Hydranty Wewnętrzne i Pionowe Instalacje Nawodnione – Definicja i Zastosowanie

Urządzenia przeciwpożarowe, choć ich praktyczne wykorzystanie bywa rzadkie, są stosowane powszechnie i pełnią kluczową rolę w zapewnieniu bezpieczeństwa pożarowego. W przypadku, gdy pożar rozwija się do rozmiarów, przy których gaśnica nie jest już wystarczająca, często ostatnią deską ratunku jest hydrant wewnętrzny.

Czym jest Hydrant Wewnętrzny?

Hydrant wewnętrzny to urządzenie do zwalczania pożaru w budynkach, umożliwiające szybkie i efektywne gaszenie ognia na wczesnym etapie oraz dogaszanie pogorzelisk. Jest to kluczowy element systemu ochrony przeciwpożarowej, który pozwala na natychmiastowe użycie wody do opanowania płomieni przez osoby przeszkolone lub straż pożarną.

Składa się z kilku podstawowych elementów:

• Zwijadło z dostarczaną centralnie wodą (lub bęben).
• Zawór ręczny (lub automatyczny zawór odcinający).
• Prądownica z zaworem zamykającym.
• Wąż (płaskoskładany lub półsztywny).
• Ewentualnie prowadnica do węża.

Hydranty wewnętrzne są umieszczone na sieci wodociągowej wewnętrznej i stanowią niezbędny element systemów przeciwpożarowych w wielu typach obiektów.

Rodzaje Hydrantów Wewnętrznych i Ich Charakterystyka

Wyróżnia się trzy główne rodzaje hydrantów wewnętrznych, które różnią się średnicą węża, a co za tym idzie, wydajnością i przeznaczeniem.

Hydranty DN 25, DN 33, DN 52 - Różnice i Przeznaczenie

Trzy podstawowe rodzaje hydrantów to hydranty 25, 33 oraz 52, gdzie cyfry oznaczają średnicę wewnętrzną węża w milimetrach.

• Hydranty 25 i 33 posiadają węże tzw. półsztywne. Ich półsztywność oznacza, że zachowują elastyczność, ale jednocześnie na tyle sztywności, iż zwinięcie ich w krąg nie zamyka przekroju, zapewniając stały przepływ wody. Węże są przechowywane w szafkach hydrantowych na zwijadłach, które są uchylne na zawiasach. Wąż jest połączony z zaworem przez elastyczne złącze, a obrotowy bęben zwijadła pozwala na wyciągnięcie tylko potrzebnego odcinka węża bez plątania czy załamywania.
• Hydranty 52 są zazwyczaj wyposażane w węże płasko składane, które w braku napełnienia wodą całkowicie zamykają swój przekrój. Powodem jest to, że użytecznie długi odcinek półsztywnego węża o tej średnicy zajmowałby absurdalnie wiele miejsca.

Węże tłoczone do hydrantów wewnętrznych o średnicy 25 lub 52 mm mają wkładki z PCV lub poliuretanu, a ich długość to zazwyczaj 15 lub 20 m.

Przeznaczenie i Obsługa

Hydranty różnią się przeznaczeniem i użytkownikiem:

• Hydranty 25 i 33 są przede wszystkim przeznaczone do obsługi przez przeciętnych użytkowników budynku, co sprawia, że ich użycie jest relatywnie proste.
• Zawory hydrantowe 52 (czyli hydranty bez węża lub z wężem płasko składanym) montuje się dla wygody i szybkości działania strażaków. Prawidłowe użycie płaskoskładanego węża 52 jest bardziej kłopotliwe niż półsztywnych węży 25 i 33, ponieważ wymaga jego całkowitego rozwinięcia i dbania, by nie miał załamań. Trudność ta jest rekompensowana znacznie większą wydajnością.

Zatem, hydranty o różnych średnicach mają swoje konkretne zastosowania:

• Hydranty 25 są przeznaczone dla budynków zaliczonych pod względem pożarowym do kategorii zagrożenia ludzi (określanych skrótem ZL).
• Hydranty 33 są stosowane w garażach.
• Hydranty 52 są przeznaczone do budynków przemysłowo-magazynowych (PM). W magazynach czy obiektach przemysłowych, gdzie nagromadzenie materiałów palnych jest znaczne, a dostęp utrudniony, użycie hydrantu 52, dającego masę wody, jest jak najbardziej wskazane.

Wymagane Ciśnienie Robocze

Bez odpowiedniego ciśnienia nie będzie należytego wydatku wody z hydrantu. Przepisy nakładają obowiązek zmieszczenia się z wartościami ciśnienia dla:

• Zaworów hydrantów 25 w granicach 0,2 - 1,2 Mpa (2-12 barów). Wąski wąż hydrantu 25 nawet przy dużym ciśnieniu da się kierować osobie o średniej posturze.
• Zaworów hydrantów 33 i 52, gdzie dopuszczalna górna granica ciśnienia jest niższa i wynosi 0,7 Mpa (7 barów). Grubsze węże przy ciśnieniu rzędu 8 barów są niemożliwe do kontroli.

Od "Suchych Pionów" do "Pionów Nawodnionych"

Ewolucja systemów wodociągowych przeciwpożarowych doprowadziła do rezygnacji z mniej efektywnych rozwiązań na rzecz bardziej niezawodnych instalacji.

Ewolucja Systemów Wodociągowych Przeciwpożarowych

Jeszcze około 10 lat temu w wysokich budynkach wystarczały wyłącznie puste rury, które biegły przez wszystkie kondygnacje - tzw. suche piony. Były to urządzenia wodne przeznaczone do szybkiego podania wody na wyższe kondygnacje sprzętem straży pożarnej.

Jednak badania i analizy doświadczeń Państwowej Straży Pożarnej wykazały, że suche piony miały znikomą przydatność do działań ratowniczo-gaśniczych. Często były niesprawne, nieszczelne lub zdekompletowane, co spowodowało rezygnację z tego rozwiązania.

Definicja Pionu Nawodnionego

W związku z powyższym, dziś mamy obowiązek zapewnienia nawodnienia pionów, które zasilają wodociągową instalację przeciwpożarową. Piony nawodnione to rury, które stale są wypełnione wodą i utrzymywane pod optymalnym ciśnieniem. Zasilane są z sieci wodociągowych, a w razie potrzeby także z pojazdów strażackich. Administrator budynku nie może sobie pozwolić na żadne nieszczelności czy zdekompletowanie części pionu, gdyż byłyby one widoczne od razu, co zapewnia wyższą niezawodność systemu.

Zgodnie z przepisami, zawory hydrantowe 52 należy stosować w nawodnionych pionach. Minimalne średnice pionów instalacji zmieniały się na przestrzeni lat, na przykład obecna norma PN-B-02865:1997 mówi o pionach nawodnionych o średnicy 80 mm dla „budynków wysokich”.

Obowiązek Stosowania i Rozmieszczenie Hydrantów Wewnętrznych

Stosowanie hydrantów wewnętrznych nie jest wymagane we wszystkich rodzajach obiektów. Zależy ono od potencjalnego zagrożenia stwarzanego przez pożar, które rośnie z wielkością budynku, jego wysokością, liczbą osób w nim przebywających oraz ilością materiałów palnych.

Kryteria Wymagania Hydrantów

Przepisy, w szczególności Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 7 czerwca 2010 r. w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków, innych obiektów budowlanych i terenów, szczegółowo określają normy dotyczące budynków o określonej powierzchni, przeznaczeniu oraz liczbie użytkowników. Hydranty wewnętrzne są obowiązkowe w przypadku obiektów, które są najbardziej narażone na wybuch pożaru, mają określone rozmiary i funkcje.

Należą do nich:

• Strefy pożarowe kwalifikujące się do kategorii zagrożenia ludzi (ZL):
  • W budynkach kategorii ZL I (dyskoteki, kina, teatry), ZL II (przedszkola, szpitale, domy opieki społecznej) lub ZL V (hotele, internaty) należy je stosować, gdy strefa pożarowa o danej ZL przekracza powierzchnię 200 m², niezależnie od wysokości budynku.
  • W strefach zagrożenia ludzi instaluje się hydranty DN 25, gdy powierzchnia obiektu ma więcej niż 200 m².
  • W budynkach kategorii zagrożenia ludzi ZL III (użyteczności publicznej niewliczone do ZL I i ZL II) i ZL IV (mieszkalne) obowiązek instalacji hydrantów wewnętrznych zależy od wysokości budynku i układu kondygnacji. Jeśli budynek jest średniowysoki, a powierzchnia strefy pożarowej ZL III przekracza 200 m², hydrant jest wymagany.
• Garaże:
  • Montuje się hydranty DN 33. Stosuje się je w garażach jednokondygnacyjnych, zamkniętych, przeznaczonych dla więcej niż 10 stanowisk postojowych.
  • Wykorzystuje się je także w garażach wielokondygnacyjnych, gdzie nie ma znaczenia liczba miejsc postojowych.
• Pomieszczenia przemysłowo-magazynowe (PM):
  • Obowiązek stosowania hydrantów (zazwyczaj DN 52) wynika z dwóch zasadniczych kryteriów: gęstości obciążenia ogniowego (Qd) w strefie pożarowej oraz powierzchni tej strefy. Kryterium granicznym dla gęstości obciążenia ogniowego jest 500 lub 1000 MJ/m² (przeliczeniowo - 25 lub 50 kg drewna na powierzchni jednego metra kwadratowego), natomiast dla powierzchni jest to 100 lub 200 m².
• Budynki wysokie i wysokościowe:
  • Zawory hydrantowe 52 należy stosować w budynkach wysokich i wysokościowych, również do ochrony tych stref pożarowych, które zaliczono do kategorii zagrożenia ludzi ZL IV.
  • Dla budynków wysokich zakwalifikowanych do kategorii zagrożenia ludzi ZL IV dopuszcza się zasilanie instalacji wodociągowej przeciwpożarowej bezpośrednio z zewnętrznej sieci wodociągowej przeciwpożarowej o wydajności nie mniejszej niż 10 dm³/s, bez konieczności zapewnienia zbiorników.

Zasady Rozmieszczania Hydrantów

Hydranty rozmieszcza się tak, by swoim zasięgiem kryły całą powierzchnię budynku. Owo krycie nie wyznacza się cyrklem na rzucie pomieszczeń - ściany grają tu znaczną rolę. Chodzi o istotną możliwość doprowadzenia węża do każdego pomieszczenia i dostrzelenia prądem wody w każde w nim miejsce.

• Dla hydrantów 25 i 33 jest to długość do 30 m odcinka węża plus 3 m stożkowego prądu wody.
• W budynkach wielokondygnacyjnych hydranty rozmieszcza się na każdej kondygnacji, nawet jeśli wąż sięgnąłby do pomieszczeń położonych piętro wyżej lub niżej.
• Lokalizuje się je w pobliżu klatek schodowych, na korytarzach, przy wejściach na poddasza, przy wejściach do pomieszczeń technicznych i magazynowych oraz proporcjonalnie w przestrzeni pomieszczeń.
• Hydranty wewnętrzne i zawory 52 powinny być instalowane przy drogach komunikacji ogólnej, przy wejściach do budynków i klatek schodowych na każdej kondygnacji, w przejściach i na korytarzach, przy wejściach na poddasza, przy wyjściach ewakuacyjnych z hal produkcyjnych i magazynowych oraz na otwartą przestrzeń. Muszą znajdować się na każdej kondygnacji.

Praktyczne Aspekty Użycia Hydrantu

Mimo powszechności, przeciętny człowiek niewiele wie o zastosowaniu hydrantu w praktyce. Zastosowanie hydrantu łączy się z pewnymi ograniczeniami i wymaganiami.

Obsługa Hydrantu - Wymagania i Ryzyka

Żaden przepis nie zabrania stosowania hydrantu do gaszenia pożaru w pierwszej fazie jego rozwoju, ale jasno trzeba powiedzieć, że użycie gaśnicy jest szybsze, bezpieczniejsze i przynosi znacznie mniej szkód. Gaśnica jest wygodniejsza w użyciu i tak dobrana, by mogła ją obsłużyć samodzielnie jedna osoba. W przypadku hydrantu obsługa w dwie osoby będzie znacznie wygodniejsza i pewniejsza.

• Hydrant 52 z wężem płasko składanym: Obsługa dwuosobowa jest niezbędna. Wąż należy całkowicie rozwinąć, zanim poda się wodę, inaczej pod wpływem ciśnienia wody zapętli się w nierozwiązywalny supeł. Ktoś musi trzymać prądownicę, a ktoś inny odkręcić zawór.
• Wąż półsztywny (hydranty 25 i 33): Nie trzeba go w pełni rozwijać, tu jedna osoba dałaby radę, ale musiałaby najpierw uruchomić zawór hydrantowy, czyli wpuścić wodę pod ciśnieniem do węża, a następnie ciągnąć w stronę pożaru wąż z wodą, co już wygodne i lekkie nie jest.

Z tych powodów hydranty powinny obsługiwać co najmniej dwie osoby - najpierw rozwijają co trzeba i ile trzeba, a potem jedna celuje w ogień, a druga odkręca (lub otwiera) zawór hydrantowy.

Użycie hydrantu łączy się z jeszcze jednym, poważnym ograniczeniem: zanim zacznie się polewać pożar wodą, należy odłączyć dopływ prądu do budynku. To oznacza, że niezbędna jest trzecia (czwarta) osoba, która dokona dwóch czynności: najpierw znajdzie przeciwpożarowy wyłącznik prądu, a następnie go wyłączy.

Dodatkowo, samo zjawisko pożaru niesie ze sobą na tyle poważne zagrożenia, że podjęcie akcji gaśniczej w stylu amatorskim bywa nadmiernym ryzykiem. Z tych wszystkich powodów hydranty wewnętrzne są stosowane rzadko przez osoby nieprzeszkolone. Nawet jeśli ktoś zabiera się do gaszenia, zazwyczaj nadjeżdża już straż pożarna.

Przepisy Prawne i Normy

Kwestie hydrantów wewnętrznych i przeciwpożarowego zaopatrzenia w wodę regulują liczne akty prawne i normy:

• Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 roku w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie (Dz. U. z 2022 r.).
• Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 7 czerwca 2010 r. w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków, innych obiektów budowlanych i terenów (Dz. U. z 2023 r. poz. 822 t.j.).
• Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 24 lipca 2009 roku w sprawie przeciwpożarowego zaopatrzenia w wodę oraz dróg pożarowych (Dz. U. z 2009 r.).
• Polska Norma PN-EN 671-1: Stałe urządzenia gaśnicze. Hydranty wewnętrzne z wężem półsztywnym.
• Polska Norma PN-EN 671-2: Stałe urządzenia gaśnicze. Hydranty wewnętrzne z wężem płasko składanym.
• Polska Norma PN-EN 671-3: Stałe urządzenia gaśnicze. Hydranty wewnętrzne. Konserwacja.
• Polska Norma PN-EN 1074-6: Armatura wodociągowa. Wymagania użytkowe i badania sprawdzające. Hydranty wewnętrzne.

Alternatywne Rozwiązania Domowe (Namiastka Hydrantu)

Zgodnie z Konstytucją RP, czego obywatelowi prawo nie zabrania, jest dla niego dozwolone. Nie ma zatem żadnych przeszkód, by wyposażyć w hydranty wewnętrzne zarówno budynki mieszkalne, jak i inwentarskie, choć nie ma takiego obowiązku w każdym obiekcie.

Istnieje jednak prostsze wyjście, dające możliwość korzystania z namiastki hydrantu mimo jego fizycznego braku. Można powiedzieć, że każde gospodarstwo domowe dysponujące kranem z wodą i wężem do podlewania ogrodu posiada namiastkę hydrantu wewnętrznego. Nie ma on parametrów profesjonalnego sprzętu (zazwyczaj średnica węża jest za mała, na ogół 10 mm, i ciśnienie wody za niskie), ale może być użyteczny w pierwszej fazie pożaru.

Dla zwiększenia efektywności i bezpieczeństwa warto:

• Kupić wąż na zwijadle, co zapewni wygodę użytkowania i dłuższą żywotność.
• Założyć do niego prądowniczkę dającą jak najbardziej rozproszony prąd wody - idealnie sztycę metrowej długości, co pozwoli na bezpieczne gaszenie z większej odległości.
• Nauczyć się odłączania dopływu energii elektrycznej do budynku. W budynkach jednorodzinnych, dwurodzinnych i w niskiej zabudowie osiedlowej oraz w zabudowie zagrodowej nie ma przeciwpożarowych wyłączników prądu, ale obowiązuje zasada odcięcia energii elektrycznej (i gazowej). W tym przypadku najłatwiej znaleźć wyłącznik różnicowoprądowy, który musi być przy tablicy lub w szafce bezpiecznikowej.

tags: #hydrant #nawodniony #po #angielsku