Hydranty Nadziemne w Kontekście Planowania Przestrzennego i Infrastruktury

Hydranty przeciwpożarowe, montowane w sieciach wodociągowych, stanowią kluczowy element ochrony ludzi i obiektów. Hydranty zewnętrzne są wykorzystywane do poboru wody do gaszenia pożarów oraz zaopatrzenia wodnego pojazdów straży pożarnej. Aby zapewnić ich skuteczność i właściwe funkcjonowanie, niezbędne jest przestrzeganie określonych przepisów oraz uwzględnienie ich w planowaniu przestrzennym. Niniejszy artykuł przedstawia kompleksowe informacje dotyczące projektowania, rozmieszczania, typów, oznakowania hydrantów nadziemnych, a także ich roli w miejscowych planach zagospodarowania przestrzennego oraz w systemach informacyjnych dotyczących infrastruktury.

Podstawy Prawne i Wymagania Ogólne dla Hydrantów Zewnętrznych

Do najważniejszych przepisów związanych z ochroną przeciwpożarową oraz zaopatrzeniem w wodę należą:

• Ustawa z dnia 21 sierpnia 1991 r. o ochronie przeciwpożarowej.
• Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 7 czerwca 2010 r. w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków, innych obiektów budowlanych i terenów (Dz. U. Nr 109, poz. 719).
• Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 24 lipca 2009 r. w sprawie przeciwpożarowego zaopatrzenia w wodę oraz dróg pożarowych (Dz.U. 2009 nr 124 poz. 1030). Jest to kluczowy dokument określający wymagania dla sieci wodociągowej przeciwpożarowej, w tym hydrantów zewnętrznych. W tym akcie prawnym znajdują się szczegółowe regulacje dotyczące średnic nominalnych sieci, wytyczne dotyczące średnic nominalnych samych hydrantów zewnętrznych, a także dokładne regulacje co do lokalizacji i oznaczania hydrantów zewnętrznych, w zależności od charakterystyki obszaru lub obiektu.
• Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane.
• Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie (Dz.U. Nr 75, poz 690).
• Rozporządzenie Ministra Gospodarki z dnia 21 listopada 2005 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać bazy i stacje paliw płynnych, rurociągi przesyłowe dalekosiężne służące do transportu ropy naftowej i produktów naftowych i ich usytuowanie (Dz. U. Nr 243 z 2005 r. poz. 2063).
• Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 16 czerwca 2003 r. w sprawie uzgadniania projektu budowlanego pod względem ochrony przeciwpożarowej (Dz. U. Nr 121, poz. 1137).

Wymagana dokumentacja hydrantów zewnętrznych

Każdy zainstalowany hydrant zewnętrzny musi odpowiadać nie tylko regulacjom prawnym, ale także posiadać niezbędną dokumentację techniczną. Hydranty zewnętrzne, montowane na sieciach wodociągowych, muszą legitymować się co najmniej w dniu produkcji:

• aprobatą techniczną (lub Krajową Oceną Techniczną - KOT),
• atestem higienicznym Państwowego Zakładu Higieny (PZH),
• świadectwem dopuszczenia CNBOP-PIB do użytkowania w ochronie przeciwpożarowej.

Brak któregokolwiek z tych dokumentów uniemożliwia wprowadzenie danego hydrantu do użytku.

Kiedy i gdzie wymagane są hydranty zewnętrzne?

Hydranty zewnętrzne muszą być stosowane w jednostkach osadniczych o liczbie mieszkańców przekraczającej 100 osób, które nie stanowią zabudowy kolonijnej. Dodatkowo, w hydranty powinny być wyposażone położone w ich granicach budynki użyteczności publicznej, budynki zamieszkania zbiorowego, obiekty produkcyjne i magazynowe. Te ostatnie muszą posiadać dostęp do hydrantów niezależnie od miejsca położenia, jeśli ich kubatura przekracza 2500 m³ lub ich powierzchnia przekracza 500 m² (wymagania mogą zależeć od gęstości obciążenia ogniowego i powierzchni strefy pożarowej, zgodnie z §6 i tabelą nr 2 rozporządzenia). Ponadto, hydranty są niezbędnym elementem każdej stacji paliw płynnych ze zbiornikami o łącznej pojemności do 200m³ i stacji gazu płynnego - niezależnie od ich charakterystyki (§6 ust. 4 rozporządzenia wymaga 10 dm³/s). Obowiązek przyłączenia do sieci hydrantowej dotyczy również obiektów użyteczności publicznej lub zamieszkania zbiorowego, w których jednocześnie może przebywać ponad 50 osób, jeśli posiadają wyznaczoną strefę pożarową o powierzchni ponad 1000 m².

Wymagania Techniczne i Lokalizacyjne Sieci Wodociągowych Przeciwpożarowych

Sieć wodociągowa przeciwpożarowa

Sieć wodociągowa stanowiąca źródło wody do celów przeciwpożarowych powinna być zasilana z pompowni przeciwpożarowej, zbiornika wieżowego, studni lub innych urządzeń, zapewniających wymaganą wydajność i ciśnienie w hydrantach zewnętrznych, nawet tych niekorzystnie ulokowanych, przez co najmniej 2 godziny. Powinna ona zapewniać wydajność nie mniejszą niż 5 dm³/s i ciśnienie w hydrancie zewnętrznym nie mniejsze niż 0,1 MPa (megapaskala), przez co najmniej 2 godziny.

Sieć wodociągową przeciwpożarową należy wykonywać jako sieć obwodową. Dopuszcza się budowę sieci wodociągowej przeciwpożarowej rozgałęzieniowej poza obszarami miejskimi oraz tam, gdzie łączna wymagana ilość wody nie przekracza 20 dm³/s. Dopuszcza się również budowę odgałęzień z sieci obwodowej w celu zasilania hydrantów zewnętrznych. W przypadku gdy łączna wymagana ilość wody przekracza 30 dm³/s, sieć obwodową zasila się w dwóch punktach znajdujących się w możliwie największej odległości od siebie, nie mniejszej jednak niż 1/4 obwodu sieci.

Sieć wodociągową przeciwpożarową, dla której łączna wymagana ilość wody przekracza 20 dm³/s, należy tak zaprojektować i budować, aby możliwe było jednoczesne pobieranie wody z dwóch sąsiednich hydrantów zewnętrznych. Należy pamiętać, że podane w rozporządzeniu średnice dotyczą średnicy nominalnych wewnętrznych, dlatego projektując sieci z tworzyw sztucznych, gdzie rury oznaczane są przez podanie średnicy zewnętrznej, należy sprawdzić, czy po odjęciu grubości ścianki spełniane są założenia rozporządzenia. Maksymalne ciśnienie hydrostatyczne w sieci wodociągowej przeciwpożarowej nie może przekraczać 1,6 MPa.

Typy hydrantów zewnętrznych i ich parametry

Na sieci wodociągowej przeciwpożarowej stosuje się hydranty zewnętrzne nadziemne o średnicy nominalnej DN 80. Dopuszcza się instalowanie hydrantów podziemnych o średnicy nominalnej DN 80 w przypadkach, gdy zainstalowanie hydrantów nadziemnych jest szczególnie utrudnione lub niewskazane, na przykład ze względu na utrudnienia w ruchu. Zgodnie z wytycznymi rozporządzenia na sieci wodociągowej należy stosować hydranty nadziemne DN80 mm dla sieci o średnicy do DN250 mm i DN100 mm na sieci wodociągowej DN250 i większej.

Dla zapewnienia możliwości intensywnego czerpania wody do celów przeciwpożarowych na sieciach wodociągowych o średnicy nominalnej nie mniejszej niż DN 250 powinny być instalowane hydranty nadziemne, spełniające następujące wymagania:

1. Średnica nominalna hydrantu powinna wynosić DN 100 lub DN 150.
2. Wydajność nominalna przy ciśnieniu nominalnym 0,2 MPa mierzonym na zaworze hydrantowym podczas poboru wody nie może być mniejsza niż 20 dm³/s.
3. Hydranty powinny być usytuowane w miejscach dostępnych z głównych dróg komunikacyjnych na terenie jednostki osadniczej.
4. Miejsce usytuowania hydrantu należy oznakować znakami zgodnymi z Polskimi Normami wraz z podaniem na znaku dodatkowym wielkości charakterystycznych hydrantu.
5. Przy hydrancie należy przewidzieć stanowisko czerpania wody o wymiarach zapewniających swobodny dostęp do hydrantu.
6. Na stanowisku czerpania wody należy umieścić zakaz parkowania.

Wydajność nominalna hydrantu zewnętrznego, przy ciśnieniu nominalnym 0,2 MPa mierzonym na zaworze hydrantowym podczas poboru wody, w zależności od jego średnicy nominalnej (DN), nie może być mniejsza niż:

• dla hydrantu nadziemnego DN 80 - 10 dm³/s;
• dla hydrantu nadziemnego DN 100 - 15 dm³/s;
• dla hydrantu podziemnego DN 80 - 10 dm³/s;
• dla hydrantu nadziemnego DN 80 na sieci, o której mowa w § 9 ust. 2 rozporządzenia - 5 dm³/s.

Hydranty zewnętrzne zainstalowane na sieci wodociągowej przeciwpożarowej powinny być wyposażone w odcięcia umożliwiające odłączanie ich od sieci. Odcięcia te muszą pozostawać w położeniu otwartym podczas normalnej eksploatacji sieci. W celu łatwego otwarcia zasuwy odcinającej hydrant, odległość między trzpieniem zasuwy hydrantowej a skrajem hydrantu (podziemnego lub nadziemnego) nie może być mniejsza niż 0,8 m.

Lokalizacja i oznakowanie hydrantów zewnętrznych

Hydranty zewnętrzne, niezależnie od tego, czy jest to hydrant podziemny czy nadziemny, muszą znajdować się w odpowiednich odległościach - tak od budynków, jak i od siebie. Na terenach miejskich, hydranty umieszczane są wzdłuż ulic i dróg oraz przy ich skrzyżowaniach. Zgodnie z §10 ust. 4 Rozporządzenia MSWiA z 2009 r., należy zachować następujące odległości:

• Odległość pomiędzy dwoma sąsiadującymi ze sobą hydrantami nie powinna przekraczać 150 metrów.
• Odległość od zewnętrznej krawędzi jezdni lub drogi wyznaczona została na maksymalnie 15 metrów.
• Jeśli hydranty zewnętrzne przeznaczone są do chronienia konkretnego obiektu, pierwszy (najbliższy) z nich umieszczony powinien być w odległości do 75 metrów od obiektu.
• Kolejne hydranty wymagane do ochrony obiektu powinny być rozmieszczone w odległości do 150 metrów od siebie.
• Hydrant zawsze powinien być odsunięty od ściany chronionego budynku na minimum 5 metrów.

Poza obszarami miejskimi odległość między hydrantami powinna być dostosowana do gęstości istniejącej i planowanej zabudowy. Określenia potrzeb w zakresie instalowania hydrantów dokonują właściwe miejscowo organy Państwowej Straży Pożarnej w ramach opiniowania projektów studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego gminy oraz projektów miejscowych planów zagospodarowania przestrzennego.

Oznakowanie hydrantów

Miejsce usytuowania hydrantu zewnętrznego należy oznakować znakami zgodnymi z Polskimi Normami. Oznakowanie hydrantów zgodne powinno być z Polskimi Normami - każde oznakowanie hydrantu oraz znaki wskazujące jego umiejscowienie będą takie same. Na znakach wskazujących miejsce położenia hydrantu znajdą się ponadto informacje o jego parametrach. Do oznakowania hydrantów stosuje się biało-czerwone tabliczki i znaki przestrzenne zgodne z normą Znaki bezpieczeństwa. Techniczne środki przeciwpożarowe, posiadające świadectwo dopuszczenia CNBOP. Na znaku widnieje czarna litera „H” na białym tle.

Hydrant zewnętrzny nadziemny oznaczony jest tabliczką płaską lub przestrzenną (znak hydrant na trzech płaszczyznach połączonych w trójścian), co zapewnia jej widoczność z każdej strony. Znak hydrant zewnętrzny nadziemny znajduje się bądź na samym hydrancie, bądź na wysięgniku, co zwiększa jego widoczność, szczególnie w terenach zielonych czy zagłębieniach.

Hydranty Nadziemne a Miejscowe Plany Zagospodarowania Przestrzennego (MPZP)

Miejscowe plany zagospodarowania przestrzennego (MPZP) odgrywają kluczową rolę w zapewnieniu odpowiedniej infrastruktury technicznej, w tym przeciwpożarowej, na danym obszarze. Określają one przeznaczenie terenów oraz sposoby ich zagospodarowania, włączając w to wymogi dotyczące zaopatrzenia w wodę do celów przeciwpożarowych.

Przykład z Miejscowego Planu Zagospodarowania Przestrzennego (MPZP)

W uchwałach dotyczących MPZP często znajdują się szczegółowe zapisy dotyczące infrastruktury. Przykładowo, w jednym z planów dotyczących działki nr 10/40 położonej w miejscowości Morliny, gmina Ostróda, określono zasady obsługi w zakresie infrastruktury technicznej. W odniesieniu do zaopatrzenia w wodę, plan przewiduje podłączenia do istniejącej lub projektowanej sieci wodociągowej. W przypadku budowy nowej sieci należy przewidzieć możliwość instalowania hydrantów o średnicy minimum DN 100 i zapewnić wydajność nie mniejszą niż 30 dm³/s do zewnętrznego gaszenia pożaru. Przeciwpożarowe zaopatrzenie w wodę musi być zgodne z przepisami odrębnymi.

Zapisy MPZP regulują również ogólne zasady ochrony i kształtowania ładu przestrzennego, w tym sposoby zagospodarowania i zachowania powierzchni biologicznie czynnej, nieprzekraczalne linie zabudowy oraz zasady dotyczące lokalizacji inwestycji celu publicznego. Przy projektowaniu budynków należy zachować normatywne odległości od innych obiektów budowlanych zgodnie z odpowiednimi przepisami w sprawie ochrony przeciwpożarowej. Komendant PSP ma 14 dni na zajęcie stanowiska w sprawie zabezpieczenia przeciwpożarowego obiektu budowlanego w ramach procedury uzyskania pozwolenia na użytkowanie obiektu.

Infrastruktura Techniczna i Mapy Uzbrojenia Terenu

Planowanie rozmieszczenia hydrantów i innej infrastruktury przeciwpożarowej wymaga szczegółowej wiedzy o istniejącym i projektowanym uzbrojeniu terenu. Niezwykle cennym narzędziem w tym zakresie jest mapa uzbrojenia terenu.

Mapa uzbrojenia terenu (GESUT)

Mapa uzbrojenia terenu zawiera informacje o istniejących i projektowanych przewodach sieci uzbrojenia terenu oraz urządzeniach z nimi związanych. Dane te są częścią bazy danych przestrzennych, niezbędnej dla wielu procedur administracyjnych związanych z budownictwem. Baza uzbrojenia terenu (GESUT - Geodezyjna Ewidencja Sieci Uzbrojenia Terenu) prowadzona jest przez starostwa powiatowe, a konkretnie przez Powiatowy Ośrodek Dokumentacji Geodezyjnej i Kartograficznej (PODGiK). Poprzez pojęcie sieci uzbrojenia terenu rozumie się wszelkiego rodzaju nadziemne, naziemnie i podziemne przewody i urządzenia techniczne (z wyłączeniem urządzeń melioracji szczegółowych).

Dla przewodów sieci uzbrojenia terenu wyróżnia się informację o:

• Przebiegu przewodu (nadziemne, naziemne, podziemne);
• Funkcji przewodu (przewód główny, przyłącze);
• Eksploatacji (czynny, nieczynny) - dotyczy obiektów istniejących;
• Metodzie pozyskania informacji (O - pomiar bezpośredni w nawiązaniu do osnowy, A - pomiar wykrywaczem przewodów, D - wektoryzacja, F - pomiar fotogrametryczny, M - pomiar bezpośredni w nawiązaniu do szczegółów terenowych, B - dane branżowe, K - dokumentacja z narady koordynacyjne, I - inna niż wymienione, X - nieokreślona metoda pozyskania);
• Informacji o władającym sieci i urządzeń;
• Średnicy przewodu (nie dotyczy przewodów elektroenergetycznych i telekomunikacyjnych).

W przypadku sieci kanalizacyjnej podaje się również poziomy i pionowy wymiar odcinka przewodu. Średnicę oraz wymiar poziomy i pionowy podaje się w milimetrach. Szczególną uwagę należy zwrócić na kanalizację ogólnospławną, która łączy funkcje kanalizacji sanitarnej i deszczowej.

Jak czytać mapę uzbrojenia terenu?

Każda mapa uzbrojenia terenu zawiera szereg symboli i oznaczeń. Każda z sieci uzbrojenia terenu ma przyporządkowany kolor, którym określa się zarówno przewody sieci, jak i niektóre jej urządzenia techniczne. Przykładowo, kolorem czerwonym zaznaczona jest sieć elektroenergetyczna, a kolorem niebieskim - wodociągowa. Sieci uzbrojenia terenu oznaczane są ponadto opisem, który widnieje jako etykieta na przewodzie. Poniżej przedstawiono przykłady oznaczeń:

• ksA100 - przewód kanalizacji sanitarnej pomierzony wykrywaczem przewodów o średnicy 100 mm;
• wo50 - przewód wodociągowy ogólny pomierzono bezpośrednio w nawiązaniu do osnowy o średnicy 50 mm;
• eNWB - przewód elektroenergetyczny najwyższego napięcia zweryfikowany w oparciu o dane branżowe;
• tM - przewód telekomunikacyjny pomierzono bezpośrednio w nawiązaniu do szczegółów terenowych;
• cnF100 - przewód ciepłowniczy niskiego parametru ciepła pomierzony w oparciu o dane fotogrametryczne o średnicy 100 mm.

Urządzenia sieci uzbrojenia terenu i towarzyszące

Poniżej przedstawiono urządzenia techniczne wraz z ich symbolami dla każdej z sieci oraz urządzenia towarzyszące uzbrojeniu terenu:

W przypadku, gdy rozporządzenie dopuszcza reprezentację geometryczną obiektu za pomocą punktu albo poligonu, reprezentację punktową stosuje się, jeżeli średnica obiektu lub jego wymiary (podłużny i poprzeczny) są mniejsze lub równe 0,75 m. W przypadku obiektów większych stosuje się reprezentację za pomocą poligonu.

Urządzenia towarzyszące uzbrojeniu terenu:

• Urządzenia towarzyszące liniowe: obudowa ochronna przewodu, kanał technologiczny.
• Inne urządzenia towarzyszące: komora podziemna, słup przewodów napowietrznych, słup kratowy, słup łączony, słup trakcyjny, podpora przewodów, budowla podziemna.

Cyfrowe Narzędzia Wspierające Zarządzanie Hydrantami

Zapewnienie bezpieczeństwa obywateli i ochrony przeciwpożarowej jest jednym z zadań samorządów gminnych. W sytuacjach kryzysowych, gdzie liczy się każda minuta, szybkie zlokalizowanie hydrantu ma kluczowe znaczenie. Aplikacje takie jak e-hydranty.pl stanowią przykład nowoczesnych narzędzi, które zdecydowanie przyczyniają się do poprawy bezpieczeństwa mieszkańców poprzez możliwość szybkiego zlokalizowania najbliższego hydrantu.

Kluczowym elementem podczas działań gaśniczych jest zaopatrzenie wodne. Aplikacja e-hydranty.pl to świetne narzędzie w rękach każdego strażaka, umożliwiające bardzo szybkie i precyzyjne zlokalizowanie hydrantu w najbliższej okolicy za pomocą mobilnego urządzenia. Dodatkowym atutem takich aplikacji jest prostota obsługi. Systemy te mogą również ułatwiać nadzorowanie sieci pod kątem zainstalowanych przy hydrantach zasuw oraz planowanie prac serwisowych i przeglądów.

Profesjonalne przeglądy techniczne oraz badanie wydajności hydrantów to nie tylko wymóg prawny, ale przede wszystkim gwarancja skuteczności instalacji przeciwpożarowej w przypadku zagrożenia. Hydranty zewnętrzne muszą zapewniać wydajność nie mniejszą niż 5 dm³/s oraz ciśnienie na poziomie co najmniej 0,1 MPa przez 2 godziny. Węże hydrantowe powinny być sprawdzane raz w roku, a co 5 lat przeprowadzana jest próba ciśnieniowa na maksymalne ciśnienie robocze, zgodnie z przepisami.

tags: #hydrant #nadziemny #plan #zagospodarowaia