Informacje Jawne i Niejawne w Kontekście Ochotniczej Straży Pożarnej

Ochotnicze Straże Pożarne (OSP), jako podmioty często realizujące zadania publiczne i korzystające ze środków publicznych, znajdują się w obszarze zainteresowania przepisów dotyczących zarówno dostępu do informacji publicznej, jak i ochrony informacji niejawnych. Chociaż OSP nie są typowymi jednostkami generującymi informacje niejawne w sensie klauzul tajności, to ich działalność, finansowanie i współpraca z organami administracji publicznej stawiają je w kontekście, gdzie te zagadnienia są istotne.

Dostęp do Informacji Publicznej w Działalności Związanej z OSP

Zgodnie z art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej (Dz. U. Nr 112 poz. 1198 z późn. zm.), udostępnianie informacji na wniosek następuje nie później niż w terminie 14 dni od dnia złożenia wniosku (art. 13 ust. 2 ustawy). Jeśli przekazanie informacji w tym terminie jest niemożliwe, wnioskodawcę należy powiadomić o powodach opóźnienia oraz o nowym terminie, nie dłuższym jednak niż 2 miesiące. Jeżeli informacja może być przekazana niezwłocznie, w formie ustnej lub pisemnej, osoba występująca o nią nie składa pisemnego wniosku.

Odmowa udzielenia informacji może nastąpić jedynie ze względu na jej niejawność, np. z uwagi na ochronę danych osobowych, prawo do prywatności, tajemnicę państwową, służbową, skarbową czy statystyczną. Prawo do informacji publicznej podlega również ograniczeniu ze względu na prywatność osoby fizycznej lub tajemnicę przedsiębiorcy. Ograniczenie to nie dotyczy informacji o osobach pełniących funkcje publiczne, mających związek z pełnieniem tych funkcji (w tym o warunkach powierzenia i wykonywania funkcji), ani przypadków, gdy osoba fizyczna lub przedsiębiorca rezygnują z przysługującego im prawa.

Ponowne Wykorzystywanie Informacji Publicznej

Zasady udostępniania informacji publicznych celem ich ponownego wykorzystywania zostały szczegółowo unormowane w Rozdziale 2a ustawy z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej. Wniosek o ponowne wykorzystywanie składa się na formularzu, którego wzór określił Minister Administracji i Cyfryzacji. Można go złożyć w formie dokumentu papierowego lub elektronicznego. Wniosek rozpatruje się bez zbędnej zwłoki, nie później jednak niż w terminie 20 dni od dnia otrzymania.

Koszty wpływające na ustalenie opłaty za ponowne wykorzystywanie obejmują te związane z przygotowaniem i przekazaniem informacji publicznej w sposób i formie określonych we wniosku, a także z wpływem innych czynników, branych pod uwagę przy wnioskach nietypowych w rozumieniu art. 23c ust. 5 ustawy, w tym koszty przekazania informacji publicznej.

Wnioskodawca, który otrzymał ofertę zawierającą warunki ponownego wykorzystywania informacji publicznej oraz wysokość opłat, może w terminie 14 dni od dnia otrzymania oferty złożyć sprzeciw z powodu naruszenia przepisów ustawy o dostępie do informacji publicznej. Do decyzji o odmowie przekazania informacji publicznej w celu ponownego wykorzystywania oraz do decyzji o warunkach ponownego wykorzystywania i wysokości opłat stosuje się przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego. Skargi rozpatrywane w postępowaniach o ponowne wykorzystywanie informacji publicznej podlegają przepisom ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Wojewódzka Komenda Państwowej Straży Pożarnej (KW PSP) może zapewnić możliwość dowolnego wykorzystywania utworu lub bazy danych, do celów komercyjnych i niekomercyjnych, tworzenia i rozpowszechniania kopii, w całości lub we fragmentach, oraz wprowadzania zmian i rozpowszechniania utworów zależnych. Jest to możliwe pod warunkiem, że nie narusza to ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych ani ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. o ochronie baz danych.

Bezczynność Organu w Kontekście Zakupu Munduru Strażaka Ochotnika

Sytuacje dotyczące dostępu do informacji publicznej mogą dotyczyć bezpośrednio członków OSP lub ich wyposażenia, co pokazała sprawa rozpatrywana przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach. Wnioskiem z dnia 14 grudnia 2017 r. zwrócono się o informację. Wójt Gminy W. w piśmie z dnia 27 grudnia 2017 r. stwierdził, że żądana informacja nie stanowi informacji publicznej. Jednocześnie poinformował wnioskodawcę, że Urząd Gminy w W. nie jest w posiadaniu dokumentów, o które wnioskuje skarżący, co według organu wyczerpywało obowiązek informacyjny. Organ argumentował, że w takiej sytuacji nie ma podstaw do wydania decyzji administracyjnej, ponieważ nie blokuje dostępu do informacji, której nie ma, a jedynie oświadcza, że nie dysponuje żądaną informacją. Kwestią odrębną, do której organ nie odniósł się w odpowiedzi na wniosek, było wyjaśnienie, czy mundur strażaka został zakupiony ze środków publicznych.

W ponagleniu z dnia 3 stycznia 2018 r. wnioskodawca podtrzymał żądanie. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Bielsku-Białej pismem z dnia 26 stycznia 2018 r. zwróciło wniesione ponaglenie, stwierdzając, że nie jest kompetentne do jego rozpoznania, jednocześnie wskazując, że strona może wnieść skargę do WSA.

W skardze z dnia 31 stycznia 2018 r. na bezczynność Wójta Gminy W., polegającej na uznaniu, że żądane informacje nie stanowią informacji publicznej bez wskazania podstawy prawnej, skarżący wniósł o nakazanie Wójtowi Gminy udzielenia wyczerpującej informacji. W odpowiedzi na skargę Wójt Gminy W. wniósł o jej oddalenie, argumentując, że w sprawie nie doszło do bezczynności.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, po rozpoznaniu sprawy w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 4 lipca 2018 r., zobowiązał Wójta Gminy W. do załatwienia wniosku skarżącego w części dotyczącej zakupu przez Urząd Gminy W. munduru strażaka ochotnika w terminie 14 dni od daty uprawomocnienia się wyroku. Sąd stwierdził, że organ dopuścił się bezczynności, ale bez rażącego naruszenia prawa, a w pozostałym zakresie skarga została oddalona.

Definicja Bezczynności Organu

Bezczynność w prowadzeniu postępowania przez organ administracji publicznej, w rozumieniu art. 3 § 2 pkt 8 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (p.p.s.a.), ma miejsce, gdy w prawnie ustalonym terminie organ nie podejmuje żadnych czynności w sprawie, lub wprawdzie prowadził postępowanie, ale mimo istnienia ustawowego obowiązku nie kończy go wydaniem w terminie stosownego aktu, lub nie podjął wymaganej czynności. Dla stwierdzenia przez sąd administracyjny bezczynności organu konieczne jest łączne spełnienie dwóch przesłanek: istnienia ustawowego obowiązku podjęcia określonego działania oraz braku jego podjęcia w terminach określonych przepisami postępowania.

W świetle art. 4 ust. 1 ustawy o dostępie do informacji publicznej, Wójt Gminy jest zobowiązany do udostępniania informacji publicznej. Jeżeli wnioskodawca żąda udzielenia informacji, które nie są informacjami publicznymi, lub takich informacji publicznych, w stosunku do których tryb dostępu odbywa się na odrębnych zasadach, organ nie ma obowiązku wydawania decyzji o odmowie udzielenia informacji, lecz zawiadamia jedynie wnoszącego, że żądane dane nie mieszczą się w pojęciu objętym przedmiotową ustawą, lub że jej przepisy nie znajdują zastosowania ze względu na odmienny tryb dostępu.

Ochrona Informacji Niejawnych

Informacje niejawne to informacje, do których dostęp wymaga spełnienia określonych warunków. Zgodnie z art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 5 sierpnia 2010 r. o ochronie informacji niejawnych, przedmiotem ustawy są zasady ochrony informacji niejawnych, których nieuprawnione ujawnienie spowodowałoby lub mogłoby spowodować szkody dla Rzeczypospolitej Polskiej albo byłoby z punktu widzenia jej interesów niekorzystne, także w trakcie ich opracowywania oraz niezależnie od formy i sposobu ich wyrażania.

Organizacja ochrony informacji niejawnych opiera się na kilku podstawowych zasadach, do których przestrzegania są zobowiązani adresaci ustawy. Najważniejsze z nich zgrupowano w art. 5 ustawy, który wskazuje, że ochrona jest wymagana, jeśli ujawnienie informacji zagrozi lub może zagrozić życiu lub zdrowiu świadków koronnych lub osób dla nich najbliższych albo świadków, o których mowa w art. 184 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks postępowania karnego.

Podmiotami ustawy są jednostki organizacyjne i osoby, o których mowa w art. 1 ust. 2 tejże ustawy, co może obejmować także jednostki współpracujące z OSP lub zarządzające nimi.

Status Dokumentów Klauzulowanych po Zmianach Prawnych

Wprowadzając nowe przepisy, ustawodawca odszedł od z góry zdefiniowanych okresów obowiązywania klauzul na rzecz możliwości zniesienia lub zmiany klauzuli w przypadku ustania lub zmiany ustawowych przesłanek ochrony. W związku z tym, w art. 181 ust. 1 ustawy z dnia 5 sierpnia 2010 r. o ochronie informacji niejawnych (Dz. U. Nr 182, poz. 1228) określono okres przeglądu dla już istniejących materiałów.

Dokumenty zawierające informacje niejawne oznaczone odpowiednimi klauzulami tajności w dniu wejścia w życie ustawy podlegają ochronie zgodnie z przepisami ustawy do czasu dokonania wspomnianego przeglądu, chyba że wcześniej upłynie okres ich ochrony wskazany w art. 25 ust. 3 pkt 1-2 i ust. 5 ustawy z dnia 22 stycznia 1999 r. o ochronie informacji niejawnych.

Okres przeglądu przewidzianego w art. 181 ust. 1 ustawy z dnia 5 sierpnia 2010 r. upłynął 2 stycznia 2014 r. Kolejne przeglądy materiałów niejawnych są realizowane zgodnie z art. 6 ust. 4 ustawy. Status dokumentów oznaczonych klauzulami „zastrzeżone” i „poufne” pod rządami poprzedniej ustawy, po upływie okresu przeglądu, jest następujący:

• jeśli ich okres ochrony upłynął przed 2 stycznia 2014 r. - nie podlegają dalszej ochronie jako informacje niejawne.
• jeśli wytwórca dokonał przeglądu i poinformował w okresie ich ochrony, lub w trakcie trwania przeglądu, o utrzymaniu lub obniżeniu klauzuli tajności - podlegają ochronie zgodnie z art. 5 ustawy (z nową klauzulą, jeśli zmieniono).
• jeśli wytwórca nie przekazał powyższych informacji, a ich okres ochrony nie upłynął przed 2 stycznia 2014 r. (dotyczy tylko informacji o klauzuli „poufne”) - podlegają ochronie zgodnie z art. 6 ust. 3 ustawy (do czasu zniesienia lub zmiany klauzuli).

Sposób postępowania w przypadku upływu okresu ochrony, o którym mowa w art. 25 ust. 3 i 4 pkt 2 ustawy z dnia 22 stycznia 1999 r., określają przepisy § 13 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 22 grudnia 2011 r. w sprawie sposobu oznaczania materiałów i umieszczania na nich klauzul tajności. W przypadku rozwiązania, zniesienia, likwidacji, upadłości, przekształcenia lub reorganizacji jednostki organizacyjnej, uprawnienia w zakresie zniesienia lub zmiany klauzuli tajności materiału przechodzą na jej następcę prawnego (art. 6 ust. 7 ustawy).

Zgodnie z art. 6 ust. 2 ustawy, nie ma ściśle narzuconych okresów ochrony poszczególnych klauzul tajności, z wyjątkiem informacji określonych w art. 7 ust. 1 ustawy. Informacje niejawne podlegają ochronie do czasu zniesienia lub zmiany klauzuli tajności.

Rola Pełnomocników Ochrony i Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego (ABW)

W jednostkach przetwarzających informacje niejawne powinni zostać powołani pełnomocnicy ochrony. W ocenie ABW, w przypadku jednostek samorządu terytorialnego i jednostek im podległych lub nadzorowanych (co może dotyczyć także OSP, jeśli są powiązane z samorządem), dopuszczalny jest model, w którym pion ochrony jednostki samorządu obejmuje również jednostki nadzorowane. W takim przypadku kierownikiem jednostki organizacyjnej dla jednostki nadzorowanej w zakresie ochrony informacji niejawnych jest kierownik jednostki nadrzędnej.

Nie istnieją ustawowe formalnoprawne wymogi ograniczające kierownika jednostki organizacyjnej w wyborze formy zatrudnienia pełnomocnika ochrony lub jego zastępcy. Umowa o pracę nie stanowi obligatoryjnej formy zatrudnienia pełnomocnika ochrony. Jeżeli realizacja zadań pełnomocnika ochrony (art. 15 ust. 1 ustawy) będzie przebiegała prawidłowo, z należytą starannością, dopuszczalne jest wykonywanie tych zadań w innym wymiarze czasu pracy niż pełny.

Kancelaria tajna podlega pełnomocnikowi ochrony (art. 42 ust. 4 ustawy). Pełnomocnik ochrony jednostki organizacyjnej zlecającej wykonanie umowy, z którą wiąże się dostęp do informacji niejawnych o klauzuli „poufne”, może przeprowadzić zwykłe postępowanie sprawdzające oraz szkolenie w zakresie ochrony informacji niejawnych wobec osób zatrudnionych u przedsiębiorcy (art. 60 ust. 2 ustawy). Wnioski o przeprowadzenie postępowania sprawdzającego kierownik przedsiębiorcy składa do kierownika jednostki zlecającej. Tryb ten jest możliwy wyłącznie, jeśli u przedsiębiorcy posiadającego świadectwo bezpieczeństwa III stopnia nie powołano pełnomocnika ochrony.

Zadania nałożone na ABW w ustawie z dnia 5 sierpnia 2010 r. o ochronie informacji niejawnych realizowane są w większości przez Departament Ochrony Informacji Niejawnych ABW oraz Wydziały Ochrony Informacji Niejawnych Delegatur ABW. O właściwości decyduje miejsce zamieszkania osoby lub adres siedziby jednostki organizacyjnej będącej podmiotem ustawy. ABW realizuje zadania w odniesieniu do tzw. sfery cywilnej, czyli jednostek organizacyjnych i osób podlegających ustawie, określonych w art. 1 ust. 2 ustawy.

Wnioski o dokonanie sprawdzeń w kartotekach i ewidencjach oraz wnioski o przeprowadzenie poszerzonego postępowania składa się zgodnie z właściwością terytorialną ABW, biorąc pod uwagę miejsce zamieszkania osoby sprawdzanej. Dla obszaru m. st. Warszawy i niektórych powiatów województwa mazowieckiego wnioski kieruje się do Dyrektora Departamentu Ochrony Informacji Niejawnych ABW w Warszawie, ul. Rakowiecka 2A, 00-993 Warszawa.

Informacje Tajemnicy Prawnie Chronionej bez Klauzul Tajności

Nie wszystkie informacje podlegające ograniczeniom dostępu są formalnie klauzulowane. Takim dokumentom nie nadaje się klauzul tajności ani innych oznaczeń określonych w przepisach rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 22 grudnia 2011 r. w sprawie sposobu oznaczania materiałów i umieszczania na nich klauzul tajności. Nie podlegają one również rejestracji w ewidencjach właściwych dla materiałów niejawnych, a dostęp do nich jest reglamentowany przepisami szczególnymi.

Przykładem są oświadczenia majątkowe. Zgodnie z art. 10 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o ograniczeniu prowadzenia działalności gospodarczej przez osoby pełniące funkcje publiczne, oświadczenia majątkowe stanowią tajemnicę prawnie chronioną i podlegają ochronie przewidzianej dla informacji niejawnych o klauzuli „zastrzeżone”, chyba że osoba, która je złożyła, wyrazi pisemną zgodę na ich ujawnienie. Pomimo tej ochrony, nie jest im formalnie nadana klauzula tajności. Podobnie, oświadczeniom majątkowym składanym na podstawie przepisów innych ustaw również nie nadaje się klauzul tajności.

tags: #informacje #niejawne #w #osp