Wstęp: Rozwój lądowisk w Polsce
W Polsce funkcjonują obecnie 392 cywilne lądowiska. Większość z nich to śmigłowcowe lądowiska przyszpitalne, jednak coraz większą popularność zyskuje legalizacja prywatnych miejsc do startów i lądowań statków powietrznych. W obecnym stanie prawnym lądowisko może założyć każdy, również właściciel śmigłowca, który pragnie latać spod swojego domu. Zanim rozpoczną się prace związane z przygotowaniem dokumentów operacyjnych i lotniczych, konieczne jest rozeznanie, czy wytypowane miejsce do założenia lądowiska jest odpowiednie. Warunki techniczne różnią się w zależności od tego, czy jest to lądowisko dla śmigłowców czy dla samolotów.
Proces zakładania lądowiska: od pomysłu do rejestracji
Analiza lokalizacji i zgodności z przepisami
Przed przystąpieniem do jakichkolwiek działań, należy zweryfikować, czy wytypowane miejsce jest odpowiednie. Jeśli planowane są inwestycje, takie jak utwardzona droga startowa, rekultywacja terenu czy ogrodzenie, warto zabezpieczyć się, aby później ładny obiekt nie stał pusty. Założenie lądowiska znacznie zmienia sposób wykorzystania terenu - nie tylko w jego granicach, ale także na wszystkich powierzchniach ograniczających. Do tego dochodzi kwestia hałasu, spalin i innych uciążliwości.
Wymagane dokumenty i zgody
Jednym z elementów wniosku o wpis lądowiska do ewidencji jest pozytywna opinia miejscowej gminy. W zależności od rodzaju gminy, wydaje ją wójt, burmistrz albo prezydent miasta. Gmina nie może odmówić wydania pozytywnej opinii bez dokładnej analizy. Jest to sprawa załatwiana na podstawie kodeksu postępowania administracyjnego jako czynność z zakresu administracji publicznej, załatwiana w formie innej niż decyzja czy postanowienie.
Kolejnym dokumentem wymaganym przy rejestracji lądowiska jest prawo do nieruchomości, na której ma ono działać. Prawo takie może przysługiwać z tytułu własności nieruchomości albo umowy z właścicielem.
W pewnych przypadkach należy również wystąpić o decyzję środowiskową do wójta, burmistrza lub prezydenta miasta. Chociaż nie znajdzie się jej w przepisach lotniczych, a co za tym idzie, do samego wpisania lądowiska do ewidencji nie ma obowiązku uzyskania decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach, taki wymóg stawia ustawa o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie oraz rozporządzenie wykonawcze do niej (§ 3 ust. 1 pkt. 59). Można zaryzykować i nie występować o taką decyzję, ale trzeba się wtedy liczyć z możliwością protestów okolicznych mieszkańców i koniecznością zamknięcia swojego „prywatnego portu lotniczego”. Należy pamiętać, aby nie dać się wplątać w przygotowywanie raportu środowiskowego, co wiąże się z bardzo wysokimi kosztami i długim czasem postępowania, a zawsze może znaleźć się organizacja EKO, która odkryje siedlisko wymierającej ważki i zablokuje inwestycję.
Wymagania techniczne i operacyjne dla lądowisk
Wytyczne Prezesa ULC i ich znaczenie
W Polsce nie obowiązują żadne przepisy, które określałyby konkretnie długość drogi startowej (DS), powierzchnię pola wzlotów (FATO) czy odległość od przeszkód lotniczych. Jednak Prezes Urzędu Lotnictwa Cywilnego wydał w 2014 roku dokument zatytułowany „Wytyczne nr 17 Prezesa ULC z 26 listopada 2014 r. w sprawie określenia parametrów technicznych dla lądowisk”. Dokument ten nie jest aktem prawa, a jedynie materiałem doradczym. Mimo to, na jego podstawie Polska Agencja Żeglugi Powietrznej (PAŻP) wydaje pozytywną opinię o lądowisku, wymaganą przez art. 93 ust. 2 Prawa lotniczego. Zaleca się stosowanie minimów określonych w tych Wytycznych.
Parametry techniczne lądowiska
Droga startowa (DS) powinna mieć dwa kierunki, czyli możliwość startu w jedną i drugą stronę. Trudno będzie założyć lądowisko, jeżeli zaraz za końcem DS. będzie ściana lasu albo wysokie budynki. Szerokość DS. dla samolotów powinna być nie mniejsza niż 30 m, dla szybowców 50 m, a dla urządzeń latających (czyli samolotów ultralekkich) - podwójna rozpiętość skrzydeł. Długość DS. powinna być o 50% większa niż rozporządzalna długość rozbiegu dla statku powietrznego, który z lądowiska ma korzystać.
Nie powinno być przeszkód lotniczych, szczególnie na podejściu. Parametry 1:20 oznaczają, że przeszkoda znajdująca się w odległości 20 m od progu DS. może mieć wysokość nie większą niż 1 m; na odległości 40 m może być to już 2 m itd. Analogicznie przy przeszkodach bocznych. Czyli np. mając 300 m od progu DS. drzewo o wysokości 16 m, musimy odsunąć próg od tego drzewa o 20 m.
Wymiar pola wzlotów (FATO) wraz z zabezpieczeniem powinien mieć szerokość co najmniej dwukrotności największego wymiaru śmigłowca (najczęściej jest to wymiar od łopaty znajdującej się przed kabiną do ogona). Jest to podstawowy parametr, choć trzeba pamiętać o wymogach wspólnych z samolotami. Powierzchnie ograniczające dla lądowiska naziemnego są zdefiniowane w załączniku do przepisów.
Zastosowanie i typy lądowisk
Lądowiska przyszpitalne to specyficzne miejsca do lądowania, zlokalizowane w pobliżu placówek służby zdrowia. Muszą one spełniać ostre wymagania przepisów, w tym dotyczące ochrony środowiska (np. hałasu). Przed powstaniem przyszpitalnego lądowiska, śmigłowce SP ZOZ LPR do startów i lądowań często wykorzystywały tereny nieużytków. Obecnie na terenie powiatu oławskiego, oprócz lądowiska przyszpitalnego wykorzystywanego do transportu pacjentów, wyznaczone są trzy dodatkowe miejsca. Loty na tym terenie realizuje śmigłowiec Eurocopter EC 135 (RATOWNIK 13) stacjonujący we wrocławskiej bazie HEMS.
Budowa lądowiska przyszpitalnego w podstawowej wersji, wykorzystywanego wyłącznie w porze dziennej, nie musi być drogą inwestycją. Lądowiska wykorzystywane przez całą dobę powinny spełniać wymagania zawarte w załączniku do Rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 3 listopada 2011 r.
PIERWSZE NOCNE LĄDOWANIE ŚMIGŁOWCA W SZPITALU ŚLĄSKIM
Przykładem lądowiska dla helikopterów jest obiekt zlokalizowany na dachu budynku firmy GEOBID, który spełnia wszystkie wymogi prawne dla budowli tego typu, w tym Rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 20 lipca 2004 r. w sprawie wymagań dla lądowisk oraz Wytycznych Nr 17 Prezesa Urzędu Lotnictwa Cywilnego z dnia 26 listopada 2014 r. Lądowisko to obsługuje loty na godzinę przed otwarciem firmy, w ruchu ciągłym w czasie jej otwarcia oraz przez godzinę po jej zamknięciu. Wykonane zostało w postaci płyty żelbetowej w kształcie kwadratu o boku równym 20 m. Naokoło płyty wykonano oznaczenie pola wzlotów w postaci szesnastu znaczników o wymiarach 2x1m, tworzących pole FATO (kwadrat o boku do 28 m). Kwadrat o boku 30 m wyznacza 16 białych lamp. Do płyty lądowiska prowadzi wewnętrzna droga dojazdowa o szerokości 5 m, wykonana z kostki betonowej z podbudową przystosowaną dla pojazdów straży pożarnej. Lądowisko to przeznaczone jest do startów i lądowań śmigłowców ratownictwa lotniczego w dzień i w nocy o całkowitej masie startowej (MTOM) do 12 000 kg i maksymalnej długości śmigłowca do 14 m, takich jak Eurocopter EC-135, które wchodzą w skład floty SP ZOZ Lotnicze Pogotowie Ratunkowe.
Wyzwania i rozwiązania: izolacja drgań
Lądowiska dla helikopterów, szczególnie te umieszczone na dachach budynków, stawiają wyzwania związane ze skuteczną izolacją drgań. Lądujące oraz startujące maszyny generują siły dynamiczne, które przenosząc się na konstrukcję budynku mogą wpływać na wytrzymałość budowli oraz zakłócać pracę urządzeń, w tym tych mających na celu ratowanie ludzkiego życia. Firma Getzner, specjalizująca się w izolacji drgań, wykorzystuje odpowiednio dobrane elastomery poliuretanowe typu Sylomer®, Sylodyn® oraz Sylodamp®, aby eliminować niepożądane zjawiska.
Korzyści z legalizacji lądowiska
Rejestracja lądowiska, mimo początkowych wymagań i pracy, przynosi wiele korzyści. Pozwala uniknąć problemów prawnych i protestów, a także zapewnia pewność wypłaty ewentualnego odszkodowania z polisy ubezpieczeniowej w przypadku lądowania na legalnym obiekcie. Cały proces jest w miarę prosty i niezbyt kosztowny, a przede wszystkim pozwala na spokój i skupienie się na samym lataniu.
Dodatkowe uwagi dotyczące bezpieczeństwa
Podmuch od pracującego wirnika stwarza możliwość poderwania luźnych przedmiotów. Ważną zasadą bezpieczeństwa jest, aby nigdy nie podchodzić do śmigłowca od strony wznoszącego się zbocza.