Bezpieczeństwo w budownictwie stanowi obszar o krytycznym znaczeniu, a jego naruszenia mogą prowadzić do poważnych konsekwencji, od zniszczenia mienia po utratę zdrowia i życia ludzkiego. Katastrofy budowlane są nie tylko porażką, ale i lekcją, z której należy wyciągać wnioski. Nie na wszystkie czynniki wpływające na bezpieczeństwo człowiek ma bezpośredni wpływ, a całkowite zapobieżenie wszystkim katastrofom jest niemożliwe. Nawet dochowanie najwyższej staranności na każdym etapie przedsięwzięcia budowlanego nie zawsze uchroni przed zniszczeniami. Kluczowe jest jednak, aby znacząco ograniczyć prawdopodobieństwo wystąpienia takich zdarzeń, a w przypadku ich zaistnienia - minimalizować ich skutki. Katastrofy budowlane podkreślają również wagę działań prewencyjnych i informacyjnych, które podnoszą poziom wiedzy społecznej na temat zagrożeń i świadomego użytkowania obiektów.
Rola Dr. hab. inż. Jacka Szer w Badaniach nad Bezpieczeństwem Budowlanym
W obliczu złożoności zagadnień związanych z bezpieczeństwem budowlanym, rola ekspertów jest nieoceniona. Dr hab. inż. Jacek Szer, prof. PŁ, uznawany jest za wybitnego specjalistę w dziedzinie prawa budowlanego, bezpieczeństwa pożarowego i katastrof budowlanych. Jego wiedza i doświadczenie są kluczowe w prowadzeniu innowacyjnych projektów badawczych, mających na celu zwiększenie odporności obiektów na zagrożenia.
Innowacyjny Kompozyt Hybrydowy dla Konstrukcji Przeciwpożarowych
Jednym z przykładów zaangażowania dr. hab. inż. Jacka Szer w rozwój inżynierii bezpieczeństwa jest jego rola jako promotora interdyscyplinarnej pracy doktorskiej dr. inż. Konrada Sodola. Doktorat ten, wykonany pod opieką naukowców z Politechniki Łódzkiej (prof. Łukasz Kaczmarek, dr hab. inż. Jacek Szer) oraz specjalisty z firmy Hydro Building Systems Poland, koncentrował się na opracowaniu i wdrożeniu technologii nowego kompozytu hybrydowego o właściwościach chłodząco-izolujących. Materiał ten ma zastosowanie w aluminiowych konstrukcjach przeciwpożarowych.
Pożar należy do największych zagrożeń zarówno w czasie wojny, jak i pokoju, dlatego zapewnienie bezpieczeństwa przeciwpożarowego jest priorytetem w projektowaniu budynków. Zgodnie z wymogami prawa budowlanego, wszelkie systemy chroniące przed pożarem są dopasowywane do przeznaczenia budynku i jego parametrów. Mogą to być zarówno rozwiązania aktywne, jak i bierne. Do najważniejszych systemów biernej ochrony przeciwpożarowej należą grodzie przeciwpożarowe, takie jak fasady, ściany działowe, drzwi, okna czy dachy. Konstrukcje nośne tych produktów często wykonuje się z aluminium, metalu cenionego przez inżynierów ze względu na niską wagę i wysoką wytrzymałość. Jednakże, temperatura topnienia stopów aluminium (około 650°C) jest znacznie niższa od temperatury pożaru (nawet do 945°C), co wymaga stosowania dodatkowych materiałów chroniących konstrukcję nośną.
Opracowany innowacyjny materiał cechuje się inteligentnym działaniem - pochłania ciepło pożaru, co aktywuje jego zdolność do ochładzania konstrukcji narażonej na ogień. W praktyce stanowi on pasywny system chroniący nośną konstrukcję aluminiową. Materiał ten wyróżnia się znacznie większą wytrzymałością, będąc około 2,8 razy wytrzymalszym od typowego betonu fundamentowego. Jego zdolność do chłodzenia konstrukcji jest wyższa o blisko 180% w porównaniu do materiałów dostępnych na rynku.
Badania potwierdziły skuteczność opracowanej technologii, prowadząc do uzyskania wyższej klasy odporności ogniowej fasady - 60 minut, zamiast standardowych 30 minut. Nowy kompozyt został wdrożony w aluminiowych fasadach przeciwpożarowych, które obecnie przechodzą proces certyfikacji i mają stać się przedmiotem ogólnoświatowej oferty firmy Hydro Building Systems Poland, należącej do grupy Norsk Hydro - jednego z największych producentów aluminium na świecie.
Badania nad kompozytem obejmowały analizę złóż i zasobów (naturalnych, syntetycznych oraz antropogenicznych) oraz ich wpływu na środowisko, a ich celem było opracowanie receptur równoważnych, ale odporniejszych na zerwanie łańcuchów dostaw. Receptura materiału pozwala również na wykorzystanie ponad 20% materiałów pochodzących z recyklingu.
Doświadczenie Badawcze i Współpraca Przemysłowa
Proces badawczy był interdyscyplinarny i wymagał współpracy z wieloma specjalistami. Badania cieplne, strukturalne oraz fizyko-chemiczne przeprowadzono w Instytucie Inżynierii Materiałowej Politechniki Łódzkiej. Specjalistyczna część badań z zakresu inżynierii lądowej miała miejsce w Katedrze Fizyki Materiałów Budowlanych i Budownictwa Zrównoważonego Politechniki Łódzkiej, natomiast badania ogniowe pełnoskalowych elementów fasadowych zrealizowano w Laboratorium Badań Ogniowych Instytutu Techniki Budowlanej w Pionkach. Współpraca z partnerem przemysłowym, firmą Hydro Building Systems Poland, podkreśla dążenie grupy Norsk Hydro do opracowywania produktów z myślą o ich cyklu życia w obiegu zamkniętym oraz popularyzowania etycznych i zrównoważonych zasad produkcji i eksploatacji.
Studia Przypadków Awarii i Katastrof Budowlanych
W ramach analizy problematyki awarii i katastrof budowlanych, podjęto temat zdarzeń powstałych w trakcie prowadzenia robót remontowych oraz związanych z przebudową obiektów. Opisano dwa przypadki awarii i katastrofy budowlanej, które wynikały z wadliwej technologii i organizacji robót budowlanych. Pierwszy przypadek dotyczył katastrofy podczas prac związanych z przebudową budynku typu LIPSK. Drugi przypadek to pożar poszycia dachowego, który został wywołany przez wadliwą organizację remontu dachu w użytkowanym wielorodzinnym budynku mieszkalnym. W obu przypadkach przedstawiono sytuacje i okoliczności powstania zdarzeń, skrócone wyniki przeprowadzonych badań oraz zalecone postępowania naprawcze.
Obowiązki Właścicieli i Zarządców Obiektów Budowlanych
Na właścicielach i zarządcach obiektów budowlanych spoczywa szereg obowiązków mających na celu zapewnienie bezpieczeństwa użytkowania. Zgodnie z art. 62 ust. 1 ustawy - Prawo budowlane, wymagane jest zapewnienie co najmniej jednej w roku kontroli stanu technicznego użytkowanego obiektu budowlanego. Szczególną uwagę należy zwrócić na instalacje grzewcze, zwłaszcza w sezonie jesienno-zimowym. Zaleca się sprawdzenie stanu technicznego przewodów kominowych: dymowych, spalinowych i wentylacyjnych.
Kontrole te powinny być przeprowadzane przez osoby posiadające odpowiednie kwalifikacje:
- Stan techniczny przewodów dymowych oraz grawitacyjnych przewodów spalinowych i wentylacyjnych: osoby mające kwalifikacje mistrza w rzemiośle kominiarskim lub uprawnienia budowlane w odpowiedniej specjalności.
- Kominy przemysłowe i wolno stojące oraz kominy lub przewody kominowe z wymuszonym ciągiem mechanicznym: tylko osoby posiadające uprawnienia budowlane w odpowiedniej specjalności.
Zgodnie z rozporządzeniem Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 7 czerwca 2010 r. w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków, właściciele i zarządcy obiektów mają również obowiązek usuwania zanieczyszczeń z przewodów dymowych i spalinowych. Brak szczelności i sprawności urządzeń spalających paliwa, instalacji kominowych i gazowych, a także brak drożności i właściwego ciągu przewodów wentylacyjnych, są najczęstszymi przyczynami zagrożeń, takich jak zatrucia tlenkiem węgla (czadem) oraz wybuchy gazu i pożary.
Obowiązek usunięcia stwierdzonych uszkodzeń i uzupełnienia braków, które mogłyby spowodować zagrożenie życia lub zdrowia ludzi, bezpieczeństwa mienia, pożar, wybuch lub zatrucie gazem, spoczywa na właścicielach, zarządcach i użytkownikach obiektów budowlanych (art. 70 ust. 1 ustawy - Prawo budowlane). Niewykonanie okresowej kontroli podlega karze grzywny (art. 93 pkt 8 ustawy - Prawo budowlane). Z kolei niewłaściwe utrzymywanie i użytkowanie obiektu budowlanego lub niezapewnienie bezpieczeństwa użytkowania obiektu może skutkować karą grzywny nie mniejszą niż 100 stawek dziennych, karą ograniczenia albo pozbawienia wolności do roku.
Analiza Katastrof Budowlanych w Polsce
Kompleksowa analiza przyczyn powstawania oraz skutków katastrof budowlanych jest kluczowa dla zwiększenia bezpieczeństwa. Istotne publikacje w tej dziedzinie opracowywane są na podstawie informacji dostępnych w rejestrze katastrof prowadzonym w Głównym Urzędzie Nadzoru Budowlanego. Takie opracowania bazują na danych statystycznych z długiego okresu i z terenu całej Polski, co pozwala na identyfikację najważniejszych czynników ryzyka w działalności budowlanej oraz rekomendowanie skutecznych działań prewencyjnych. Publikacje te, często kierowane do osób zajmujących się problemami utrzymania i eksploatacji obiektów budowlanych, zarówno od strony naukowej, jak i technicznej, odgrywają istotną rolę w podnoszeniu poziomu bezpieczeństwa w budownictwie.