Skuteczne i szybkie alarmowanie Ochotniczych Straży Pożarnych (OSP) jest kluczowe dla efektywności działań ratowniczych. W Polsce system powiadamiania OSP ewoluował od tradycyjnych syren po zaawansowane rozwiązania cyfrowe, jednak jego struktura i funkcjonowanie bywają złożone, a normy mogą różnić się w zależności od regionu.
Regulacje i Autoryzacja Systemów Pożarowych
W zakresie ochrony przeciwpożarowej, do użytku dopuszczane są wyłącznie wyroby, które uzyskały odpowiedni atest. W Polsce jedyną firmą wydającą takie atesty jest CNBOP w Józefowie.
W praktyce, monitoring pożarowy nie zawsze jest realizowany bezpośrednio przez Państwową Straż Pożarną (PSP). Właściciel obiektu, który chce podłączyć system alarmowy do straży pożarnej, zazwyczaj podpisuje umowę na monitoring z wybraną firmą. Firma ta przysyła monterów, którzy instalują sprzęt do powiadomienia, zazwyczaj wykorzystujący dwa niezależne tory komunikacyjne - telefoniczny i GSM. Wymagane są styki "pożar" i "awaria" z centrali.
Zgodnie z nową ustawą to właśnie PSP monitorują bezpośrednio sygnały pożarowe, choć w rzeczywistości często to nadal firmy zewnętrzne świadczą te usługi, a PSP ma z nimi umowy. U mnie monitorują te dwie firmy, o których wcześniej pisałem. PSP może również odbierać sygnał z centrali powiadamiania, najczęściej DSP-50, o awarii, ale najpierw zostaje wysłany alarm na Motorole, specjalny kanał "1".
Tradycyjne i Nowoczesne Metody Alarmowania OSP
Syreny Alarmowe
Nawet w dobie smartfonów i internetu, syreny alarmowe na dachach budynków wciąż są potrzebne. Wiele jednostek OSP korzysta z systemu, który oprócz załączania syreny alarmowej wykonuje połączenie do kilku osób.
Z drugiej strony, w dobie ogólnej akcji wymiany okien na "plastiki" pojawił się problem słyszalności syreny alarmowej. Dodatkowo, co najmniej raz w sezonie zimowym syreny mogą zamarzać, co jest problemem trudnym do przeskoczenia z technicznego punktu widzenia. W takich sytuacjach dzwoni się do prezesa i syrena zostaje włączona ręcznie.
Syreny elektroniczne są rozważane jako alternatywa. W niektórych jednostkach syrena elektroniczna jest zamontowana i "coś tam buczy", ale jak wiatr zawieje w niewłaściwą stronę, często jest problem. Na targach prezentowano syrenę elektroniczną, a sygnał był całkiem donośny, lecz nikt nie porównał jej z syreną elektryczną. Nie wszystko, co nowe, jest lepsze, a syreny elektryczne są mniej awaryjne, poza mrozem i ptakami nic ich nie uszkodzi.
System DSP-50 (Digitex/Platan)
W ostatnich latach system DSP 50 stał się jednym z najbardziej popularnych systemów powiadamiania jednostek OSP. Jest to zintegrowany system alarmowania, składający się ze stacji bazowej, terminala, stacji obiektowej i dodatkowo np. pagerów.
Jego największym plusem jest to, że wszyscy strażacy, których numery są zaprogramowane w terminalu GSM, otrzymują w jednym czasie powiadomienie na telefon, które oznacza alarm bojowy. Niezależnie od tego, czy są w stanie usłyszeć syrenę (złe warunki pogodowe, brak prądu itp.), otrzymują powiadomienie na prywatny telefon komórkowy. Jak wynika z praktyki, jest to najbardziej wygodna forma alarmowania.
Jednakże, system ten powiadamia strażaków o konieczności udania się do remizy poprzez wiadomość SMS, która nie zawsze zostanie odczytana na czas. Jest to szczególnie ważne podczas powiadamiania w nocy, gdy większość strażaków śpi, a sygnał wiadomości SMS jest krótki i czasem zbyt cichy. Powiadamianie SMS-em jako dodatkowe alarmowanie druhów może przynieść wiele korzyści, ale jako jedyny system moim zdaniem nie do końca zda egzamin.
Pagers
Centralka Digitexu (obecnie firma nazywa się Platan) pozwala na zdalne włączanie syreny z CPR-u i rozbudowę o pagery do selektywnego powiadamiania. Pager to rzecz niezbędna, jeżeli na poważnie myślimy o jednostkach OSP, których zadaniem jest niesienie pomocy - pomocy, która przybędzie na czas, z odpowiednią ilością ludzi i bez względu na warunki atmosferyczne i porę dnia czy nocy.
Jednak cena pagerów (około 450 zł za sztukę) bywa argumentem przeciwko ich zakupowi. Zasięg odbioru pagera zależy od urządzenia sterującego w remizie, a zwłaszcza od zainstalowanego radiotelefonu; im większa moc i wyżej zainstalowana antena, tym zasięg może być większy, nawet powyżej 10 km, choć nie jest to proporcjonalne do mocy. W nowych modelach upadek pagera nie powoduje jego rozprogramowania, lecz uszkodzenie obwodów wejściowych.
Nowy pager wytrzymuje od ładowania do ładowania około 7 dni, ale żywotność akumulatorów, określana liczbą ładowań, sprawia, że po 2-3 latach akumulator nadaje się do wymiany. Cena digitexu to 60 zł netto plus wymiana.
Aplikacje Mobilne i Serwisy Powiadamiania
OSPanel
OSPanel to system alarmowania zaprojektowany przez strażaka dla strażaków. System opiera się na dwóch niezależnych kanałach powiadamiania, które działają równolegle:
- PUSH: Powiadomienie push trafia natychmiast na telefon każdego strażaka, który ma zainstalowaną aplikację mobilną OSPanel.
- SMS: Wiadomość SMS dociera niezależnie od połączenia z internetem - nawet jeśli telefon nie odebrał powiadomienia push, SMS i tak dotrze.
To podwójne zabezpieczenie oznacza, że żaden alarm nie umknie uwadze. W praktyce sprawdza się to znakomicie, szczególnie w rejonach ze słabszym zasięgiem danych mobilnych.
Alarmowanie w OSPanel nie jest dostępne dla każdego członka jednostki. Użytkownik główny (najczęściej naczelnik lub prezes) decyduje, kto w jednostce ma uprawnienia do wysyłania alarmów oraz kto je odbiera. Bez nadania odpowiednich uprawnień strażak nie będzie otrzymywał powiadomień alarmowych.
Osoba z odpowiednimi uprawnieniami może wysłać alarm na dwa sposoby: z aplikacji mobilnej (najszybsza droga) lub z poziomu przeglądarki (panel webowy). Niezależnie od wybranej drogi, każdy strażak z nadanymi uprawnieniami otrzymuje powiadomienie dwutorowo: PUSH na telefon i SMS.
Instrukcja konfiguracji systemu alarmowania w OSPanel obejmuje:
- Nadanie uprawnień do wysyłania alarmów: Administrator jednostki wchodzi w panel zarządzania członkami, klika na profil strażaka i w sekcji "Uprawnienia" zaznacza opcję "Może wysyłać alarmy".
- Nadanie uprawnień do odbierania alarmów: W profilu każdego strażaka, który ma być alarmowany, należy zaznaczyć opcję "Odbiera alarmy", upewnić się, że strażak ma wpisany aktualny numer telefonu oraz zainstalował aplikację mobilną OSPanel i zalogował się.
- Wysłanie testowego alarmu: Po skonfigurowaniu uprawnień warto przeprowadzić test z aplikacji mobilnej lub z przeglądarki.
System zbiera informacje o gotowości: każdy strażak może potwierdzić lub odrzucić swój udział w działaniach. System zbiera te informacje w czasie rzeczywistym, więc osoba zarządzająca wyjazdem od razu widzi, ilu ludzi jest w drodze do remizy.
W przyszłości planuje się integrację OSPanel z systemem selektywnego wybierania oraz terminalem alarmowym, co pozwoli na automatyczne przekazywanie alarmów bezpośrednio z centrum dyspozycyjnego do systemu OSPanel.
ALARMOWANIE.PL
Działanie serwisu ALARMOWANIE.PL polega na tym, że na telefony komórkowe strażaków dzwoni Centrum Alarmowania OSP, prezentując się indywidualnym numerem (np. 89-679-69-XX). Strażacy muszą zapisać ten numer w swoim telefonie pod przyjazną nazwą „ALARM OSP” lub „ALARM-REMIZA” oraz przypisać do niego dedykowany dzwonek. Serwis dzwoni dwa razy przez około 15 sekund (drugie dzwonienie po około 60 sekundach), chyba że ktoś odrzuci pierwsze alarmowanie, wtedy system do niego już nie zadzwoni.
System traktuje taką osobę jako powiadomioną o alarmie, co eliminuje potrzebę powtórnego alarmowania i dekoncentrowania strażaka, który udaje się do remizy. Podwójne alarmowanie daje możliwość zaalarmowania tych osób, które nie słyszały pierwszego alarmowania lub prowadziły rozmowę telefoniczną.
Uruchomienie alarmowania OSP może odbywać się też przez uprawnione numery telefonów strażaków (każda OSP może wyznaczyć ich maksymalnie 6). Należy zadzwonić na numer 89-679-69-00 (wystarczy wykonać "strzałkę" do 5 sekund, aby nie zastawiło się połączenie). Zaleca się, aby strażacy w miarę możliwości powyłączali usługę poczty głosowej w swoich telefonach.
Wyzwania i Perspektywy Rozwoju Systemów Alarmowania
Problemy z Systemem Powiadamiania
Obecny system często nie stanowi jednolitej i kompletnej infrastruktury technicznej, jest nieodporny na zakłócenia, zawodny oraz pozbawiony możliwości rozwoju i wykorzystania nowoczesnych technologii. Może zdarzyć się, iż sieć telekomunikacyjna będzie przeciążona (np. święta, Sylwester lub potrzeba włączenia alarmu w wielu jednostkach na raz), i wtedy okaże się, że alarm na telefony dochodzi bardzo późno lub niestety wcale (taka sytuacja spowodowana była trwaniem orkanu Ksawery).
W jednostkach OSP, które nie są włączone do Krajowego Systemu Ratowniczo-Gaśniczego (KSRG) i nie posiadają selektywnego powiadamiania, dyspozytor często dzwoni do naczelnika lub prezesa jednostki, a ten uruchamia syrenę i czeka na ratowników. W przypadku połączeń telefonicznych do wielu osób, minusem jest to, że połączenie wykonywane jest do każdego osobno, co wydłuża czas alarmowania, zanim jednostka osiągnie pełną gotowość bojową. Tak więc, system jest dobry, jednak należałoby go nieco rozbudować.
Nowy Krajowy System Ostrzegania i Alarmowania KG PSP
Komendant Główny PSP, wychodząc naprzeciw potrzebom, zaplanował stworzenie na bazie jednostek ochrony przeciwpożarowej jednolitego systemu ostrzegania i alarmowania poprzez zmodernizowanie i rozbudowę jego istniejących elementów. Projekt „Rozbudowa systemu ostrzegania i alarmowania” finansowany jest z funduszy Krajowego Planu Odbudowy i Zwiększania Odporności, a jego całkowita wartość wynosi 175 679 659 zł. System budowany jest w 4060 lokalizacjach na terenie całego kraju. Został zaprojektowany jako otwarty i skalowalny, co umożliwi jego rozbudowę oraz integrację z już istniejącymi rozwiązaniami w jednostkach administracji rządowej i samorządowej.
Punktem wyjścia do określenia potrzeb nowo tworzonego systemu było zaprojektowanie w Komendzie Głównej PSP aplikacji, a następnie przeprowadzenie inwentaryzacji elementów systemów ostrzegania i alarmowania funkcjonujących już w poszczególnych województwach, co pozwoliło stworzyć bazę danych o kluczowych obiektach. Następnie opracowano kryteria i mechanizm rankingowy do klasyfikacji i wyboru jednostek.
Jak będzie działał nowy system? Pozwoli on skrócić drogę alarmowania do kilku kliknięć. Operator będzie logował się do specjalnej aplikacji i na cyfrowej mapie wskazywał konkretną syrenę lub całą ich grupę. Aplikacja automatycznie wyśle polecenie do wszystkich wybranych syren jednocześnie przez sieć telekomunikacyjną, wykorzystując cyfrową sieć łączności dalekiego zasięgu LoRaWAN. Każda syrena wyposażona w minikomputer i moduł radiowy będzie mogła odbierać komendy bezpośrednio z centrali. Sieć LoRaWAN jest rozproszona i odporna - nie ma jednej „centrali”, której awaria unieruchomiłaby cały system.
Gdy polecenie dotrze do syreny, lokalny mikrokomputer natychmiast je wykona, włączając syrenę akustyczną lub przełączając ją w tryb nadawania komunikatu głosowego. Każda syrena po uruchomieniu będzie mogła odesłać do centrali sygnał potwierdzający, że alarm rzeczywiście się włączył. Jeśli któraś syrena nie odpowie, system automatycznie zgłosi alert o możliwej awarii urządzenia. W codziennej pracy platforma może co kilka minut sprawdzać stan wszystkich urządzeń, co pozwoli szybko wykryć i naprawić usterki.
Nowy system ma również rozwiązać problem niedosłyszalności syren, publikując komunikaty o zagrożeniu w internecie przez publiczne API, co umożliwi ich odczytanie przez różne aplikacje mobilne. System ten będzie mógł przekazywać ostrzeżenia bardziej precyzyjnie. Warto podkreślić, że nawet najlepszy system spełni swoją rolę tylko wtedy, gdy obywatele będą mu ufali i odpowiednio reagowali. Dlatego obok inwestycji w infrastrukturę ważna będzie edukacja społeczeństwa.
Podstawy Prawne Systemu Ochrony Ludności
Funkcjonujący obecnie system nie stanowi jednolitej i kompletnej infrastruktury technicznej. Optymalizacja bezpieczeństwa powszechnego stała się jednym z głównych wyzwań stojących przed Polską. Kluczowym aktem prawnym jest obowiązująca od stycznia tego roku Ustawa z dnia 5 grudnia 2024 r. o ochronie ludności i obronie cywilnej. Jej wejście w życie usankcjonowało prowadzone przez Komendę Główną PSP działania związane z realizacją tego projektu. Określa ona zasady funkcjonowania systemów wykrywania zagrożeń oraz powiadamiania, ostrzegania i alarmowania o zagrożeniach.
Zgodnie z jej zapisami, obowiązek podjęcia działań w zakresie powiadamiania, ostrzegania i alarmowania ludności spoczywa na tym organie administracji publicznej lub podmiocie ochrony ludności, który pierwszy powziął informację o wystąpieniu zagrożenia (art. 67 ust. 1). Natomiast każdy, kto zauważy zdarzenie lub zjawisko mogące stanowić zagrożenie dla życia i zdrowia, ma obowiązek niezwłocznego powiadomienia centrum powiadamiania ratunkowego albo właściwych służb lub podmiotów ratowniczych (art. 67 ust. 2).
Powiadamianie, ostrzeganie i alarmowanie ludności następuje za pomocą systemu, w skład którego wchodzą w szczególności urządzenia alarmowe, systemy informatyczne i inne. Wójt (burmistrz, prezydent miasta), starosta, wojewoda i minister właściwy do spraw wewnętrznych mają swoje określone zadania w tym zakresie.
W kontekście funkcjonowania systemu nie można pominąć wydanego na podstawie ustawy Rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 14 maja 2025 r. w sprawie alarmów i komunikatów ostrzegawczych. Rozporządzenie doprecyzowuje także, jakie czynności powinien podjąć terytorialny organ ochrony ludności stosownie do powstałego rodzaju zagrożenia. Zapisy rozporządzenia (§ 6-8) określają czynności do wykonania po otrzymaniu informacji o zagrożeniu w celu ogłoszenia alarmu lub komunikatu ostrzegawczego dla ludności przebywającej na terenach zarządzanych lub administrowanych.
Rozporządzenie definiuje także nowy alarm dla jednostki ochrony przeciwpożarowej jako sygnał akustyczny - trzykrotnie wzrastający i opadający dźwięk syreny alarmowej z przerwami 30 s trwający 3 minuty.
tags: #jak #dziala #system #powiadamiania #osp