż Pożarna w Nowym Sączu podczas II Wojny Światowej
Okres II wojny światowej zapisał się szczególnie w historii sądeckiej straży pożarnej. W czasie ewakuacji strażacy wzięli czynny udział w gaszeniu pożaru w rafinerii nafty w Borysławiu. Po zajęciu Nowego Sącza przez niemieckiego okupanta, w momencie wkroczenia wojsk sowieckich do Polski, strażacy zostali pozbawieni samochodu i całego sprzętu.
Po ustabilizowaniu się sytuacji wojennej i powrocie sądeckich strażaków ze wschodu, stan osobowy **Zawodowej Straży Pożarnej** w Nowym Sączu wynosił 25 osób, w tym Komendant ZSP i 24 strażaków. Komendantem Zawodowej Straży Pożarnej był doświadczony oficer, jej długoletni szef z okresu międzywojennego - kpt. poż. **Piotr Ciesielczyk**. Jego zastępcą do 15 kwietnia 1943 roku był ppor. poż. **Bronisław Piwowar**, a następnie asp. poż. [nazwisko nieznane]. ZSP liczyła dwie zmiany, każda po 14 strażaków.
Od początku wojny funkcjonowała również **Komenda Powiatowa Straży Pożarnych** w Nowym Sączu, odpowiedzialna zarówno za jednostki zawodowe, jak i ochotnicze straże pożarne. Jej zadania obejmowały działalność szkoleniową, logistyczną i prewencyjną. Komendantem Powiatowym był por. poż. **Stanisław Mazan**, a jego zastępcą od kwietnia 1943 roku ppor. poż. **Bronisław Piwowar**. Za zgodą władz niemieckich Komenda Powiatowa utworzyła **Powiatową Szkołę Pożarniczą w Starym Sączu**.
Trzon Sądeckiego Obwodu „Skały” stanowili komendanci Komendy Powiatowej Straży Pożarnej: por. poż. Mazan, ppor. poż. Piwowar, a także st. sierż. poż. **Mieczysław Wędrychowski**. W dniu 21 października 1943 r. sądeccy strażacy (Mazan, Piwowar i Wędrychowski) wzięli udział w akcji zbrojnej jedynego partyzanckiego oddziału „Skały” - ataku na posterunek policji granatowej w Skrzydlnej k. Limanowej. Akcja ta, dowodzona przez por. Leopolda Kiersznowskiego i składająca się w dużej części z podchorążych Centralnej Szkoły Pożarniczej, zakończyła się tragicznie. W dniu 12 stycznia 1944 roku por. poż. Mazan, ppor. poż. Bronisław Piwowar i st. sierż. poż. Wędrychowski zostali straceni przez okupanta w odwecie za partyzancką akcję dywersyjną w Limanowej. Ich pamięć upamiętnia pomnik, poświęcony 28 zakładnikom straconym przez hitlerowców, w tym trzem sądeckim strażakom.
Oprócz strażaków-partyzantów ze Sądeckiego Oddziału „Skały”, podczas II wojny światowej śmierć z rąk okupanta poniósł jeszcze jeden strażak - st. str. **Świerzb Adam**. Do bohaterskich czynów sądeckich strażaków z czasów okupacji zalicza się również postawa str. **Adama Michalewskiego**. W dniu 18 stycznia 1945 roku Michalewski uratował most na rzece Kamienicy przed wysadzeniem w powietrze. Pełniąc służbę w strażnicy usytuowanej nieopodal mostu, zauważył minowanie mostu przez wycofujące się wojska niemieckie. Dzięki ogromnej odwadze uratował most, przecinając kable łączące ładunki wybuchowe z detonatorem.
Okres powojenny i "eksperyment sądecki" (1945-1975)
W latach 1945-1962 w Nowym Sączu funkcjonowały zarówno **Zawodowa Straż Pożarna**, jak i **Komenda Powiatowa Straży Pożarnych**. Po wyzwoleniu Zawodową Strażą Pożarną kierował kpt. poż. **Piotr Ciesielczyk**, lecz wkrótce, w 1945 roku, wskutek denuncjacji został zesłany na 10 miesięcy do Związku Radzieckiego. Po powrocie, w 1946 roku, wskutek wycieńczenia szybko zmarł. Jego następcą został por. poż. **Józef Rojek**, który pełnił funkcję Komendanta Zawodowej Straży Pożarnej w Nowym Sączu do września 1962 roku.
Komenda Powiatowa Straży Pożarnych realizowała zadania związane z organizacją ochrony przeciwpożarowej na terenie powiatu, w szczególności nadzór nad jednostkami ochotniczych straży pożarnych. Komendantem Powiatowym Straży Pożarnych w Nowym Sączu w latach 1945-1962 był por. [nazwisko nieznane].
W roku 1962 miało miejsce wdrożenie tzw. **„eksperymentu sądeckiego”**. W jego wyniku została zlikwidowana Zawodowa Straż Pożarna, a w jej miejsce powołano **Komendę Straży Pożarnych dla Powiatu i Miasta**. Na Komendanta tej jednostki został powołany mjr. poż. **Stanisław Rechowicz**. Funkcję Komendanta Straży Pożarnych dla Powiatu i Miasta Nowego Sącza mjr. poż. Stanisław Rechowicz pełnił do dnia 30 czerwca 1970 roku. Z dniem 1 lipca 1970 roku Komendantem Straży Pożarnych dla Powiatu i Miasta Nowego Sącza powołany został kpt. poż. **Józef Strojny**.
W wyniku reformy administracyjnej kraju powstało województwo nowosądeckie, jako jedno z 49 województw. W miejsce Komendy Straży Pożarnych dla Powiatu i Miasta powstała **Komenda Rejonowa Straży Pożarnych z Zawodową Strażą Pożarną w Nowym Sączu**. W okresie od 1 czerwca do 30 listopada 1975 roku pełniącym obowiązki p.o. Komendanta Zawodowej Straży Pożarnych w Nowym Sączu był por. poż. [nazwisko nieznane]. Komendantem powstałej w wyniku reformy Komendy Rejonowej Straży Pożarnych został powołany z dniem 1 grudnia 1975 roku por. poż. **Antoni Bienias**.
Rozwój i utworzenie Państwowej Straży Pożarnej (1975-1992)
Kilkadziesiąt lat, jakie dzieli zakończenie II wojny światowej od powołania Państwowej Straży Pożarnej, to okres trudny dla zawodowej straży pożarnej w Nowym Sączu. Dopiero w latach 80. XX wieku, z inicjatywy Komendanta kpt. poż. Bieniasa, udało się wdrożyć program rozbudowy i modernizacji bazy lokalowej.
Dorobek „sądeckiej zawodówki” podsumowany został w 1992 roku. Dnia 9 maja, podczas uroczystości na Rynku, jednostka otrzymała sztandar, nadany „jako symbol ofiarnej i wiernej służby pożarniczej dla Polskiej Rzeczypospolitej” przez ministra spraw wewnętrznych, a ufundowany przez społeczeństwo miasta Nowego Sącza. Uroczystość wręczenia sztandaru odbyła się na płycie Rynku Głównego przed Ratuszem Miejskim. Dokonał jej Komendant Główny Straży Pożarnych płk. poż. [nazwisko nieznane].
W dniu 24 sierpnia 1991 roku Sejm Rzeczpospolitej Polskiej uchwalił ustawy o ochronie przeciwpożarowej oraz o Państwowej Straży Pożarnej. Ustawy te umożliwiły wdrożenie przełomowych przeobrażeń w organizacji ochrony przeciwpożarowej i ratownictwa w kraju. Powstała **Państwowa Straż Pożarna** - jako formacja przeznaczona do walki z pożarami, klęskami żywiołowymi i innymi nadzwyczajnymi miejscowymi zagrożeniami.
Historia gaszenia pożarów
Współczesność
Na obszarze miasta Nowego Sącza i powiatu nowosądeckiego działają obecnie 103 jednostki OSP i jedna jednostka specjalistyczna OSP, a mianowicie **Ochotnicza Straż Pożarna Grupa Ratownictwa Specjalnego Nowy Sącz (OSP GRS Nowy Sącz)**.