Głównym zadaniem jednostek Ochotniczej Straży Pożarnej (OSP) jest udział w działaniach ratowniczo-gaśniczych. W Polsce co roku ma miejsce około pół miliona interwencji strażaków. W przypadku, gdy na miejscu zdarzenia są wyłącznie jednostki OSP, zadaniem dowódcy jest zgromadzenie niezbędnych informacji, które posłużą później do przygotowania szczegółowej dokumentacji.
Kluczowe Informacje do Zgromadzenia na Miejscu Zdarzenia
Kierujący działaniami na miejscu zdarzenia jest odpowiedzialny za zebranie istotnych danych. Zebrane informacje są wykorzystywane między innymi do sporządzenia oficjalnej informacji ze zdarzenia.
Podstawowe Dane Identyfikujące Akcję
Podstawowe dane identyfikujące akcję obejmują: nazwę, rodzaj, miejsce zdarzenia, czas trwania oraz notatkę. Określenie odpowiedniej nazwy akcji pozwoli w przyszłości na łatwe odnalezienie i sprawdzenie szczegółów zdarzenia. Rodzaj akcji będzie przydatny w różnego rodzaju raportach i zestawieniach, natomiast czas trwania posłuży do wyliczenia należnego ekwiwalentu. Odpowiednio określona lokalizacja zdarzenia jednoznacznie wskaże, gdzie dana akcja miała miejsce. Warto rozważyć zapisanie współrzędnych geograficznych, dzięki którym w przyszłości możliwe będzie przygotowanie zobrazowania na mapie. Notatka z akcji to miejsce, w którym można uwzględnić opis przebiegu działań. Z takim opisem chętnie zapoznają się ratownicy, którzy nie mogli uczestniczyć w danej akcji.
Lista Uczestników Akcji
Żadna akcja nie mogłaby się odbyć bez strażaków. Oprócz imienia i nazwiska dobrym pomysłem jest określenie funkcji, jaką pełnił strażak. Lista uczestników akcji będzie niezbędna podczas przygotowywania wniosku o ekwiwalent. Wiele jednostek przygotowuje okresowe zestawienia (miesięczne, kwartalne) zawierające informacje o uczestnictwie poszczególnych strażaków w akcjach. Zestawienie takie zawiera zazwyczaj informację o liczbie akcji oraz czasie udziału. W papierowych raportach z akcji, które można jeszcze dzisiaj spotkać w wielu jednostkach, znajduje się tabela zatytułowana „Przybyli na alarm”. Ważne jest, aby określić strażaków, którzy przybyli na alarm, nawet jeśli nie wszyscy mogli uczestniczyć w akcji (np. gdy jednostka wyjeżdża zastępem, a na alarm przybyło więcej strażaków).
Informacje o Używanym Sprzęcie i Zużytych Środkach
Jeżeli podczas działań używano specjalistycznego sprzętu, warto zanotować taką informację. Oprócz informacji, co to był za sprzęt, dobrym pomysłem jest dopisanie strażaka, który go używał. Podczas używania sprzętu spalinowego, podobnie jak w pojazdach, zaleca się uwzględnić czas pracy. Podczas prowadzenia działań oprócz paliwa zużywane są również inne środki. W przypadku pożaru może to być woda lub środek pianotwórczy, a podczas wypadku - sorbent.
Rodzaje Prowadzonych Działań Ratowniczych
Podawanie środków gaśniczych w natarciu, prace rozbiórkowe konstrukcji budowlanych, tamowanie krwotoków zewnętrznych i opatrywanie ran to tylko kilka z ponad 40 rodzajów prowadzonych działań ratowniczych, które można znaleźć we wzorze informacji ze zdarzenia. Informacje o prowadzonych działaniach są niezbędne dla stanowiska kierowania, jednak również w przypadku jednostek OSP warto przechowywać takie dane. Często zdarza się, że na akcji nie działa się samemu. Zapisanie informacji o wszystkich służbach będących na miejscu nie jest konieczne i jest raczej ciekawostką, choć powyższe informacje są często wykorzystywane np. przy publikowaniu informacji w mediach społecznościowych.
Sposoby Dokumentowania Akcji Ratowniczych
Gromadzenie danych po to, aby na ich podstawie przygotowywać raporty, zestawienia oraz wnioski, jest kluczowe dla każdej jednostki OSP. Zakres i sposoby ewidencji danych mogą być różne i są zależne od preferencji jednostki. Im więcej danych będzie gromadzonych, tym więcej można dowiedzieć się o kondycji jednostki.
Dokumentacja Papierowa
Jeżeli podczas akcji pojawi się potrzeba zanotowania jakiejś informacji, prawdopodobnie dla większości najwygodniejszą formą będzie papierowy notes. Sytuacja wygląda inaczej, gdy zakończymy działania i wrócimy do remizy. Jeżeli zdecydujemy się na papierowe dokumentowanie akcji, warto mieć przygotowany szablon, który będzie wypełniany. W szablonie można określić istotne dla jednostki dane. Spisując dane na czystej kartce, bez należytej struktury, prawdopodobnie pominie się niektóre z informacji, które chce się gromadzić, a po dłuższym czasie może być trudno je uzupełnić.
Dokumentacja Elektroniczna i Wsparcie Programowe
W przypadku dokumentacji elektronicznej dostępnych jest więcej możliwości. Można wspomagać się programami, z których korzysta się na co dzień. Niektóre jednostki we własnym zakresie tworzą rozbudowane arkusze kalkulacyjne, które pozwalają zapisać dane i na ich podstawie przygotować potrzebne zestawienia. Na rynku są też dostępne programy opracowane specjalnie dla jednostek OSP. Niektóre z nich, np. Strażak.Online, pozwalają na uruchomienie zarówno na komputerze, jak i na tablecie lub telefonie. Zadaniem dedykowanego programu jest między innymi ułatwienie prowadzenia dokumentacji i przygotowywania raportów, zestawień i wniosków. Wybierając aplikację przeznaczoną dla strażaków, można szybko i wygodnie zacząć działać. Korzystając z aplikacji, nie trzeba rezygnować z formy papierowej.
Zarządzanie dokumentami | Przegląd
Wykorzystanie Gromadzonych Danych
Gromadzone dane służą do przygotowywania różnorodnych raportów, zestawień oraz wniosków, które są niezbędne w każdej jednostce OSP.
Wnioski o Ekwiwalent
Podstawowym przykładem wniosku przygotowywanego na bazie informacji z akcji jest wniosek o ekwiwalent. Wielu strażaków OSP przeznacza środki z ekwiwalentu na rzecz jednostki, co nie zmienia faktu, że jednostka i tak musi przygotować odpowiedni dokument i złożyć go do urzędu. Wzór oraz częstotliwość jego składania zależy od ustaleń pomiędzy urzędem a OSP. Niektóre jednostki składają wniosek po każdej akcji, inne przygotowują zbiorczy wniosek. Jeżeli przygotowywanie wniosku o ekwiwalent zabiera zbyt dużo czasu, pomocne może być skorzystanie z programu Strażak Online.
Wnioski o Dofinansowanie i Sprawozdania
Dane dotyczące akcji mogą być także przydatne podczas sporządzania wniosków o dofinansowania i sprawozdań. Potrzebne dane to np. liczba akcji w określonych latach, średnia liczba akcji za okres lub liczba uczestników w akcjach w roku sprawozdawczym. Aby móc w każdej chwili odpowiedzieć na pytania typu: "W ilu akcjach w tym roku brała udział jednostka?", "Jakiego rodzaju były to akcje?", "Kiedy była ostatnia?", "Jaki jest średni czas wyjazdu?", wygodnie jest prowadzić ewidencję przy wykorzystaniu odpowiedniego programu komputerowego.
Prawne Definicje i Klasyfikacja Pożarów
Definicja pojęcia "pożar" ma kluczowe znaczenie, zwłaszcza w kontekście prawnym i sprawozdawczym.
Definicja Prawna Pożaru
Pod wpływem głosów doktrynalnych I. Andrejewa, Z. Młynarczyka, K. Buchały oraz innych głosów krytycznych wykształciła się w Sądzie Najwyższym tendencja do interpretacji, z której wynika, że ugaszony ogień w zarodku nie stanowi pożaru. W dniu 21 listopada 1972 roku Sąd Najwyższy w składzie 7 sędziów opracował uchwałę (V KRN 374/72) mówiącą, że nie każdy ogień może być określany mianem pożaru, lecz tylko taki, który szerzy się z siłą żywiołową i zagraża życiu, zdrowiu lub mieniu w znacznych rozmiarach. W kolejnym wyroku z dnia 5 października 1973 r., sygn. II KR 117/73, Sąd Najwyższy zajął stanowisko, że wyraz „pożar” (...) nie jest jednoznaczny ze słowem „ogień”. Pożarem (...) nie będzie jakikolwiek ogień, lecz tylko ogień w znacznych rozmiarach, rozprzestrzeniający się z siłą żywiołową. Dopiero tego rodzaju ogień - mający cechy powszechnego niebezpieczeństwa dla życia lub zdrowia albo mienia w znacznych rozmiarach ze względu na groźbę przerzucenia się na znaczne obszary łatwopalnego otoczenia - jest pożarem.
Jednym z kryteriów oceny, czy wystąpił pożar, a więc ogień w wielkich rozmiarach, jest sposób jego ugaszenia, polegający na uczestnictwie w akcji ratowniczej wielu osób lub na użyciu szczególnych środków. Przez pożar należy rozumieć ogień obejmujący z siłą żywiołową mienie ruchome lub nieruchome. Ogień taki odpowiada pojęciu pożaru zarówno wtedy, gdy obejmuje kilka obiektów (np. budowle, lasy, składy materiałów), jak i wówczas, gdy obejmuje jeden obiekt, którego spalenie wywoła szkodę w mieniu w znacznych rozmiarach. Dla pojęcia pożaru nie jest istotne niebezpieczeństwo przerzucenia się ognia na inne przedmioty (np. na inne budynki). Pożar jest sprowadzeniem ognia o tak dużych rozmiarach, że zagraża on rzeczywiście (realnie, aktualnie) życiu ludzkiemu lub mieniu w znacznych rozmiarach. Pożar to ogień o wielkim zasięgu, obejmującym z siłą żywiołową mienie ruchome bądź nieruchome i zagrażający życiu lub zdrowiu ludzkiemu w znacznych rozmiarach.
Klasyfikacja Pożarów i Środki Gaśnicze
Pożar może wybuchnąć w każdej chwili, najczęściej zaskakuje znienacka. Las, dom, zakład pracy, samochód czy fabryka chemiczna - różnorodność zagrożeń jest ogromna. Statystyki mogą czasami otworzyć nam oczy na skalę problemu. Z danych gov.pl wynika, że w 2023 roku wybuchło aż 99 288 pożarów. Ta imponująca liczba zmusza do refleksji nad tym, jak różnorodne mogą być przyczyny pożarów.
Grupy Pożarów
- Grupa pożarów A: materiały stałe, których normalne spalanie zachodzi z tworzeniem żarzących się węgli, np. drewno, papier, tkaniny.
- Grupa pożarów B: wszelkie ciecze i materiały stałe topiące się, np. tworzywa sztuczne, paliwa, oleje.
- Grupa pożarów C: gazy, np. metan, propan, acetylen, wodór.
- Grupa pożarów D: metale, np. magnez, sód, lit.
Rodzaje Środków Gaśniczych
Podczas akcji pożarniczych strażacy korzystają z różnych substancji gaśniczych. Woda, będąca najbardziej powszechnym środkiem gaśniczym, świetnie odbiera ciepło. Z kolei piasek dusi ogień poprzez odcięcie dostępu tlenu. Koce gaśnicze i gaśnice to kolejne narzędzia, które pomagają zapanować nad szalejącym ogniem. Za najczęściej spotykane i stosowane można uznać gaśnice pianowe, śniegowe, proszkowe i wodne.
- Woda: świetnie spisuje się w gaszeniu materiałów stałych, takich jak drewno czy papier. Schładza płomienie i w efekcie eliminuje ogień.
- Pianka gaśnicza: idealna do gaszenia cieczy palnych, takich jak benzyna i oleje. Pianka tworzy powłokę, która blokuje dostęp tlenu do ognia.
- Proszki gaśnicze (np. proszek ABC): to uniwersalny środek gaśniczy stosowany do różnych typów pożarów, w tym ciał stałych, cieczy i gazów. Działają poprzez przerwanie reakcji chemicznej ognia.
- Dwutlenek węgla (CO2): bardzo dobrze sprawdza się w trakcie gaszenia urządzeń elektrycznych, gdzie woda lub pianka mogłyby spowodować uszkodzenia. CO2 działa przez wyparcie tlenu i schładzanie płomieni.
- Gazowe środki gaśnicze (np. halony czy HFC-227ea): idealne do miejsc, gdzie woda mogłaby uszkodzić sprzęt.