Zgodnie z normą PN-EN 1846-1, samochód ratowniczo-gaśniczy klasy ciężkiej to pojazd, którego całkowita masa rzeczywista przekracza 16 tys. kg. Dla samochodu dwuosiowego, zgodnie z rozporządzeniem ministra infrastruktury z 31 grudnia 2002 r., nie może ona przekroczyć 18 tys. kg. Samochody ciężkie zabudowywane są na podwoziach różnego typu i wielkości, a dopuszczalna masa całkowita pojazdu uzależniona jest od liczby osi. W Polsce użytkowane są w tej klasie samochody ratowniczo-gaśnicze mające nie więcej niż cztery osie, co pozwala na sprawne manewrowanie. Jednakże, w kontekście ratownictwa technicznego, kluczową rolę odgrywają ciężkie holowniki, które służą do ewakuacji i przemieszczania uszkodzonych pojazdów.
Rola i wyposażenie ciężkiego holownika ratownictwa technicznego
Specjalny ciężki samochód ratownictwa technicznego wykorzystywany jest głównie podczas działań związanych ze zdarzeniami w ruchu lądowym. Są to pojazdy zaprojektowane do radzenia sobie z najtrudniejszymi sytuacjami, gdzie tradycyjne metody ratownicze są niewystarczające.
Podstawowe komponenty i możliwości
- Pojazdy te są wyposażone w żuraw o maksymalnym udźwigu, często wynoszącym 7000 kg lub więcej.
- Za żurawiem, w centralnej części nadwozia, do ramy podwozia montowane jest ramię holownicze o napędzie hydraulicznym. Przykładem jest OMARS F 110T, przeznaczone do podnoszenia oraz holowania uszkodzonych pojazdów.
- Ramię holownicze posiada wysięgnik wysuwany i zsuwany hydraulicznie z głowicą obrotową. Jego pionowe obciążenie przy maksymalnym wysuwie wynosi 10000 kg, a przy złożonym wzrasta do 30000 kg.
- Wyciągarki: Ciężkie holowniki są często wyposażone w dwie 60-metrowe wyciągarki o sile uciągu 30t oraz 25t.
- Dodatkowe wyposażenie obejmuje pompy hydrauliczne oraz ręczne, sprzęt oświetleniowy, zestawy lin, pasów i zawiesi, pilarki, piły do metalu i betonu, poduszki pneumatyczne oraz zestaw narzędzi ręcznych.
Ciężkie holowniki w Państwowej Straży Pożarnej
W Polsce, ciężkie holowniki są kluczowym elementem wyposażenia Specjalistycznych Grup Ratownictwa Technicznego (SGRT), które pełnią gotowość operacyjną na poziomie "A".
Specjalistyczne Grupy Ratownictwa Technicznego
W dniu 10 października 2022 r. powołana została Specjalistyczna Grupa Ratownictwa Technicznego "KROSNO" rozkazem Komendanta Miejskiego PSP w Krośnie na polecenie podkarpackiego Komendanta Wojewódzkiego PSP. Jest to ewenement na skalę krajową, ponieważ niewiele komend PSP w Polsce posiada dwie specjalizacje (w Krośnie funkcjonuje również SGRW). Na czele grupy stanął mł. bryg. Dariusz Gruszka, dowódca JRG Krosno, a jego zastępcą kpt. Krzysztof Krukar.
Krośnieńska grupa na swoim stanie posiada obecnie dwa specjalistyczne samochody: SCRd Volvo Megacity "Holownik" i SRt Scania "Technik". Pierwszy z pojazdów trafił do Krosna z Rzeszowa w 2011 roku i jest najstarszym samochodem ratowniczym w JRG Krosno (rok produkcji: 1997). SCRd, czyli specjalistyczny ciężki samochód ratownictwa drogowego, wyjeżdża najczęściej do zdarzeń z udziałem samochodów ciężarowych, ale również do innych miejscowych zagrożeń.
Powołanie do życia grupy krośnieńskiej jest częścią szerszego planu Komendy Wojewódzkiej PSP w Rzeszowie. Również od 10 października powołano Specjalistyczne Grupy Ratownictwa Technicznego (SGRT) w KP PSP Jarosław (gdzie trafił samochód "Rotator"), w KP PSP Stalowa Wola - JRG 1 (gdzie przekazano samochód "Holownik"), w KP PSP Mielec - JRG 2 (z kontenerem inżynieryjnym). Grupy te są rozlokowane przy głównych trasach tranzytowych w województwie.
Przykłady ciężkich holowników w jednostkach PSP
Strażacy z Komendy Powiatowej Państwowej Straży Pożarnej w Stalowej Woli otrzymali nowy specjalistyczny samochód - ciężki holownik ratownictwa technicznego na podwoziu Scania typu SCRt Mega City. Pojazd ten, wyprodukowany w 2010 roku, wyposażony jest w silnik o mocy 353 kW z normą spalin Euro 5 i dopuszczalną masę całkowitą 32000 kg. Może pomieścić w kabinie 3 strażaków. Służył on od listopada 2021 w jednostce w Jarosławiu, a wcześniej w Rzeszowie. Jego wyposażenie obejmuje żuraw hydrauliczny, ramię holownicze, dwie wyciągarki, maszt oświetleniowy, agregat prądotwórczy, sprzęt ratownictwa technicznego, pilarki oraz zestaw ratownictwa medycznego.
W ostatnim kwartale 2021 roku brzescy strażacy otrzymali ciężki samochód ratownictwa drogowego zbudowany na podwoziu Renault K520 z napędem 8×4, silnikiem o mocy 390 kW i kabiną dwuosobową. Połączenie dźwigu oraz holownika umożliwia wykorzystanie pojazdu zarówno jako dźwig samojezdny, jak i jako holownik. Rozwiązanie to doskonale sprawdza się podczas podnoszenia przewróconych pojazdów czy wyciągania wraków znajdujących się poza obszarem drogi.
- Maksymalny udźwig przy wsuniętym ramieniu i kącie 30 stopni wynosi 40000 kg, natomiast przy kącie 50 stopni osiąga 50000 kg.
- Ramię żurawia podczas podnoszenia może pracować pod maksymalnym kątem 60 stopni i podnieść ciężar o masie 54400 kg.
- Pojazd został wyposażony w siedem wyciągarek: dwie główne o uciągu 22727 kg, dwie pomocnicze o uciągu 10000 kg, dwie boczne o uciągu 12740 kg i jedną 30590 kg, która znajduje się na ramie pośredniej.
- Z tyłu pojazdu znajduje się ramię holownicze, jego udźwig przy złożeniu to 8800 kg, a przy maksymalnym wysuwie 6500 kg.
Produkcja i rozwój ciężkich pojazdów ratowniczych
Firma SZCZĘŚNIAK Pojazdy Specjalne Sp. z o.o., z siedzibą w Bielsku-Białej, jest przykładem polskiego producenta z długoletnim doświadczeniem w projektowaniu i zabudowie ciężkich pojazdów ewakuacji i ratownictwa technicznego. Spółka podpisała umowę ze szwedzką Administracją Materiałów Obronnych (FMV) na dostawę takich pojazdów o łącznej wartości blisko 200 mln zł.
Pojazdy te, przeznaczone do szybkiego wsparcia operacyjnego, umożliwiają ewakuację oraz holowanie uszkodzonych lub unieruchomionych pojazdów w wymagających warunkach. Zostały zbudowane na podwoziu Scania R520 8×8 z silnikiem o mocy 520 KM i trzyosobową kabiną. Ich zasadnicze wyposażenie stanowi pięć wyciągarek, w tym główna wciągarka Sepson o uciągu 20 ton (jednostronna), a także główny wysięgnik o udźwigu 20 ton.
SZCZĘŚNIAK Pojazdy Specjalne posiada wieloletnie doświadczenie w tej dziedzinie. Już w latach 2000. przedsiębiorstwo dostarczało dla Państwowej Straży Pożarnej ciężkie holowniki na podwoziu Scania 8×8. W kolejnych latach, we współpracy z Wojskowym Instytutem Techniki Pancernej i Samochodowej w Sulejówku, opracowano holownik KWZT-1 na podwoziu Tatra T815-7 8×8. Firma produkuje ponad 300 pojazdów rocznie, wykonując zabudowy na renomowanych podwoziach światowych producentów, dostosowywanych do specyficznych wymagań służb ratowniczych i odbiorców instytucjonalnych.
