Wychowanie dziecka do bezpiecznego i zdrowego stylu życia stanowi kluczowy element edukacji przedszkolnej w Polsce. Wbrew pozorom, nauka bezpiecznych zachowań w przedszkolu jest integralną częścią systemu kształcenia, usankcjonowaną w rozporządzeniu Ministra Edukacji Narodowej z 23 grudnia 2008 r. w sprawie podstawy programowej wychowania przedszkolnego oraz kształcenia ogólnego w poszczególnych typach szkół (DzU z 2009, nr 4, poz.). Rozporządzenie zakłada, że dzieci kończące edukację przedszkolną będą potrafiły zachować się w sytuacji zagrożenia, a także wiedziały, gdzie otrzymać pomoc i jak o nią poprosić. Przyjmuje się również, że będą w stanie, na miarę swoich możliwości, przewidzieć konsekwencje własnych zachowań. Promocja wiedzy, bezpiecznych zachowań oraz zapobieganie sytuacjom zagrażającym bezpieczeństwu są zatem fundamentalnym zadaniem placówek wychowania przedszkolnego.
Cele i Formy Realizacji Bezpiecznego i Zdrowego Stylu Życia
Głównymi celami w obszarze wychowania do bezpiecznego i zdrowego stylu życia są:
- Tworzenie warunków sprzyjających bezpieczeństwu dzieci i zachowaniu ich zdrowia.
- Kształtowanie nawyków higienicznych i zachowań prozdrowotnych.
Realizacja tych celów odbywa się poprzez szereg zorganizowanych działań i form aktywności, skupionych na różnych aspektach życia przedszkolnego i poza nim.
Organizacja Pobytu Dziecka w Przedszkolu
Dbałość o zdrowie i higienę jest widoczna w codziennej organizacji pobytu dziecka w przedszkolu. Środki i sposoby realizacji obejmują:
- Ramowy rozkład dnia dostosowany do potrzeb rozwojowych dzieci.
- Żywienie dzieci zgodne z zasadami racjonalnego odżywiania.
- Wyposażenie przedszkola sprzyjające prawidłowemu rozwojowi dziecka.
- Dodatkowe formy zajęć dostosowane do potrzeb wychowanków.
- Skuteczne organizowanie działań profilaktycznych.
Przewidywane efekty tych działań to prawidłowy rozwój dziecka pod względem fizycznym i psychicznym, urozmaicona dieta dzieci z uregulowanymi porami posiłków, bezpieczny sprzęt i pomoce dydaktyczne umożliwiające realizację zadań profilaktycznych. Obejmuje to również uczestnictwo w zajęciach dodatkowych (np. język angielski, rytmika, gimnastyka ogólnorozwojowa, język francuski, hokej, basen) oraz w kółkach zainteresowań (szachy, kółko plastyczne, kółko teatralno-taneczne). Ważne jest także prowadzenie zajęć przez logopedę oraz pomoc psychologa.
Bezpieczeństwo Dziecka na Terenie Placówki
Zapewnienie bezpieczeństwa wewnątrz przedszkola jest priorytetem. Środki i sposoby realizacji koncentrują się na:
- Poznaniu rozkładu pomieszczeń przedszkolnych i zasad poruszania się po nich.
- Korzystaniu z zabawek i sprzętu ogrodowego zgodnie z ustalonymi regułami.
- Umiejętnym korzystaniu z różnorodnych materiałów, przyborów, narzędzi i różnych urządzeń.
- Zgłaszaniu nauczycielce dolegliwości, skaleczeń.
- Znajomości imienia, nazwiska, adresu zamieszkania i numeru telefonu.
- Samodzielnym ocenianiu własnych zachowań oraz zachowań innych pod względem bezpieczeństwa.
Przewidziane efekty to poruszanie się na terenie przedszkola zgodnie z zasadami bezpieczeństwa, bezpieczne korzystanie z zabawek, sprzętu ogrodowego, materiałów, przyborów i narzędzi, sygnalizowanie zauważonego niebezpieczeństwa (skaleczenia, złe samopoczucie) oraz posługiwanie się własnym imieniem, nazwiskiem i adresem zamieszkania.
Bezpieczeństwo Poza Terenem Przedszkola
Edukacja w zakresie bezpieczeństwa wykracza poza mury placówki. Środki i sposoby realizacji obejmują:
- Znajomość podstawowych zasad wychowania komunikacyjnego.
- Zachowanie ostrożności w nieznanych środowiskach przyrodniczych.
- Samodzielne ocenianie własnych zachowań i zachowań innych pod względem bezpieczeństwa.
- Zachowanie ostrożności w kontaktach z obcymi.
- Umiejętność radzenia sobie w sytuacjach zagrażających własnemu bezpieczeństwu.
Przewidziane efekty to umiejętność poruszania się po ulicy zgodnie z zasadami ruchu drogowego dla pieszych, znaków ostrzegawczych i sygnalizacji świetlnej, bezpieczne korzystanie ze środków komunikacji oraz stosowanie różnorodnych elementów odblaskowych. Dzieci powinny także korzystać w sposób bezpieczny z podstawowego sprzętu sportowego, unikać zabaw w pobliżu tras komunikacyjnych oraz rozumieć zakaz spożywania nieznanych owoców roślin, grzybów czy pokarmów nieznanego pochodzenia, a także zbliżania się do nieznanych zwierząt. Uczą się obsługiwania prostych urządzeń technicznych w obecności dorosłych, unikania zabawy zapałkami i rozpalania ognisk w lesie mogących być przyczyną pożaru. Niezwykle ważne jest przestrzeganie zakazu zabawy lekarstwami, środkami chemicznymi i innymi nieznanymi przedmiotami. Dzieci uczą się również zachowania ostrożności w kontaktach z osobami obcymi, np. nieprzyjmowania od nich prezentów, pokarmów, odmawiania pójścia na spacer, nieotwierania drzwi nieznajomym i przestrzegania zakazu wsiadania do pojazdów osób nieznajomych. Należy uczyć, aby nie oddalały się bez zgody i wiedzy dorosłych oraz bezzwłocznie opuszczały miejsca zagrażające bezpieczeństwu (np. pożar - informując o tym osoby dorosłej). Wdraża się także umiejętne zachowanie w razie zgubienia się w tłumie, w sklepie, czy na imprezie zorganizowanej, np. urodzinach.
Higiena i Zdrowie Dziecka
Aspekt higieny i zdrowia jest nieodłącznym elementem kompleksowej edukacji. Środki i sposoby realizacji obejmują:
- Dbałość o czystość osobistą.
- Umiejętność zaspokajania potrzeb fizjologicznych.
- Opanowanie umiejętności kulturalnego jedzenia.
- Dbałość o higienę układu nerwowego.
- Podkreślenie ruchu na powietrzu jako stymulatora prawidłowego rozwoju.
- Kształtowanie prawidłowej postawy dziecka.
- Przeciwdziałanie chorobom.
- Dbałość o środowisko jako podstawowy czynnik wpływający na zdrowie dziecka.
Przewidziane efekty to prawidłowe mycie zębów, twarzy i rąk, dbanie o higienę własnego ciała i schludny wygląd, samodzielne i kulturalne korzystanie z toalety. Dzieci uczą się prawidłowego posługiwania się sztućcami, przezwyciężania uprzedzeń do niektórych potraw oraz spożywania posiłków o określonej porze z uwzględnieniem dużej ilości warzyw i owoców jako źródła witamin. Kształtuje się u nich utrzymywanie czystości w trakcie jedzenia, unikanie hałasu i jego wszczynania, a także radzenie sobie z emocjami. Ważny jest udział w zabawach ruchowych w sali i na powietrzu, dostosowanie ubioru odpowiedniego do pogody i pory roku, częste przebywanie na powietrzu o każdej porze roku oraz udział w gimnastyce - rozwijanie sprawności ruchowej i fizycznej. Dzieci powinny rozumieć potrzebę stosowania profilaktyki zdrowotnej (szczepienia ochronne, wizyty u stomatologa, pediatry i innych specjalistów), unikać kontaktu bezpośredniego z osobą chorą. Edukacja obejmuje także utrzymywanie porządku w sali, ogrodzie, w najbliższym otoczeniu, hodowanie roślin, dbanie o zwierzęta oraz przestrzeganie ochrony przyrody.
Sposoby Realizacji Celów
Wszystkie wymienione cele są realizowane poprzez różnorodne metody i formy pracy, takie jak:
- wycieczki
- pogadanki
- tworzenie kontraktów i regulaminów dla dzieci
- spotkania z policjantem
- gry dydaktyczne (multimedialne)
- opracowanie wewnętrznych regulaminów korzystania ze sprzętów, z pomieszczeń i placu zabaw oraz regulaminu wycieczek
- ćwiczenia ewakuacyjne
- spotkania ze strażakiem
- wykorzystanie pomocy dydaktycznych
- szkolenie pracowników
- zapraszanie gości
- teatrzyki
- literatura
- współpraca z rodzicami
- zabawy na świeżym powietrzu
- spotkania z pielęgniarką
- różne formy aktywnego wypoczynku.
Systematyczna Edukacja Przeciwpożarowa
Znaczenie i Kontekst Edukacji Pożarowej
Chociaż wizyty w jednostkach ratowniczo-gaśniczych, podczas których dzieci mają możliwość zwiedzenia pomieszczeń, obejrzenia ześlizgu, przymierzenia hełmu czy spróbowania swoich sił w pojedynku z wężem gaśniczym, są cennymi doświadczeniami, same w sobie nie wystarczą do zdobycia właściwej wiedzy z zakresu bezpieczeństwa pożarowego. Sytuacje, w których dzieci dzięki znajomości numerów ratunkowych oraz zasad zachowania się w krytycznych sytuacjach uratowały swoich najbliższych, pokazują, jak cenna jest szersza i systematyczna edukacja najmłodszych w tym zakresie.
Cykl Konspektów Zajęć Dydaktycznych
W odpowiedzi na tę potrzebę, opracowano serię gotowych konspektów zajęć dydaktycznych, realizujących treści podstawy programowej w zakresie bezpieczeństwa pożarowego. Proponowane zajęcia są przeznaczone dla dzieci pięcio- i sześcioletnich, choć poszczególne ich części można z powodzeniem wykorzystać w pracy z czterolatkami. Każdy konspekt zawiera wskazówki dotyczące ogólnych i szczegółowych celów zajęć, a także metod i pomocy dydaktycznych niezbędnych lub przydatnych do ich przeprowadzenia. Prezentuje również szczegółowy przebieg zajęć, z uwzględnieniem zakładanych czynności prowadzącego oraz przewidywanych odpowiedzi dzieci.
Zajęcia opisane w pierwszych konspektach mają na celu zapoznanie dzieci z zawodem strażaków i miejscem ich pracy. W kolejnych częściach cyklu poruszane są tematy szczegółowe, takie jak:
- Cz. 7 - Czujka dymu/tlenku węgla (czadu)
- Cz. 6 - Co to jest gaśnica?
- Cz. 5 - Ewakuacja z przedszkola
- Cz. 4 - Numer alarmowy 112
- Cz. 3 - Pali się!
- Cz. 2 - Samochód strażacki
Konspekty są skierowane do osób profesjonalnie zajmujących się nauczaniem dzieci, a rozbudowane komentarze mają stanowić istotną pomoc również dla tych, którzy nie posiadają odpowiedniego przygotowania metodycznego.
Święto Strażaka: Przykład Działań Promocyjnych i Edukacyjnych
Jednym z przykładów kompleksowych działań edukacyjnych, promujących bezpieczeństwo i rolę strażaków, jest organizacja uroczystości pod hasłem „Święto Strażaka”. To wydarzenie angażujące uczniów klas I-VI (w kontekście szkoły, co może być adaptowane do współpracy przedszkola ze szkołą podstawową) ma na celu nie tylko edukację, ale i integrację społeczności lokalnej.
4 listopada 2016
Cele Uroczystości
Główne cele „Święta Strażaka” to:
- Zapoznanie z historią OSP w Drugni.
- Poznanie bajki przeciwpożarowej „Ogień! Ogień!”.
- Pokazanie znaczenia pracy strażaka dla zapewnienia bezpieczeństwa każdego człowieka.
- Zaprezentowanie największych szlagierów piosenki strażackiej (słowa własne).
- Integracja zespołów klasowych.
- Aktywizacja uczniów i budzenie odpowiedzialności za przygotowanie i przebieg uroczystości.
- Wykonywanie zadań w sposób twórczy.
- Okazywanie szacunku lokalnej tradycji obchodów Dnia Strażaka.
Uroczystość wykorzystuje różnorodne metody: czytanie, recytacja, śpiew, taniec oraz formy: indywidualna, grupowa, zbiorowa. Środki dydaktyczne obejmują nagrania linii melodycznych, stroje, sprzęt nagłaśniający, laurki, dyplomy uznania.
Przebieg Przedstawienia
Przedstawienie „Święto Strażaka” zazwyczaj ma uroczysty charakter i składa się z kilku części:
- Powitanie przybyłych gości przez dyrektorkę szkoły.
- Przedstawienie historii OSP w Drugni przez uczennicę z klasy V.
- Recytacja bajki przeciwpożarowej „Ogień! Ogień!” w wykonaniu uczennic z klas I-III.
- Śpiewanie piosenki „Maleńka gwiazdka” w wykonaniu uczennicy klasy III.
- Popis taneczny w wykonaniu uczennic klasy V.
- Śpiewanie piosenki „Wiej wietrze wiej” w wykonaniu uczennicy klasy III.
- „Festiwal Piosenki Strażackiej” w wykonaniu uczniów z klas IV-VI.
- Wręczenie laurek dla przybyłych gości przez uczniów biorących udział w części artystycznej.
- Podziękowanie przez komendanta OSP Drugnia dzieciom biorącym udział w występach.
- Wręczenie przez komendanta OSP Drugnia dyplomów uznania za wieloletnią pracę społeczną na rzecz jednostki najstarszym członkom OSP Drugnia.
- Wykonanie wspólnego zdjęcia.
Festiwal Piosenki Strażackiej
„Festiwal Piosenki Strażackiej” jest centralnym punktem obchodów, prowadzonym przez chłopca i dziewczynkę w strojach galowych, w konwencji przeglądu festiwalowego. Prezentuje on ewolucję piosenki strażackiej na przestrzeni dekad, od „Orkiestr dętych” Haliny Kunickiej, przez „Miłość ci wszystko wybaczy” Hanki Ordonówny (z własnymi słowami dopasowanymi do tematyki PPOŻ.), aż po ludowe przyśpiewki strażackie (np. „Hej bystra woda” z własnymi słowami) i piosenki nawiązujące do powojennej odbudowy kraju (np. „Budujemy nowy dom”). Wspomina się także o hitach lat 60. („Komendant Karol”), 70. („Jej portret” - jako piosenka o wozie strażackim, „Jak się masz, kochanie” z własnymi słowami o służbie strażaków) oraz o wpływowych festiwalach piosenki radzieckiej („Oczy czornyje” z własnymi słowami) i rytmach latynoamerykańskich („Besame mucho” jako pieśń o bosaku). Festiwal kończy się wspólnym odśpiewaniem piosenki końcowej „Przeżyj to sam” (z własnymi słowami o pracy strażaków), będącej podziękowaniem dla strażaków i wyrazem podziwu dla ich służby. Całość imprezy jest opracowana przez Adelę Pałygę i Marka Wiewiórę.
Bajka Przeciwpożarowa „Ogień! Ogień!”
Elementem edukacyjnym, często wykorzystywanym podczas takich uroczystości, jest bajka przeciwpożarowa „Ogień! Ogień!”, opracowana przez Adelę Pałygę. Bajka w przystępny sposób uczy dzieci podstawowych zasad bezpieczeństwa, podkreślając, że "Choćbyś był najszerszy w barach, znać się musisz na pożarach!". Poprzez metaforę zabawy w ogień i strażaka, bajka uświadamia, jak szybko i łatwo można doprowadzić do nieszczęścia, oraz jak ważne jest bycie "dorosłym" w kwestii bezpieczeństwa. Przekaz, że "Dom buduje wielu ludzi przez wiele lat. A spalić go może jedno małe dziecko - jedną zapałką", mocno oddziałuje na wyobraźnię i świadomość dzieci.
Hospitacja Diagnozująca i Ocena Efektów Pracy
W celu oceny efektywności realizowanych działań edukacyjnych, w tym tych związanych z obchodami „Święta Strażaka”, stosuje się hospitację diagnozującą. Przykładem jest zbiorczy arkusz obserwacji używany podczas "Święta Strażaka" w klasach I-VI (w przypadku współpracy przedszkola ze szkołą), prowadzony przez obserwatora, np. 8 maja 2005 r. Celem takiej hospitacji jest promowanie szkoły poprzez prezentację efektów pracy uczniów i nauczycieli. Ocena odbywa się w skali: A - wszyscy, B - większość, C - niewielu, D - nieliczni.
Kryteria Obserwacji Uczniów
Arkusz obserwacji koncentruje się na kilku kluczowych kryteriach:
1. Uczeń zna swoją rolę
Wskaźniki obserwowane obejmują znajomość wyuczonego tekstu, melodii, kroków tanecznych oraz wiedzę o kolejności swoich wypowiedzi i zadań, a także podejście emocjonalne do występu.
2. Uczeń potrafi właściwie się zaprezentować
Tutaj obserwuje się, czy uczeń mówi głośno, poprawnie, wyraziście, modulując głos i stosując odpowiednią mimikę. Ważny jest także strój dostosowany do roli, zdyscyplinowanie w czasie występu, umiejętność okazania powagi, zadowolenia, radości w zależności od sytuacji, poważne i odpowiedzialne podejście do występu oraz świadomość, że efekty jego pracy przyczyniają się do promowania szkoły.
3. Uczeń współpracuje w grupie
Ocenia się zdolność do nawiązania współpracy z kolegami w grupie, poczucie współodpowiedzialności za efekt przedstawienia oraz satysfakcję z tego, że występ jego i kolegów umożliwia miłe spędzenie czasu zaproszonym gościom.
Przewidywane Osiągnięcia Uczniów
Zgodnie z arkuszem obserwacji, przewidywane osiągnięcia uczniów w kontekście obchodów „Święta Strażaka” są następujące:
- Kryterium 1: Uczeń zna swoją rolę
- Wszyscy znają swój wyuczony tekst, melodię, kroki taneczne.
- Wszyscy znają kolejność swoich wypowiedzi i zadań oraz kolegów.
- Większość podchodzi emocjonalnie do swego występu.
- Kryterium 2: Uczeń potrafi właściwie się zaprezentować
- Większość mówi: głośno, poprawnie, wyraziście, modulując głos, stosując odpowiednią mimikę.
- Wszyscy posiadają strój dostosowany do swojej roli.
- Wszyscy są zdyscyplinowani w czasie występu.
- Większość, w zależności od przedstawianej sytuacji, potrafi okazać powagę, zadowolenie, radość.
Tego rodzaju diagnostyka pozwala na bieżące monitorowanie postępów dzieci oraz na dostosowywanie metod pracy do ich potrzeb i możliwości, gwarantując efektywność edukacji na rzecz bezpieczeństwa i zdrowego stylu życia w przedszkolu.
tags: #hospitacja #diagnozujaca #przedszkole #pozar