Hydranty wewnętrzne stanowią kluczowy element systemów bezpieczeństwa przeciwpożarowego w budynkach, służąc do poboru wody z sieci wodociągowej podczas akcji gaśniczej. Ich obecność jest powszechna w biurach, garażach podziemnych czy galeriach handlowych, a także w innych obiektach użyteczności publicznej i zamieszkania zbiorowego.
Wprowadzenie do Hydrantów Wewnętrznych
W starszych budynkach użyteczności publicznej, zamieszkania zbiorowego, zakwalifikowanych do kategorii ZL (zagrożenia ludzi), można spotkać hydranty wewnętrzne 25 z wężem płasko składanym. Widok tego rodzaju hydrantu może budzić zdziwienie lub zaskoczenie u młodszej części osób zajmujących się ochroną przeciwpożarową czy konserwacją urządzeń przeciwpożarowych. Wynika to z faktu, że w aktualnych rozporządzeniach dotyczących ochrony przeciwpożarowej nie występuje tego rodzaju hydrant wewnętrzny w nowo projektowanych instalacjach. Hydranty wewnętrzne są urządzeniami służącymi do poboru wody z sieci wodociągowej podczas akcji gaśniczej. Stanowią ważny element ochrony przeciwpożarowej budynków.
Ewolucja Przepisów i Norm Dotyczących Hydrantów Wewnętrznych
Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 3 listopada 1992 r. w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków, innych obiektów budowlanych i terenów (Dz. U. Nr 92, poz. 460 z późn. zm.) nie określało rodzaju oraz miejsc stosowania hydrantów wewnętrznych. Obowiązek stosowania instalacji wodociągowej przeciwpożarowej z hydrantami wewnętrznymi był zawarty w innych rozporządzeniach, np. w Rozporządzeniu Ministra Gospodarki Przestrzennej i Budownictwa z dnia 14 grudnia 1994 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie (t.j. Dz. U. z 1999 r. Nr 15, poz. 140 z późn. zm.). Omawiane rozporządzenia obligowały do projektowania instalacji wodociągowych przeciwpożarowych w budynkach zgodnie z Polskimi Normami.
Do czasu wejścia w życie Rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 16 czerwca 2003 r. w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków, innych obiektów budowlanych i terenów (Dz. U. Nr 121, poz. 1138), rodzaje punktów poboru wody do celów przeciwpożarowych, a także zakres ich stosowania w budynkach, określała Polska Norma PN-B-02865:1972 "Ochrona przeciwpożarowa w budownictwie - Przeciwpożarowe zaopatrzenie wodne - Instalacja wodociągowa wewnętrzna przeciwpożarowa". Norma ta została wycofana w dniu 9 grudnia 1999 r. i zastąpiona Normą PN-B-02865:1997 "Ochrona przeciwpożarowa budynków - Przeciwpożarowe zaopatrzenie wodne - Instalacja wodociągowa przeciwpożarowa". Przedmiotowe normy były przytoczone w przepisach prawnych, tak więc zakres ich stosowania był obowiązkowy, co najmniej do czasu wejścia w życie Rozporządzenia z 2003 roku.
Zgodnie z Polską Normą PN-B-02865:1972, w budynkach należało stosować hydranty wewnętrzne 25, spełniające wymagania Polskiej Normy PN-B-02859:1969 "Ochrona przeciwpożarowa w budownictwie - Hydrant wewnętrzny 25". Zgodnie z Normą PN-B-02859:1969, jednym z elementów hydrantu wewnętrznego 25 był bęben na wąż hydrantowy. Omawiana norma literalnie nie wskazywała obowiązku stosowania węża półsztywnego. Dopiero norma PN-EN 671-1, która zastąpiła normę PN-B-02859:1969, obligowała w swojej treści do stosowania węża półsztywnego.
Aktualne Wymagania Prawne i Techniczne
Obecnie obowiązujące Rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji (MSWiA), w tym Rozporządzenie z dnia 7 czerwca 2010 r. w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków, innych obiektów budowlanych i terenów (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 822 z późn. zm.), wskazują lub nadal wskazują obowiązek stosowania w wybranych rodzajach budynków hydrantów wewnętrznych 25 z wężem półsztywnym.
Hydranty wewnętrzne to urządzenia służące do poboru wody z sieci wodociągowej podczas akcji gaśniczej. Stanowią ważny element ochrony przeciwpożarowej budynków. Zgodnie z Rozporządzeniem MSWiA z dnia 7 czerwca 2010 r., hydranty wewnętrzne są wymagane w budynkach i częściach budynków, stanowiących odrębne strefy pożarowe, szczególnie w kategoriach ZL:
- ZL I: zawierające pomieszczenia przeznaczone do jednoczesnego przebywania ponad 50 osób niebędących ich stałymi użytkownikami, a nieprzeznaczone przede wszystkim do użytku ludzi o ograniczonej zdolności poruszania się.
- ZL III: użyteczności publicznej, np. biura, szkoły, uczelnie, teatry, kina, szpitale, domy pomocy społecznej, zakłady karne, centra handlowe.
W budynkach niskich (do 12 m wysokości) w strefie użyteczności publicznej (ZL III) hydranty są wymagane, gdy strefa pożarowa przekracza 1000 m². Hydranty 25 i 33 są zaprojektowane tak, aby mogła je obsłużyć osoba bez przeszkolenia strażackiego.
Parametry Techniczne Hydrantów DN 25
- Ciśnienie i wydajność: Ciśnienie na zaworze odcinającym hydrantu wewnętrznego oraz na zaworze 52 powinno zapewniać minimalną wydajność i nie powinno być mniejsze niż 0,2 MPa. Wydajność hydrantów DN 25 z wężem półsztywnym powinna wynosić nie mniej niż 1 dm³/s (60 l/min). Należy przy tym zwrócić uwagę, że norma dotycząca hydrantów 25 dopuszcza mniejsze wydajności przy tym samym ciśnieniu niż rozporządzenie MSWiA.
- Wąż półsztywny: W hydrantach DN 25 stosowane są węże półsztywne gumowe o nominalnej średnicy 25 mm. Długość węża w hydrantach wynosi 20 m lub 30 m, w obu przypadkach wąż musi stanowić jeden odcinek. Na końcu węża zamontowana jest prądownica o średnicy dyszy pozwalającej uzyskać minimalną wydajność wody 1 dm³/s (60 l/min), przy określonym ciśnieniu na zaworze hydrantowym.
- Sposób montażu: Hydranty wewnętrzne powinny być umiejscowione w taki sposób, by zasięgiem obejmowały całą powierzchnię budynku. Podczas akcji gaśniczej nie powinno być problemu z doprowadzeniem węża w miejsce pożaru i dosięgnięcie ognia strumieniem wody. Projektując rozmieszczenie, należy wziąć pod uwagę tzw. zasięg rzeczywisty. Jeśli hydrant ma wąż 30 m, jego efektywny zasięg to 33 metry.
Kwestia Retroaktywności Przepisów i Dostosowania Istniejących Instalacji
Wiedząc, że stosowanie hydrantów wewnętrznych 25 od końca lat 60. XX wieku obligowało do stosowania węża nawiniętego na bęben, pojawia się pytanie: czy instalację wodociągową przeciwpożarową z hydrantami 25 z wężem płasko składanym należy dostosować do aktualnych wymagań przepisów rozporządzenia z 2010 roku, a punkty poboru wody zastąpić hydrantami 25 z wężem półsztywnym? Wymagania rozporządzenia z 2010 roku działają wstecz i dotyczą wszystkich budynków i instalacji, w tym tych wybudowanych przed dniem wejścia w życie omawianego aktu prawnego. Omawiane stwierdzenie potwierdza wiele wyroków Naczelnego Sądu Administracyjnego, np. "Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 lipca 2014 r. II OSK 392/13 Wymagania ochrony przeciwpożarowej, a zasada nie retroaktywności prawa". Tym samym, literalnie przestrzegając przepisów, instalację wodociągową przeciwpożarową budynku należy dostosować do wymagań określonych w przytoczonym akcie prawnym, a hydranty 25 z wężem płasko składanym należy zastąpić hydrantami 25 z wężem półsztywnym.
W przypadku, gdy instalacja wodociągowa przeciwpożarowa z hydrantami wewnętrznymi 25 z wężem płasko składanym spełnia wszystkie wymagania przepisów Rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 7 czerwca 2010 r. (z wyłączeniem rodzaju punktu poboru wody, tj. stosowania hydrantów 25 z wężem półsztywnym), nie ma potrzeby obligatoryjnej wymiany hydrantów 25 z wężem płasko składanym pod warunkiem, że każdą istniejącą szafkę hydrantową wyposażono w wąż nawinięty na bęben (podobny do bębna aktualnie produkowanych hydrantów 25 z wężem półsztywnym). Natomiast w przypadku hydrantu wewnętrznego 25 z wężem płasko składanym, który umieszczono w szafce bez bębna na wąż, a wyposażonej lub nie w koszyk na wąż, konieczne jest dostosowanie instalacji wodociągowej przeciwpożarowej do wszystkich wymagań stawianych w przepisach rozporządzenia z 2010 roku.
Certyfikacja, Przeglądy i Oznakowanie
Hydranty wewnętrzne sprzedawane w Polsce muszą być przebadane przez jednostkę notyfikowaną (w Polsce jest to CNBOP-PIB) na zgodność z normami i mieć Certyfikat Stałości Właściwości Użytkowych. Rozporządzenie MSWiA nakłada dodatkowe wymagania, poza normami, na hydranty. Normy takie jak PN-EN 671-1:2012, PN-EN 671-2:2012 i PN-EN 671-3:2009 dotyczą budowy hydrantów, parametrów użytkowych oraz sposobu ich badania.
Przeglądy i konserwacja
Hydranty, poza odbiorem "zerowym", wymagają corocznej kontroli wykonanej zgodnie z normą PN-EN 671-3:2009 i dokonanej przez osoby kompetentne, posiadające odpowiednią wiedzę i sprzęt pomiarowy (np. hydrotest). Zaleca się, aby byli to konserwatorzy sprzętu ppoż. Dodatkowo raz na 5 lat węże w hydrantach wymagają próby ciśnieniowej. Normy PN-EN 671-1:2012 i PN-EN 671-2:2012 jasno przedstawiają również, że podczas badania należy sprawdzać cały układ hydrauliczny od zaworu do prądownicy. Jako właściciel obiektu odpowiadasz za to, by w razie pożaru z węża poleciała woda pod odpowiednim ciśnieniem. Za niesprawną instalację przeciwpożarową (w tym brak ciśnienia w hydrancie) grozi mandat karny nakładany przez Państwową Straż Pożarną.
Wyjaśnienie działania systemu hydrantów przeciwpożarowych | Działanie, komponenty i konserwacja
Oznakowanie przeciwpożarowe
Oznakowanie ppoż powinno spełniać wymagania normy PN-EN ISO 7010:2012. Warto jednak wiedzieć, że chociaż poprzednia norma - PN-92-N-01256-01 - została wycofana przez Komitet Techniczny PKN, nie ma obowiązku wymieniania znaków na nowe. Tabliczki według "starej normy" nie tracą ważności, nadal można je stosować i są dostępne. W miejscach, gdzie zamontowanie zwykłego znaku jest utrudnione lub tabliczka przytwierdzona do ściany byłaby słabo widoczna, warto stosować oznakowanie przestrzenne 3D.
Szafka hydrantowa powinna być czerwona. Przepisy dopuszczają inny kolor (np. biały), pod warunkiem, że na jej powierzchni umieszczony zostanie znak bezpieczeństwa "Hydrant wewnętrzny".
Rodzaje Hydrantów Wewnętrznych i Ich Zastosowanie
Polskie przepisy i normy (w tym PN-EN 671) wyróżniają trzy główne rodzaje hydrantów wewnętrznych:
- Hydranty DN 25 z wężem półsztywnym: Przeznaczone są głównie do gaszenia pożarów grupy A (ciała stałe) w budynkach użyteczności publicznej, takich jak biura, szkoły, szpitale. Mogą być obsługiwane przez osoby bez przeszkolenia strażackiego.
- Hydranty DN 33 z wężem półsztywnym: Podobnie jak DN 25, przeznaczone do ogólnego użytku, często spotykane w garażach i na parkingach.
- Hydranty DN 52 z wężem płasko składanym: Ten typ dedykowany jest dla przemysłu i magazynów, a także przy wejściu do pomieszczeń magazynowych/technicznych o powierzchni powyżej 200 m² i obciążeniu ogniowym powyżej 500 MJ/m², znajdujących się w budynkach użyteczności publicznej (np. w centrach handlowych). Wymaga obsługi przez osoby przeszkolone.