Uzyskanie kolejnych stopni w Ochotniczej Straży Pożarnej (OSP) jest wynikiem ciężkiej pracy i zaangażowania w pełnioną służbę. Szczególne znaczenie ma przygotowanie do pełnienia funkcji dowódczych, które wiąże się z wysoką odpowiedzialnością za życie i zdrowie strażaków oraz powodzenie akcji ratowniczych.
Wprowadzenie do Systemu Szkoleń OSP
Rola i odpowiedzialność w Ochotniczej Straży Pożarnej
Funkcja dowódcy w OSP wymaga doświadczenia i rzetelnego przygotowania, ze względu na wysoką odpowiedzialność. Sam staż jest niewystarczający, dlatego organizowane są specjalistyczne szkolenia, które mają na celu kompleksowe przygotowanie członków OSP do pełnienia kluczowych ról dowódczych.
Nowe zasady organizacji szkoleń OSP
Z dniem 17 listopada 2015 roku Komendant Główny Państwowej Straży Pożarnej zatwierdził nowe zasady organizacji szkoleń członków Ochotniczych Straży Pożarnych biorących bezpośredni udział w działaniach ratowniczo-gaśniczych. Zmiany te wpłynęły na zakres szkoleń oraz zwiększyły liczbę godzin przeznaczonych na naukę. Na każdym z poziomów szkolenia występują bloki tematyczne ułożone chronologicznie, tworząc tzw. ścieżkę szkoleniową.
Podstawy prawne funkcjonowania OSP
Ustawy regulujące działalność OSP
Działalność Ochotniczej Straży Pożarnej opiera się na kluczowych aktach prawnych, które określają jej ramy funkcjonowania i odpowiedzialności:
- Ustawie z dnia 7 kwietnia 1989 r. - Prawo o stowarzyszeniach (Dz.U. z 2001 r. nr 79, poz. 855 z późn. zm.).
- Ustawie z dnia 24 sierpnia 1991 r. o ochronie przeciwpożarowej (Dz.U. z 2002 r. nr 147, poz. 1229 z późn. zm.).
- Ustawie z dnia 17 grudnia 2021 r. o ochotniczych strażach pożarnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 2490 z późn. zm.).
- Statucie Ochotniczej Straży Pożarnej.
Zgodnie z art. 10 ust. 1 pkt 8 ustawy z dnia 24 sierpnia 1991 r. o Państwowej Straży Pożarnej, do zadań Komendanta Głównego Państwowej Straży Pożarnej należy ustalanie programów i zasad szkolenia pożarniczego dla jednostek ochrony przeciwpożarowej. W 2006 r. Komendant Główny PSP zatwierdził program „System szkolenia członków ochotniczych straży pożarnych biorących bezpośredni udział w działaniach ratowniczych”, który został zaakceptowany przez Prezesa Zarządu Głównego ZOSP RP.
Cele i zadania OSP oraz ZOSP RP
Związek Ochotniczych Straży Pożarnych Rzeczypospolitej Polskiej (ZOSP RP) oraz poszczególne jednostki OSP realizują szereg celów i zadań, w tym:
- Działanie na rzecz ochrony życia, zdrowia i mienia przed pożarami, klęskami żywiołowymi i zagrożeniami ekologicznymi lub innymi miejscowymi zagrożeniami.
- Rzecznictwo i reprezentowanie członków Związku wobec organów administracji publicznej.
- Wykonywanie zadań z zakresu ochrony przeciwpożarowej zleconych przez organy administracji publicznej.
- Współtworzenie i opiniowanie aktów normatywnych dotyczących ochrony przeciwpożarowej.
- Działanie na rzecz ochrony środowiska.
- Informowanie o występujących zagrożeniach pożarowych i innych zagrożeniach miejscowych oraz sposobach im zapobiegania.
- Rozwijanie i upowszechnianie działalności kulturalnej, rozwijanie i krzewienie kultury fizycznej i sportu.
- Organizowanie pożarniczego i obronnego wychowania dzieci i młodzieży.
- Prowadzenie działalności mającej na celu zapobieganie pożarom oraz współdziałanie w tym zakresie z Państwową Strażą Pożarną, organami samorządowymi i innymi podmiotami.
- Udział w akcjach ratowniczych przeprowadzanych w czasie pożarów, zagrożeń ekologicznych oraz innych klęsk i zdarzeń.
- Informowanie ludności o istniejących zagrożeniach pożarowych i ekologicznych oraz sposobach ochrony przed nimi.
- Wykonywanie innych zadań wynikających z przepisów o ochronie przeciwpożarowej oraz statutu.
Ogólne Wymagania do Udziału w Działaniach Ratowniczych
Warunki ustawowe dla członków OSP
Komendy Powiatowe Państwowej Straży Pożarnej przypominają, że druhowie OSP biorący bezpośredni udział w działaniach ratowniczych muszą spełniać wymagania określone w art. 19 ust. 1b ustawy z dnia 24 sierpnia 1991 r. o ochronie przeciwpożarowej oraz w art. 8 ustawy z dnia 17 grudnia 2021 r. o ochotniczych strażach pożarnych. Zgodnie z przepisami, bezpośredni udział w działaniach ratowniczych mogą brać członkowie OSP, którzy:
- Ukończyli 18 lat i nie przekroczyli 65 lat.
- Posiadają aktualne badania lekarskie (orzeczenie lekarskie) dopuszczające do udziału w działaniach ratowniczych, stwierdzające brak przeciwskazań.
- Odbyli odpowiednie szkolenie z zakresu bezpieczeństwa i higieny pracy.
- Ukończyli z wynikiem pozytywnym szkolenie podstawowe przygotowujące do bezpośredniego udziału w działaniach ratowniczych.
Ścieżka Szkoleniowa w Ochotniczych Strażach Pożarnych
System szkolenia członków ochotniczych straży pożarnych, zatwierdzony w 2006 roku, opiera się na trzech poziomach: od szkolenia podstawowego, poprzez szkolenia specjalistyczne, a skończywszy na szkoleniach dowódczych. Na każdym z tych poziomów występują bloki szkoleniowe, ułożone w kolejności chronologicznej, tworząc tzw. ścieżkę szkoleniową.
Rodzaje szkoleń specjalistycznych
Programy szkoleniowe obejmują między innymi następujące kursy:
- Szkolenie podstawowe strażaków ratowników OSP
- Szkolenie kierujących działaniem ratowniczym dla członków OSP (Dowódców OSP)
- Szkolenie kierowców-konserwatorów sprzętu ratowniczego OSP
- Szkolenie naczelników OSP
- Szkolenie komendantów gminnych ZOSP RP (lub komendanta gminnego ochrony przeciwpożarowej)
- Szkolenia z zakresu ratownictwa technicznego
- Szkolenia z zakresu współpracy z LPR (Lotniczym Pogotowiem Ratunkowym)
- Kursy Kwalifikowanej Pierwszej Pomocy (KPP)
Wymagania dla kandydatów na poszczególne szkolenia
Warunki przyjęcia na szkolenia są zróżnicowane i zależą od rodzaju kursu. Obowiązkowe jest zawsze skierowanie według wzoru określonego w „Zasadach organizacji szkoleń członków Ochotniczych Straży Pożarnych biorących bezpośredni udział w działaniach ratowniczych” z 2015 roku, potwierdzone przez właściwy organ gminy (lub dostarczenie karty skierowania przed rozpoczęciem szkolenia). Dodatkowo wymagane jest:
Warunki przyjęcia na szkolenie podstawowe strażaków ratowników OSP
- Ukończone 16 lat (dla członków Młodzieżowych Drużyn Pożarniczych) i nieprzekroczone 65 lat (w przypadku osób nieletnich niezbędna zgoda rodziców).
- Dla pozostałych: ukończone 18 lat i nieprzekroczone 65 lat.
Warunki przyjęcia na szkolenie kierujących działaniem ratowniczym (KDR) dla członków OSP
- Wiek: ukończone 18 lat i nieprzekroczone 65 lat.
- Minimum 3-letni okres od uzyskania wyszkolenia uprawniającego do bezpośredniego udziału w działaniach ratowniczych.
- Potwierdzenie ukończenia szkolenia podstawowego strażaków ratowników OSP wg programu z 2015 roku lub spełnienie wymagań równorzędnych według „Systemu szkolenia członków OSP” z 2006 roku.
- Wykształcenie co najmniej na poziomie zasadniczej szkoły zawodowej.
- Zaświadczenie o ukończeniu kursu z zakresu ratownictwa technicznego dla strażaków ratowników OSP.
Warunki przyjęcia na szkolenie kierowców-konserwatorów sprzętu ratowniczego OSP
- Wiek: ukończone 18 lat i nieprzekroczone 65 lat.
- Prawo jazdy co najmniej kat. B.
- Potwierdzenie ukończenia szkolenia podstawowego strażaków ratowników OSP wg programu z 2015 roku lub spełnienie równorzędnych wymagań zgodnie z programem szkolenia z 2006 roku.
Warunki przyjęcia na szkolenie naczelników OSP
- Wiek: ukończone 18 lat i nieprzekroczone 65 lat.
- Potwierdzenie ukończenia szkolenia kierujących działaniem ratowniczym dla członków OSP wg programu z 2015 roku lub spełnienie równorzędnych wymagań zgodnie z programem szkolenia z 2006 roku.
- Zalecane wykształcenie co najmniej średnie.
Warunki przyjęcia na szkolenie komendantów gminnych ZOSP RP / ochrony przeciwpożarowej
- Wiek: ukończone 25 lat i nieprzekroczone 65 lat.
- Obowiązkowa przynależność do Ochotniczej Straży Pożarnej z członkostwem czynnym.
- Potwierdzenie ukończenia szkolenia Naczelników OSP lub spełnienie równorzędnych wymagań.
- Potwierdzenie ukończenia szkolenia Dowódców OSP (KDR) lub spełnienie równorzędnych wymagań.
Kurs Kwalifikowanej Pierwszej Pomocy (KPP)
Ustawa o Państwowym Ratownictwie Medycznym, która weszła w życie 1 stycznia 2007 roku, określa zasady prowadzenia kursów Kwalifikowanej Pierwszej Pomocy oraz warunki uzyskiwania tytułu „Ratownika”. Kurs KPP jest prowadzony zgodnie z przepisami:
- Ustawy o Państwowym Ratownictwie Medycznym z dnia 8 września 2006 roku.
- Rozporządzenia Ministra Zdrowia w sprawie kursu w zakresie kwalifikowanej pierwszej pomocy z dnia 19 marca 2007 roku.
- Rozporządzenia MSWiA i Obrony Narodowej w sprawie szkoleń w zakresie kwalifikowanej pierwszej pomocy z dnia 12 grudnia 2008 roku (z późniejszymi nowelizacjami).
Kursy KPP kierowane są między innymi do członków Państwowej Straży Pożarnej, Ochotniczych Straży Pożarnych, a także innych służb i osób, które mają obowiązek lub chcą zdobyć takie uprawnienia.
Szkolenie Naczelników OSP: Cele, Program i Organizacja
Cel i zakres szkolenia naczelników OSP
Szkolenie Naczelników Ochotniczych Straży Pożarnych ma na celu przygotowanie dowódców/kierujących działaniem ratowniczym członków Ochotniczych Straży Pożarnych do pełnienia funkcji Naczelnika OSP z uwzględnieniem utrzymania i zarządzania gotowością operacyjną jednostki OSP. Szkolenie to jest przeprowadzane zgodnie z „Programem szkolenia Naczelników Ochotniczych Straży Pożarnych” oraz „Zasadami organizacji szkoleń członków Ochotniczych Straży Pożarnych biorących bezpośredni udział w działaniach ratowniczych”.
Przykładowe terminy i organizacja szkoleń
Szkolenia naczelników OSP są organizowane cyklicznie przez Komendy Powiatowe PSP. Przykładowo:
- W oparciu o Operacyjny Plan Pracy Komendy Powiatowej PSP w Rykach na 2019 rok, szkolenie Naczelników OSP było planowane w terminie od 30 listopada 2019 roku do 08 grudnia 2019 roku, obejmując 18 godzin zajęć dydaktycznych (teoretycznych) realizowanych w soboty i niedziele. Rozpoczęcie kursu zaplanowano na dzień 30 listopada (sobota) o godz. 9:00 w sali szkoleniowej KP PSP w Rykach.
- Według Planu Pracy Dydaktycznej na 2025 r. zatwierdzonego przez Komendanta Powiatowego PSP w Parczewie, szkolenie naczelników OSP zaplanowano na 07 - 10 października 2025 roku.
- Inne przykładowe cykle szkoleniowe (np. w 2026 r.) mogą obejmować spotkania organizacyjne, omówienie zasad, harmonogramu oraz celów kursu, a także zagadnień związanych z organizacją i funkcjonowaniem jednostek. Zwieńczeniem całego cyklu szkoleniowego jest egzamin końcowy.
Komendy Powiatowe PSP informują o terminach i przedłużają terminy składania kart skierowania, jeśli grupa uczestników szkolenia nie osiągnie wymaganej liczby osób (np. 20 osób).
Egzamin ze szkolenia podstawowego strażaków-ratowników Ochotniczych Straży Pożarnych
Moduły tematyczne szkolenia naczelników OSP
Program szkolenia naczelników OSP obejmuje kompleksowy zakres wiedzy i umiejętności niezbędnych do pełnienia tej funkcji. Kluczowe obszary tematyczne to:
- Obowiązki, uprawnienia i odpowiedzialność naczelnika OSP.
- Współdziałanie OSP z samorządem terytorialnym i PSP.
- Wybrane zagadnienia operacyjne.
- Ceremoniał pożarniczy.
- Organizacja szkoleń, ćwiczeń i zawodów OSP i MDP.
- Zaplecze logistyczne w OSP.
- Propaganda z zakresu ochrony przeciwpożarowej.
Rola i Zadania Naczelnika OSP
Naczelnik OSP jest kluczową postacią w strukturze jednostki, odpowiedzialną za jej funkcjonowanie w zakresie operacyjnym i szkoleniowym. Jego obowiązki i uprawnienia regulowane są przez przepisy prawa oraz statut OSP.
Zadania Naczelnika OSP w zakresie kierowania Jednostkami Operacyjno-Technicznymi (JOT)
Do zadań Naczelnika OSP w zakresie kierowania Jednostkami Operacyjno-Technicznymi (JOT) należy:
- Kierowanie całokształtem działalności JOT i nadzór nad jej gotowością bojową.
- Typowanie członków czynnych do składu osobowego JOT.
- Dysponowanie siłami i środkami JOT.
- Dowodzenie załogami JOT w czasie działań ratowniczych i zabezpieczających.
- Współdziałanie na przydzielonym odcinku działań z innymi służbami i jednostkami ratowniczymi.
- Zapewnienie zgłoszenia do właściwego ośrodka dyspozycyjnego każdego wyjazdu i powrotu załogi JOT.
- Sporządzanie wymaganej dokumentacji z udziału JOT w akcjach ratowniczych i zabezpieczających.
- Zapewnienie natychmiastowego zgłaszania do właściwego ośrodka dyspozycyjnego niezdolności do działań załogi JOT.
- Nadzorowanie sprawności oraz prawidłowej eksploatacji i konserwacji sprzętu i wyposażenia JOT.
- Planowanie szkolenia JOT oraz nadzór nad realizacją planów i zajęć szkoleniowych; udział bezpośredni w szkoleniu.
- Utrzymywanie dyscypliny organizacyjnej oraz dbanie o właściwą atmosferę i koleżeństwo.
- Nadzór nad przestrzeganiem BHP oraz badaniami lekarskimi ratowników OSP.
- Informowanie Zarządu OSP o problemach organizacyjnych i sprzętowych JOT oraz wnioskowanie sposobu ich usunięcia.
- Dokumentowanie działalności JOT w książce naczelnika OSP i innych wymaganych dokumentach.
Struktura dowodzenia w JOT
Jednostką Operacyjno-Techniczną (JOT) kieruje jednoosobowo naczelnik OSP przy pomocy dowódców niższego szczebla, którymi są:
- Zastępca naczelnika, który w sile plutonu pełni równocześnie funkcję dowódcy plutonu w czasie nieobecności naczelnika.
- Dowódca plutonu.
- Dowódca sekcji (wyznaczony przez naczelnika, kieruje JOT w przypadku nieobecności naczelnika i jego zastępcy).
W czasie akcji ratowniczych naczelnik dowodzi działaniami JOT przy pomocy dowódców załóg.
Inne obowiązki i uprawnienia Naczelnika OSP
Dodatkowo Naczelnik OSP posiada następujące obowiązki i uprawnienia:
- Wnioskowanie do zarządu OSP o wyznaczenie członków OSP do wykonania zadań ratowniczych.
- Organizowanie i prowadzenie podstawowego szkolenia ratowniczego członków OSP, drużyny młodzieżowej i kobiecej.
- Czuwanie nad przestrzeganiem dyscypliny organizacyjnej przez członków OSP.
- Kierowanie realizacją zadań w zakresie ochrony przeciwpożarowej.
- Kierowanie działaniami ratowniczymi prowadzonymi siłami OSP.
- Dysponowanie sprzętem ratowniczym OSP i nadzór nad jego sprawnością.
- Opracowywanie opinii i wniosków w sprawie stanu ochrony przeciwpożarowej miejscowości będącej siedzibą OSP oraz dotyczących wyposażenia ratowniczego OSP.
- Kierowanie (dowodzenie) jednoosobowo JOT w formie poleceń i rozkazów.
- Mianowanie dowódców pododdziałów (plutonu, sekcji).
- Udzielanie wyróżnień i kar statutowych ratownikom OSP.
- Przekazywanie części swoich obowiązków zastępcy oraz innym dowódcom funkcjonującym w strukturze JOT.
- Pełnienie funkcji wiceprezesa OSP.
- Inne uprawnienia wynikające z przepisów oraz statutu OSP i statutu Związku OSP RP.
Programy innych kluczowych szkoleń
Poniżej przedstawiono przykładowe programy pozostałych szkoleń, które tworzą ścieżkę edukacyjną w Ochotniczych Strażach Pożarnych.
Program Szkolenia Podstawowego Strażaków Ratowników OSP (Część I i II)
Ukończenie szkolenia według „Programu Szeregowców Ochotniczych Straży Pożarnych” jest równoznaczne z ukończeniem szkolenia strażaków ratowników Ochotniczych Straży Pożarnych część I.
Część I: Podstawowe zagadnienia
- Organizacja ochotniczych straży pożarnych.
- Służba wewnętrzna. Musztra.
- Sprzęt ratowniczy i podręczny sprzęt gaśniczy.
- Drabiny pożarnicze.
- Węże, armatura wodna, sprzęt do podawania piany.
- Proces spalania, a pożar.
- Zadania strażaków w zastępie.
- Podstawy organizacji akcji gaśniczej.
- Rozwijanie linii, zajmowanie stanowisk gaśniczych.
- Gaszenie pożarów oraz środki gaśnicze.
- Ewakuacja ludzi, zwierząt i mienia.
- Działania w czasie innych miejscowych zagrożeń.
- Łączność bezprzewodowa i alarmowanie.
Część II: Rozszerzone zagadnienia
- Organizacja ochrony ludności w tym ochr. ppoż.
- Rozwój pożaru.
- Taktyka gaszenia pożarów.
- Sprzęt ochrony dróg oddechowych.
- Ratowniczy sprzęt mechaniczny.
- Podstawowe zadania strażaków OSP w działaniach rat-chem.
- Elementy pierwszej pomocy.
Program Szkolenia Kierujących Działaniem Ratowniczym dla członków OSP
Program szkolenia Dowódców OSP obejmuje takie tematy jak:
- Organizacja ochrony przeciwpożarowej.
- Kierowanie działaniami gaśniczymi.
- Działania gaśnicze.
- Działania ratownictwa na drodze.
- Organizacja łączności dowodzenia i współdziałania.
- Organizacja szkoleń doskonalących w OSP.
- Sporządzanie dokumentacji z działań ratowniczych.
- Organizacja i funkcjonowanie JOT OSP.
Program Szkolenia Kierowców-Konserwatorów Sprzętu Ratowniczego OSP
Program kursu dla kierowców-konserwatorów obejmuje:
- Prawa i obowiązki kierowcy samochodu pożarniczego.
- Charakterystyka podstawowych samochodów pożarniczych.
- Zasady bezpieczeństwa prowadzenia i ustawiania samochodów pożarniczych.
- Konserwacja i eksploatacja motopomp i autopomp.
- Obsługa techniczna samochodów pożarniczych.
- Konserwacja i eksploatacja agregatów prądotwórczych i osprzętu.
- Konserwacja i eksploatacja hydraulicznych urządzeń ratowniczych.
- Konserwacja i eksploatacja pił.
- Zasady eksploatacji sprzętu ochrony dróg oddechowych.
- Łączność i alarmowanie.
Program Szkoleń z Zakresu Ratownictwa Technicznego
Szkolenia z ratownictwa technicznego przygotowują strażaków do działań w sytuacjach wymagających specjalistycznego sprzętu i wiedzy. Program obejmuje:
- Wypadki drogowe - statystyka i przyczyny.
- Budowa pojazdów samochodowych.
- Hydrauliczne urządzenia ratownicze.
- Organizacja akcji ratownictwa technicznego na drogach.
- Metody uwalniania osób poszkodowanych z sam. osobowych, ciężarowych.
- Postępowanie w czasie akcji z substancjami niebezpiecznymi.
- Postępowanie ratownicze w czasie innych akcji komunikacyjnych.
Program Szkoleń z Zakresu Ratownictwa Wodnego
Dla członków OSP angażujących się w ratownictwo wodne organizowane są szkolenia obejmujące:
- Konstrukcja budowli ochronnych i przyczyny awarii.
- Działania ratownicze i zabezpieczające.
- Usuwanie skutków powodzi.
- Sprzęt ratownictwa wodnego.
- Czynności członka załogi łodzi ratowniczej.
- Udzielanie pomocy ludziom i zwierzętom.
- Lokalizacja i wydobywanie zwłok.
- Działania ratownictwa wodnego na terenach objętych powodzią.
- Działania ratownicze na lodzie.
- Znaki żeglugowe na drogach wodnych.
Kurs Kwalifikowanej Pierwszej Pomocy (KPP): Zakres Czynności i Procedury
Ratownik, po ukończeniu kursu KPP, jest uprawniony do wykonywania szerokiego zakresu czynności medycznych. Zakres czynności wykonywanych przez ratownika w ramach KPP obejmuje:
- Resuscytację krążeniowo-oddechową (bezprzyrządową i przyrządową) z podaniem tlenu i zastosowaniem defibrylatora zautomatyzowanego.
- Tamowanie krwotoków zewnętrznych i opatrywanie ran.
- Unieruchamianie złamań i podejrzeń złamań kości oraz zwichnięć.
- Ochronę przed wychłodzeniem lub przegrzaniem.
- Prowadzenie wstępnego postępowania przeciwwstrząsowego poprzez właściwe ułożenie osób w stanie nagłego zagrożenia zdrowotnego.
- Ochronę termiczną osób w stanie nagłego zagrożenia zdrowotnego.
- Stosowanie tlenoterapii biernej.
- Ewakuację z miejsca zdarzenia osób w stanie nagłego zagrożenia zdrowotnego.
- Wsparcie psychiczne osób w stanie nagłego zagrożenia zdrowotnego.
- Prowadzenie wstępnej segregacji medycznej.
Procedury szczegółowe w ramach KPP, których zakres obejmuje m.in.:
- PROCEDURA 1 - sekwencja założeń taktycznych w ratownictwie medycznym.
- PROCEDURA 2 - sekwencja medycznych działań ratowniczych.
- PROCEDURA 3 - Postępowanie w zatrzymaniu krążenia u dorosłych.
- PROCEDURA 4 - Postępowanie w zatrzymaniu krążenia u dzieci, niemowląt, noworodków (RKO).
- PROCEDURA 5 - Obrażenia i podejrzenie obrażeń głowy.
- PROCEDURA 6 - Obrażenia i podejrzenie obrażeń kręgosłupa.
- PROCEDURA 7 - Obrażenia i podejrzenie obrażeń klatki piersiowej.
- PROCEDURA 8 - Obrażenia i podejrzenie obrażeń brzucha.
- PROCEDURA 9 - Obrażenia i podejrzenie obrażeń miednicy.
- PROCEDURA 10 - Obrażenia i podejrzenie obrażeń narządu ruchu.
- PROCEDURA 11 - Rany.
- PROCEDURA 12 - Amputacja urazowa.
- PROCEDURA 13 - Wstrząs hipowolemiczny - postępowanie wstępne.
- PROCEDURA 14 - Oparzenia termiczne.
- PROCEDURA 15 - Oparzenia chemiczne.
- PROCEDURA 16 - Zatrucia wziewne.
- PROCEDURA 17 - Podtopienie.
- PROCEDURA 18 - Wychłodzenie.
- PROCEDURA 19 - Zaburzenia krążeniowo - oddechowe w stanach nieurazowych.
- PROCEDURA 20 - Drgawki.
- PROCEDURA 21 - Kobieta w widocznej ciąży w stanie zagrożenia życia/zdrowia.
- PROCEDURA 22 - Wsparcie psychiczne.
tags: #ii #08 #szkolenie #naczelnikow #osp