Hydranty wewnętrzne: Ogólne informacje i zastosowanie

Hydranty wewnętrzne to urządzenia służące do poboru wody z sieci wodociągowej podczas akcji gaśniczej. Stanowią ważny element ochrony przeciwpożarowej budynków.

Aspekty prawne i wymagania dotyczące hydrantów wewnętrznych

Zgodnie z Rozporządzeniem Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 7 czerwca 2010 r. w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków, innych obiektów budowlanych i terenów (Dz.U.2010.109.719), wymagania dotyczące stosowania hydrantów wewnętrznych odnoszą się do określonych kategorii obiektów.

Kategorie budynków objętych przepisami

• ZL I: Budynki oraz części budynków, stanowiące odrębne strefy pożarowe, zawierające pomieszczenia przeznaczone do jednoczesnego przebywania ponad 50 osób niebędących ich stałymi użytkownikami, a nieprzeznaczone przede wszystkim do użytku ludzi o ograniczonej zdolności poruszania się.
• ZL II: Budynki przeznaczone przede wszystkim do użytku ludzi o ograniczonej zdolności poruszania się, takie jak np. szpitale, domy opieki.

Wymogi techniczne i rozmieszczenie

Ciśnienie na zaworze odcinającym hydrantu wewnętrznego oraz na zaworze 52 powinno zapewniać minimalną wydajność i nie powinno być mniejsze niż 0,2 MPa.

Hydranty wewnętrzne powinny być umiejscowione w taki sposób, by zasięgiem obejmowały całą powierzchnię budynku. Podczas akcji gaśniczej nie powinno być problemu z doprowadzeniem węża w miejsce pożaru i dosięgnięcie ognia strumieniem wody.

Rozporządzenie w § 19 ust. 1, 2, 3, 4, 5 oraz w § 20 ust. 1, 2, 3, 4 szczegółowo określa wymagania dotyczące lokalizacji i długości węży. W strefach pożarowych, o których mowa w ust. 3 pkt 1, i przy wejściu do pomieszczeń magazynowych lub technicznych, o których mowa w ust. 5, należy spełnić wymagania określone w ust. 4, dotyczące długości odcinka węża hydrantu wewnętrznego.

W przypadku pomieszczeń i stref pożarowych produkcyjnych i magazynowych, do zabezpieczenia miejsc, z których odległość do najbliższego wyjścia ewakuacyjnego lub innego wyjścia na przestrzeń otwartą przekracza 30 m, również obowiązują szczególne wymagania.

Oznakowanie i certyfikacja hydrantów wewnętrznych

Zasady oznakowania ppoż

Oznakowanie ppoż powinno spełniać wymagania normy PN-EN ISO 7010:2012. Warto jednak wiedzieć, że chociaż poprzednia norma - PN-92-N-01256-01 - została wycofana przez Komitet Techniczny PKN, nie ma obowiązku wymieniania znaków na nowe. Tabliczki według „starej normy” nie tracą ważności, nadal można je stosować i dostępne są w sklepach.

W miejscach, gdzie zamontowanie zwykłego znaku jest utrudnione lub tabliczka przytwierdzona do ściany byłaby słabo widoczna, warto stosować oznakowanie przestrzenne 3D.

Przede wszystkim szafka hydrantowa powinna być opatrzona znakiem Hydrant wewnętrzny (numer referencyjny F002 w ISO 7010). Dodatkowo, ponieważ hydranty wewnętrzne są objęte normą zharmonizowaną, wymagane jest dla nich znakowanie CE. Przykład poprawnego oznakowania przedstawia załącznik ZA.3 w normach PN-EN 671-1 i PN-EN 671-2. Warto unikać błędów w znakowaniu hydrantów wewnętrznych, które są często przedstawiane w branżowych materiałach, np. na rys. 2 i 3.

Urządzenia do awaryjnego otwierania

Kolejnym elementem podlegającym sprawdzeniu podczas odbioru jest urządzenie otwierające hydrant. Zgodnie z pkt 4.7 normy PN-EN 671-1:2012 oraz pkt 4.6 normy PN-EN 671-2:2012, zamykane szafki hydrantu powinny zostać wyposażone w urządzenia do awaryjnego otwierania. Mogą one być zabezpieczone jedynie kruchym, przezroczystym materiałem. Jeśli od czoła znajduje się krucha szybka, należy zastosować materiał takiego rodzaju, aby po jej rozbiciu nie pozostawały postrzępione bądź ostre krawędzie, które mogłyby spowodować zranienie przy uruchamianiu urządzenia awaryjnego.

Klasyfikacja hydrantów wewnętrznych jako stałych urządzeń gaśniczych (SUG)

Wiele osób określa hydranty wewnętrzne jako urządzenia gaśnicze półstałe lub po prostu nie zalicza ich do grupy stałych urządzeń gaśniczych (SUG). Wątpliwość, czy należą one do urządzeń gaśniczych stałych, wynika z rozporządzenia MSWiA, w którym czytamy: „Stosowanie stałych urządzeń gaśniczych związanych na stałe z obiektem, zawierających zapas środka gaśniczego i uruchamianych samoczynnie we wczesnej fazie rozwoju pożaru, jest wymagane w [...]” [1]. Hydranty wewnętrzne nie są uruchamiane automatycznie, a więc nie wpisują się w zakres określony przez rozporządzenie.

Jednakże, hydranty wewnętrzne jako część instalacji wodociągowej przeciwpożarowej są według nomenklatury europejskiej stałymi urządzeniami gaśniczymi. Świadczy o tym fakt, że normy europejskie dotyczące hydrantów wewnętrznych opracowuje Komitet Techniczny CEN/TC 191 Stałe urządzenia gaśnicze. Normy te noszą tytuł „Stałe urządzenia gaśnicze. Hydranty wewnętrzne”.

Zgodnie z normą PN-ISO 8421-4, omawiającą terminologię z zakresu ochrony przeciwpożarowej: „Stałe urządzenie gaśnicze - zamontowane na stałe urządzenia zawierające określoną ilość środka gaśniczego, połączone ze stałą dyszą (stałymi dyszami), przez którą środek gaśniczy jest podawany do gaszenia pożaru, uruchamiane ręcznie lub samoczynnie” [2].

Hydrant wewnętrzny jest bez wątpienia stałym urządzeniem gaśniczym wodnym. Wynika to z zapisów norm przedmiotowych, które zostały przytoczone w artykule. Pojawiające się wątpliwości są jedynie niewłaściwą interpretacją zapisów rozporządzenia. Wynikają też z przeświadczenia, że przytoczony zapis rozporządzenia to nic innego, jak definicja stałego urządzenia gaśniczego, w którą bez wątpienia nie wpisują się hydranty wewnętrzne. Warto podkreślić, że nie każdy hydrant wewnętrzny noszący oznakowanie CE zgodnie z normami przedmiotowymi PN-EN 671-1:2012 oraz PN-EN 671-2:2012 może zostać zastosowany w obiekcie jako stałe urządzenie gaśnicze. Wynika to z zapisów wspomnianego rozporządzenia, które dopuszcza do stosowania wyłącznie hydranty określonej wielkości.

Rodzaje hydrantów wewnętrznych

Zgodnie z normami przedmiotowymi, hydranty wewnętrzne możemy podzielić na: hydranty wewnętrzne z wężem półsztywnym i hydranty wewnętrzne z wężem płasko składanym [3]. Należy zauważyć, że normy serii PN-EN 671 nie wymagają określonych wymiarów hydrantów, a jedynie stawiają wymagania dotyczące parametrów wytrzymałościowych, znakowania itp.

Efektywność i zasadność stosowania hydrantów wewnętrznych

Jeden z najlepszych opisów hydrantów wewnętrznych znajduje się na stronie internetowej czasopisma Przegląd Pożarniczy (w artykule Pawła Rochali pt. „Hydranty wewnętrzne”). Czasopismo to jest wydawane przez Komendanta Głównego Państwowej Straży Pożarnej, co świadczy o jego autorytecie. Opis jest bardzo przejrzysty i dotyczy: rodzajów hydrantów wewnętrznych, zakresu stosowania hydrantów 25, zakresu stosowania hydrantów 33, zakresu stosowania hydrantów 52, zaworów hydrantowych, przeznaczenia hydrantów oraz hydrantów domowych.

Najciekawszy jest fragment dotyczący przeznaczenia hydrantów. Autor tekstu zastanawia się, dlaczego hydranty wewnętrzne są tak rzadko używane, wskazując na następujące wyjaśnienia:

• Użycie gaśnicy (w początkowej fazie rozwoju pożaru) jest szybsze, bezpieczniejsze i przynosi znacznie mniej szkód.
• Użycie hydrantu jest wolniejsze, mniej bezpieczne i może spowodować więcej szkód niż użycie gaśnicy.
• Do użycia hydrantu potrzeba co najmniej dwóch osób, a w przypadku hydrantu 52 trzech, a czasem czterech osób.
• Użycie hydrantu powinno nastąpić po wyłączeniu dopływu prądu do budynku. Należy użyć w tym celu przeciwpożarowego wyłącznika prądu, do czego potrzebna jest ta czwarta osoba.
• Bardzo niewiele osób, które nie są strażakami, jest przeszkolonych (z uwzględnieniem ćwiczeń praktycznych) w zakresie obsługi hydrantów, więc lepiej nie używać hydrantów wewnętrznych ze względu na wyżej wymienione problemy.
• Nie ma jakichkolwiek danych ani statystyk związanych z użyciem hydrantów wewnętrznych, albo nie są one dostępne. Nie wiadomo, ile razy w ciągu roku użyto hydrantów wewnętrznych, czy kiedykolwiek ich użyto i jaki był skutek ich użycia (ugaszenie albo nieugaszenie pożaru, powiększenie albo niepowiększenie strat pożarowych itp.).

Przykład instalacji hydrantów wewnętrznych w budynku wysokim

Aby lepiej zobrazować złożoność tematu, warto opisać przykładową instalację hydrantów wewnętrznych w budynku wysokim (trzy kondygnacje garażu podziemnego, wysoki parter z lokalami usługowymi i 14 pięter biurowych). W jednym z istniejących budynków wysokich instalacja składa się z systemu rur o odpowiedniej średnicy, a także z wielu innych komponentów.

Komponenty instalacji

• Pompownia hydrantowa: Dwie pompy oraz szafa zasilająca z falownikami, sygnalizacją, przełącznikami itp.
• Zawory odcinające: Zawór odcinający zasilanie pompowni z sieci miejskiej (monitorowany przez system sygnalizacji pożarowej), zestaw dwóch zaworów odcinających (monitorowanych przez system sygnalizacji pożarowej) zainstalowanych na wyjściu z pomp.
• Zawory zwrotne: Zestaw dwóch zaworów zwrotnych, stosowanych przy pompach zasilających.
• Hydranty wewnętrzne 52: Zestaw sześciu hydrantów wewnętrznych 52 - po dwa hydranty na każdej kondygnacji (sześć szafek hydrantowych wyposażonych w zawór odcinający, zwijadło z jednym odcinkiem węża W-52 o długości 20 m, dodatkowy odcinek węża W-52 o długości 20 m, zwinięty w krąg lub ułożony w „harmonijkę”, oraz prądownicę wodną dołączoną do odcinka węża na zwijadle).
• Hydranty wewnętrzne 25 (parter): Zestaw sześciu hydrantów wewnętrznych 25 - na parterze, w związku z liczbą lokali usługowych/najemców (sześć szafek hydrantowych wyposażonych w zawór odcinający, zwijadło z jednym odcinkiem węża W-25 o długości 30 m oraz prądownicę wodną).
• Hydranty wewnętrzne 25 (kondygnacje biurowe): Zestaw 39 hydrantów wewnętrznych 25 - po trzy na każdej z 13 kondygnacji biurowych (trzy szafki hydrantowe wyposażone w zawór odcinający, zwijadło z jednym odcinkiem węża W-25 o długości 30 m oraz prądownicę wodną dołączoną do węża na zwijadle).
• Hydranty wewnętrzne 52 (kondygnacja techniczna): Zestaw czterech hydrantów wewnętrznych 52 na kondygnacji technicznej, umieszczonych ze względu na podział na strefy pożarowe w dwóch wentylatorniach, w kotłowni i w magazynach (cztery szafki hydrantowe wyposażone w zawór odcinający, zwijadło z jednym odcinkiem węża W-52 o długości 20 m oraz prądownicę wodną dołączoną do odcinka węża na zwijadle).
• Zawory hydrantowe (dla straży pożarnej):
  • Zestaw 16 zaworów hydrantowych zainstalowanych w przedsionkach przeciwpożarowych obu ewakuacyjnych klatek schodowych (na kondygnacjach od -3 do parteru) - po dwa zawory w każdym przedsionku ppoż.
  • Zestaw dziesięciu zaworów hydrantowych zainstalowanych w przedsionkach przeciwpożarowych obu ewakuacyjnych klatek schodowych (na kondygnacjach od 1 do 5) - po jednym zaworze w każdym przedsionku.
  • Zestaw 36 zaworów hydrantowych zainstalowanych w przedsionkach przeciwpożarowych obu ewakuacyjnych klatek schodowych (na kondygnacjach od 6 do 14) - po dwa zawory w każdym przedsionku.
• Zawory odcinające awaryjne/remontowe: Zestaw 38 zaworów odcinających (stan zaworu jest monitorowany przez system SAP) do wykorzystania podczas awarii instalacji hydrantowej lub podczas remontu lub modyfikacji instalacji - po dwa zawory odcinające na każdej kondygnacji.
• Zawory redukujące ciśnienie: Zestaw 21 zaworów redukujących ciśnienie w instalacji hydrantowej (zmniejszających ciśnienie w instalacji do dopuszczalnej/maksymalnej wartości 0,7 b) - zainstalowanych na wszystkich kondygnacjach garażowych, na parterze oraz na kondygnacjach biurowych (od 1 do 3).
• Manometry: Zestaw 38 manometrów zainstalowanych przy zaworach odcinających (za zaworami odcinającymi, jeśli patrzy się od strony zasilania) oraz zestaw 42 manometrów zainstalowanych po obu stronach reduktorów ciśnienia (do nastaw i regulacji parametrów pracy zaworów redukcyjnych).

Koszty instalacji i utrzymania

Koszt wykonania instalacji hydrantowej opisanej powyżej może wynieść ponad 200 000 zł. Koszty dodatkowe, ponoszone corocznie (przeglądy i pomiary pompowni i hydrantów oraz zaworów hydrantowych, badanie węży raz na pięć lat, ewentualne awarie, naprawy itp., koszt przeglądu instalacji sygnalizacji pożarowej w części monitorującej stan instalacji hydrantowej) mogą wynieść od kilku do kilkunastu tysięcy złotych. Od momentu rozpoczęcia użytkowania budynku przez kolejne dziesięć lat właściciel może wydać na instalację hydrantową nawet 500 000 zł. Czy musi? Musi! Czy warto? To pytanie należy zadać twórcom przepisów dotyczących ochrony przeciwpożarowej, w tym wyposażenia budynków w instalacje przeciwpożarowe.

Dylematy i propozycje alternatywnych rozwiązań

W kontekście wysokich kosztów i niskiej efektywności użycia, pojawia się pytanie o zasadność stosowania szafek hydrantowych z wyposażeniem w instalacjach hydrantowych w budynkach wysokich (nie dotyczy to zaworów hydrantowych do dyspozycji straży pożarnej). Główne argumenty to:

• Brak statystyk dotyczących użycia hydrantów wewnętrznych, a tym bardziej informacji o skutkach ewentualnego użycia hydrantu.
• Brak możliwości użycia hydrantu wewnętrznego bez wyłączenia prądu w budynku - przeciwpożarowy wyłącznik prądu może zostać użyty jedynie po decyzji kierującego działaniami ratowniczymi (dowódcy strażaków).
• Brak umiejętności użycia hydrantu w przypadku użytkowników budynku (nieumiejętne użycie grozi utratą zdrowia, a nawet życia, ewentualnie powiększeniem strat pożarowych).
• Krótki czas dojazdu samochodów gaśniczych Państwowej Straży Pożarnej.

Ponadto do przemyślenia jest fakt istnienia budynków wysokich (i nie tylko) wyposażonych w instalację tryskaczową (oczywiście taki budynek ma również system sygnalizacji pożarowej, dźwiękowy system ostrzegawczy, wentylację pożarową, jest wyposażony w gaśnice, jest podzielony na strefy pożarowe itp.). Czy wyposażenie budynku w instalację tryskaczową nie powinno zwalniać z obowiązku stosowania instalacji hydrantowej?

A może rozwiązaniem pośrednim byłoby zatrudnienie w budynku wysokim strażaka z doświadczeniem w gaszeniu pożarów (np. w systemie zmianowym w ramach ochrony)? Gdyby taki strażak miał przy sobie (np. w plecaku) odcinek węża W-52 z prądownicą (a dodatkowe odcinki byłyby w monitorowanym pomieszczeniu), po komunikacie o alarmie pożarowym z centrali SAP mógłby udać się we wskazane miejsce i ewentualnie (po uruchomieniu alarmu pożarowego drugiego stopnia skutkującego m.in. ewakuacją zagrożonej kondygnacji i wezwaniem PSP) podjąć próbę gaszenia pożaru, przyłączając wąż do zaworu hydrantowego w przedsionku przeciwpożarowym (przy założeniu, że budynek nie jest wyposażony w typowe szafki hydrantowe). Oczywiście do ugaszenia ewentualnego pożaru (zarzewia ognia) może wystarczyć gaśnica (strażak umie gasić gaśnicą skuteczniej niż przeciętny użytkownik budynku bez odpowiedniego przeszkolenia i doświadczenia).

Ponieważ koszt wykonania instalacji z zaworami hydrantowymi jest znacznie niższy niż koszt kompletnej instalacji (z szafkami, hydrantami oraz całą wymaganą aparaturą), właściciel lub zarządca budynku może mieć znacznie więcej pieniędzy na zatrudnienie strażaków. Zatrudnienie strażaków przyniosłoby dalsze spodziewane korzyści, np.:

• Uniknięcie niepotrzebnej ewakuacji z budynku albo kondygnacji (strażak weryfikowałby alarmy z systemu SAP).
• Nadzorowanie przez strażaka prac niebezpiecznych pożarowo (na etapie wydawania zgody, sprawdzenia miejsca prac, sprawdzenia przygotowania wykonawcy prac, odbioru prac i dodatkowej kontroli miejsca prac, np. w godzinę po ich zakończeniu w celu zmniejszenia ryzyka powstania pożaru).
• Zgłaszanie przez strażaka wszelkich zagrożeń - zwłaszcza w związku z ewakuacją (zawężanie dróg ewakuacji) itp.

Należy zauważyć, że strażak bez typowego wyposażenia, takiego jak w jednostkach PSP, podejmuje działania gaśnicze na podstawie własnej oceny sytuacji, bazując na swej wiedzy i doświadczeniu. W skrajnym przypadku odstępuje od działań gaśniczych i wprowadza do budynku (na zagrożoną kondygnację) strażaków PSP, opisując miejsce zagrożone (typowy pokój biurowy, archiwum, serwerownię itp.) i ewentualne zagrożenia.

Praktyczny przykład

W omawianym przykładowym obiekcie w ciągu ostatnich dziesięciu lat hydrant został użyty raz - pracownik ekipy sprzątającej użył hydrantu do umycia podłogi tarasu na jednej z najwyższych kondygnacji. Spowodowało to alarm pożarowy, ewakuację kondygnacji i przyjazd straży pożarnej. Po takich doświadczeniach podczas pożaru kontenera z odpadami ustawionego na dziedzińcu wewnętrznym (trwała przebudowa jednej z kondygnacji biurowych) strażak pracujący w ochronie obiektu użył węża ogrodowego służącego do czyszczenia tegoż dziedzińca, aby uniknąć alarmu pożarowego, ewakuacji z parteru i przyjazdu straży pożarnej (tak byłoby po użyciu hydrantu). (data dostępu: 12.03.2020).

W przypadku zastosowania hydrantów 33 - ze względu na ich zasięg - konieczne byłoby zainstalowanie trzech kompletnych szafek hydrantowych.

Odbiór instalacji hydrantowych

Wydawałoby się, że o hydrantach wewnętrznych wiemy już wszystko. W artykule zostały nakreślone ogólne zasady odbioru instalacji hydrantowych. Powinny one być podstawą stworzenia harmonogramu odbiorów.

Właściwie przygotowane i przeprowadzone odbiory stałego urządzenia gaśniczego są gwarantem zastosowania komponentów o określonych właściwościach, które wynikają z projektu instalacji.

Bibliografia

• [1] Rozporządzenie ministra spraw wewnętrznych i administracji z 7 czerwca 2010 r. w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków, innych obiektów budowlanych i terenów (DzU nr 109, poz. 719).
• [2] PN-ISO 8421-4:1998 Ochrona przeciwpożarowa. Terminologia.
• [3] Na podstawie: PN-EN 671-1:2012 Stałe urządzenia gaśnicze. Hydranty wewnętrzne. Część 1: Hydranty z wężem półsztywnym oraz PN-EN 671-2:2012 Stałe urządzenia gaśnicze. Hydranty wewnętrzne.
• [4] Rozporządzenie ministra spraw wewnętrznych i administracji z 7 czerwca 2010 r. (DzU nr 109, poz. 719).
• [5] ISO 7010:2011 Graphical symbols. Safety colours and safety signs.

tags: #hydrant #wewnetrzny #data