W rejonie Warszawy, w tak zwanej Niecce Mazowieckiej, występują wody artezyjskie. Na głębokości około 200 metrów, gruboziarniste piaski wieku oligoceńskiego, datowane na około 30 milionów lat, wypełnione są reliktowymi wodami. Przez tysiące lat te wody były odcięte od zewnętrznej powierzchni nieprzepuszczalnymi iłami, co zapewniło ich wyjątkową czystość.
Geologia i charakterystyka wód oligoceńskich
Wody oligoceńskie czerpane są z głębokości ponad 200 metrów i są chronione przez położone powyżej warstwy nieprzepuszczalne, co zapobiega przenikaniu zanieczyszczeń z powierzchni terenu. Dzięki tej naturalnej izolacji są one wolne od zanieczyszczeń mikrobiologicznych i chemicznych, które wynikają z działalności człowieka. Są w pełni bezpieczne dla zdrowia ludzi bez uprzedniego uzdatniania chemicznego ani dezynfekcji.
Historia eksploatacji wód oligoceńskich
Kiedy na przedmieściach Warszawy, w ubiegłym wieku dokonano pierwszych odwiertów, okazało się, że woda oligoceńska, zamknięta w basenie artezyjskim i będąca pod ciśnieniem hydrostatycznym, wytrysnęła odwiertem. Pierwszy odwiert na głębokość 217 metrów został wykonany w roku 1897. Po jego dokonaniu, uwięziona w basenie artezyjskim woda wytrysnęła fontanną na wysokość 14,5 metra. Wydajność tego odwiertu była bardzo duża i wynosiła 23 m3 na godzinę.
Później wykonano 16 kolejnych odwiertów, a pozyskiwanymi z nich wodami zasilano warszawskie zakłady przemysłowe, elektrownię oraz gazownię miejską. Nie dostarczano jej jednak do wodociągów miejskich. Obecnie żadna z tamtych pierwszych studzien oligoceńskich już nie istnieje.
W latach PRL-u wykonano ponad 150 innych, nowych odwiertów, z których rozpoczęto intensywną eksploatację wód oligoceńskich. Spowodowało to obniżenie poziomu ich zalegania o ponad 50 metrów, co oznacza, że dziś nie ma już mowy o tryskających ze studzien fontannach wód artezyjskich.
Współczesne studnie oligoceńskie w Warszawie
Z początkiem III RP, w Warszawie rozpoczęto otwierać ogólnodostępne Studnie Oligoceńskie. Obecnie na terenie Warszawy czynnych jest około 100-105 takich odwiertów, odpowiednio przystosowanych do korzystania z nich przez mieszkańców. Obudowane często efektownymi domkami, posiadają ujęcia - zazwyczaj czynne całą dobę w okresie letnim oraz czynne za dnia w okresie zimowym.
Przykładem jest Studnia Oligoceńska na Pradze przy ul. Majdańskiej, róg ul. Stockiej. Znajdujące się na zewnątrz ujęcie letnie czynne jest w godzinach 6:30-22:00, zaś umieszczone w budynku ujęcie zimowe ma również określone godziny funkcjonowania.
Właściwości i bezpieczeństwo wody oligoceńskiej
Wody oligoceńskie są cenione przez konsumentów ze względu na swoje właściwości, w tym walory smakowe. Ich naturalna czystość i brak potrzeby uzdatniania sprawiają, że są bezpieczne do bezpośredniego spożycia.
Zasady przechowywania wody oligoceńskiej w warunkach domowych
Zachowanie cennych właściwości wód oligoceńskich podczas ich czerpania i przechowywania w warunkach domowych wymaga przestrzegania kilku prostych zasad:
Wybór odpowiednich naczyń
- Do przechowywania wody oligoceńskiej należy używać naczyń przeznaczonych wyłącznie do tego celu. Wszystkie naczynia powinny być szczelnie zamykane.
- Szkło: Najbardziej korzystne jest przechowywanie wody oligoceńskiej w naczyniach ze szkła. W największym stopniu chroni ono wodę przed wpływem czynników zewnętrznych, nie wpływa na smak i zapach wody. W naczyniach szklanych najmniej nasilone jest też namnażanie mikroorganizmów w wodzie.
- PET: Butelki z lekkiego i odpornego na uszkodzenia tworzywa PET są również odpowiednim wyborem. Naczynia z PET charakteryzują się jednak wyższą w porównaniu ze szkłem przepuszczalnością dla tlenu, co może sprzyjać namnażaniu mikroorganizmów. W wielokrotnie napełnianych butelkach PET obserwowane są niepożądane zmiany jakości mikrobiologicznej wody.
- Inne tworzywa sztuczne: Naczynia i pojemniki z innych tworzyw sztucznych (plastiku) mogą być stosowane, jeśli wykonane są z tworzyw odpowiednich do kontaktu z żywnością, niewpływających negatywnie na jakość artykułów spożywczych, w tym wody.
- Naczynia metalowe: Dopuszczalne są naczynia wykonane ze stali nierdzewnej lub naczynia żeliwne emaliowane.
Przygotowanie naczyń
W wodzie oligoceńskiej w trakcie jej przechowywania mogą rozwijać się mikroorganizmy. Ponadto, zawarte w niej nieszkodliwe dla zdrowia ludzi związki żelaza i manganu mogą wytrącać się, tworząc brązowy/rdzawy osad na ściankach naczyń. Także komórki glonów, które przenikają do wody z urządzeń czerpalnych, mogą porastać wnętrze naczyń. Przed ponownym napełnieniem naczyń należy usunąć resztki wody pozostające w naczyniu po jej wykorzystaniu oraz osad.
Naczynia należy oczyścić mechanicznie przy pomocy szczotki do mycia butelek, bez użycia detergentu. Ważne jest, aby szczotka ta była przeznaczona wyłącznie do tego celu i aby nie wykorzystywać jej do mycia butelek o innym przeznaczeniu, na przykład po mleku. Samo przepłukanie naczyń niewielką ilością wody oligoceńskiej bezpośrednio przed ich napełnieniem jest pożądane, ale niewystarczające.
Warunki przechowywania
- Lodówka: Najlepszym rozwiązaniem jest przechowywanie wody oligoceńskiej w lodówce - w temperaturze chłodni 2-8°C oraz bez dostępu promieniowania słonecznego. W takich warunkach oraz w szklanym opakowaniu woda może być przechowywana maksymalnie do 4 dni.
- Na zewnątrz: W chłodnej porze roku akceptowalne jest przechowywanie wody oligoceńskiej na zewnątrz budynku - najczęściej na balkonie. Powinna ona jednak być chroniona przed przemrożeniem i dostępem promieniowania słonecznego. Należy także zapewnić właściwe warunki higieniczne i ochronę przed przypadkowymi zanieczyszczeniami.
- W mieszkaniu: Przy przechowywaniu wody w mieszkaniu w temperaturze pokojowej warto zadbać, aby nie znajdowała się ona w bezpośredniej bliskości źródła ciepła (kuchenka, grzejnik, zasobnik ciepłej wody) oraz była chroniona przed dostępem promieniowania słonecznego.
- Czas przechowywania: Czas przechowywania wody oligoceńskiej w domu lub mieszkaniu nie powinien być zbyt długi - sprzyja to namnażaniu się mikroorganizmów w wodzie i pogorszeniu jej smaku i zapachu.
tags: #hydrant #wody #oligocenskiej