Jak prawidłowo mierzyć końcówki strażackie i złącza Storz

Prawidłowy pomiar końcówek strażackich jest kluczowy dla zapewnienia skuteczności i bezpieczeństwa podczas akcji ratowniczych i gaśniczych. Niezależnie od tego, czy chodzi o prądownice, czy złącza systemów przesyłowych, precyzyjne dopasowanie sprzętu ma bezpośredni wpływ na efektywność działań. Niniejszy artykuł przedstawi metody pomiaru różnych typów końcówek strażackich, ze szczególnym uwzględnieniem popularnych złączy Storz.

Rodzaje końcówek strażackich i ich zastosowanie

Końcówki strażackie obejmują szeroką gamę elementów, od prądownic, które kontrolują strumień wody, po złącza systemów przesyłowych, takie jak Storz, służące do łączenia węży i armatury. Prawidłowo dobrana końcówka ma wpływ na skuteczność prowadzonych działań, co jest szczególnie istotne w sytuacjach zagrożenia życia i mienia. Strażacy polegają na swoim sprzęcie podczas gaszenia pożarów i dbania o bezpieczeństwo publiczne.

Węże strażackie - podstawy

Pożarnicze węże tłoczne służą do tłoczenia wody, a także wodnych roztworów środka pianotwórczego. Pożarnicze węże ssawne mają wbudowany oplot druciany, który zapobiega spłaszczeniu podczas zasysania z otwartego zbiornika. Tego rodzaju węże powinny spełniać wymagania normy PN-EN 14540. Najczęściej stosuje się wytrzymałe tworzywa (np. guma syntetyczna, poliuretan), które oplatane są włóknami syntetycznymi, np. wysoką jakością przędzą poliestrową. Takie materiały zapewniają elastyczność i odporność na ścieranie, uszkodzenia mechaniczne, działanie warunków atmosferycznych, zabrudzenia i wysokie ciśnienie.

Wymagania, jakie powinny spełniać węże pożarnicze, znajdują się w załączniku nr 2 do rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 20 czerwca 2007 r. w sprawie wykazu wyrobów strażackich służących zapewnieniu bezpieczeństwa publicznego lub ochronie zdrowia i życia oraz mienia, a także zasad wydawania dopuszczenia tych wyrobów do użytkowania. Zgodnie z rozporządzeniem, rozróżnia się następujące węże:

• pożarnicze węże tłoczone do hydrantów (o średnicy wewnętrznej 25 i 52 mm),
• pożarnicze węże tłoczone do pomp pożarniczych (o średnicy wewnętrznej 25, 42, 52, 75, 110 mm),
• pożarnicze węże ssawne (o średnicy wewnętrznej 52, 75, 110, 125, 150 mm).

Prądownice - dysze strażackie

W sprzęcie pożarniczym końcówka węża jest powszechnie nazywana „prądownicą” i występuje w różnych wariantach, dostosowanych do zadań gaśniczych oraz specyficznych potrzeb ratowniczych. Prądownica to standardowa końcówka węża strażackiego, która pozwala strażakom na kontrolowanie strumienia wody. Dzięki niej możliwe jest regulowanie rodzaju strumienia - od zwartego po mgiełkę wodną, co wpływa na skuteczność gaszenia pożaru.

Prądownice różnią się między sobą średnicą, materiałem wykonania oraz dodatkowymi funkcjami, takimi jak możliwość regulacji ciśnienia czy wytwarzania piany gaśniczej. Wykonane są najczęściej z metalu lub tworzyw sztucznych, co zapewnia im trwałość oraz odporność na uszkodzenia mechaniczne. Wykorzystanie materiałów odpornych na korozję sprawia, że sprzęt ten może być używany przez długi czas, bez względu na warunki atmosferyczne. Prądownice powszechnie dzieli się na:

• zwykłe - służą do gaszenia pożarów wodą o umiarkowanym ciśnieniu i są wykorzystywane w typowych akcjach gaśniczych,
• wysokociśnieniowe - znajdują zastosowanie w przypadkach wymagających intensywnego działania i precyzyjnego strumienia,
• pianowe - służą do wytwarzania piany gaśniczej.

Złącza Storz - symetryczny system szybkozłączy

W ratownictwie i transporcie płynów przemysłowych, złącze węża strażackiego Storz, dzięki unikalnej, „bezpłciowej” konstrukcji szybkozłączy, stały się głównym elementem światowych systemów ochrony przeciwpożarowej. System "Storz" został wynaleziony przez Carla Augusta Guido Storza w 1882 roku i opatentowany w 1893 roku. W Polsce jest powszechnie znany jako złącza strażackie lub hydrantowe.

Charakteryzuje się unikalną, symetryczną budową części przyłączeniowych, która eliminuje potrzebę posiadania oddzielnych części męskich i żeńskich. W przeciwieństwie do tradycyjnych złączy gwintowanych, złączki do węży strażackich Storz nie wymagają rozróżniania końcówek męskich i żeńskich; uszczelnienie uzyskuje się poprzez zazębienie dwóch identycznych złączy i obrócenie ich o 120°. Taka konstrukcja pozwala zaoszczędzić do 50% czasu podłączenia podczas akcji ratowniczych, co czyni go kluczowym elementem wyposażenia zapewniającego skuteczne zaopatrzenie w wodę gaśniczą.

Podstawową zaletą złączy do węży strażackich Storz jest ich symetryczna konstrukcja z podwójnym pazurem. Konstrukcja ta całkowicie rozwiązuje problemy tradycyjnych złączy w ciemności lub sytuacjach awaryjnych, takich jak „niewspółosiowość gwintu” lub „znalezienie złącza męskiego/żeńskiego”. Operator po prostu ustawia w jednej linii pazury dwóch złączy węża strażackiego Storz, mocno dociska i obraca w kierunku zgodnym z ruchem wskazówek zegara. Ponieważ nie jest wymagane dopasowanie gwintu, połączenie można wykonać w czasie krótszym niż 3 sekundy, nawet w ciężkich rękawicach strażackich.

Jak mierzyć końcówki strażackie

Pomiar końcówki węża strażackiego jest ważnym zadaniem zapewniającym skuteczne dostarczanie wody w sytuacjach zagrożenia pożarowego. Pomiar dyszy węża strażackiego jest niezbędny, ponieważ pozwala upewnić się, że dysza jest zgodna z wężem i optymalizuje natężenie przepływu wody. Pomaga także zapewnić, że dysza wytrzyma ciśnienie wymagane do skutecznego dostarczania wody podczas pożaru. Poświęcając czas na zmierzenie końcówki węża strażackiego, możesz mieć pewność, że Twoja straż pożarna jest wyposażona w najlepszy możliwy sprzęt.

Pomiar średnicy prądownic strażackich

Aby zmierzyć dyszę strażacką, należy poszukać jej gwintowanej części, w miejscu jej połączenia z wężem. Za pomocą suwmiarki lub linijki należy zmierzyć odległość od jednej strony gwintowanej części do drugiej. Zapisany pomiar średnicy pozwoli dobrać odpowiednią prądownicę.

Pomiar złączy Storz

Rozmiar złącza Storz definiuje się głównie przez rozstaw zaczepów, a do ich zamykania stosuje się klucze hakowe dostępne w różnych rozmiarach. Możliwość stosowania różnych rozmiarów rdzeni z czaszą (pierścieniem) złącza Storz o takim samym rozmiarze stwarza trudności w prawidłowej identyfikacji rozmiarów tych złączy. Rozmiar węża czy gwintu nie identyfikuje jednoznacznie rozmiaru złącza. Poniżej przedstawiamy poradnik prawidłowej identyfikacji złączy Storz za pomocą precyzyjnych metod pomiarowych.

1. Pomiar złączy Storz z dwoma zaczepami (rozstaw zaczepów Ka)

W przypadku złączy Storz z dwoma zaczepami, stosunkowo łatwo jest uchwycić właściwy wymiar w celu identyfikacji złącza. Jest to najbardziej krytyczny parametr przy zakupie. Specyfikacje złączki do węży strażackich Storz są określone na podstawie odległości średnicy wewnętrznej (wartość Ka) pomiędzy jej dwoma zaczepami. Na przykład popularna specyfikacja Storz 65 ma stały rozstaw występów wynoszący 81 mm.

Przed złożeniem zamówienia należy dokładnie zmierzyć odległość wewnętrzną występów istniejącego hydrantu przeciwpożarowego lub wylotu pompy za pomocą suwmiarki. Pamiętaj, że złącza o różnym rozstawie zaczepów nie są ze sobą kompatybilne. Nie zaleca się identyfikowania złączy Storz za pomocą linijki, gdyż uchwycenie rozmiaru Ka za pomocą tego narzędzia jest obarczone dużym błędem, który może wynosić nawet 8 mm. Taki błąd może spowodować dobranie zupełnie innego typu złączy, gdzie np. między złączem Storz typu 32 a typem 38 różnica w rozstawie kłów wynosi 7 mm.

2. Pomiar złączy Storz z trzema zaczepami (średnica czoła rdzenia)

W większych rozmiarach mogą występować złącza Storz z trzema zaczepami. W takim przypadku pomiaru dokonuje się inaczej, ponieważ nie możemy dokładnie uchwycić rozstawu kłów. Należy zmierzyć średnicę czoła rdzenia złącza Storz, która będzie zawsze minimalnie mniejsza od tego rozstawu (o ok. 1-2 mm). Jest to konieczne, ponieważ gdyby wartość ta była jednakowa, nie byłoby możliwe osadzenie rdzenia w czaszy złącza Storz.

Kluczowe jest, aby prawidłowo zmierzyć zewnętrzną średnicę czoła rdzenia złącza Storz (często oznaczoną jako element f), trzymając suwmiarkę jak najbardziej równolegle do płaszczyzny złącza. Należy pamiętać, że nie mierzymy średnicy uszczelki (często oznaczonej jako element d), gdyż jej wymiary mogą zmieniać się z czasem i w wyniku eksploatacji.

3. Dodatkowe parametry do identyfikacji złączy Storz (rozmiar króćca DN)

W celu całkowitej identyfikacji konkretnego złącza Storz, oprócz rozstawu zaczepów, powinniśmy również poznać rozmiar króćca (DN), aby złącze prawidłowo zmontować z posiadanym wężem. Podczas pomiaru należy zmierzyć grubość karbów (często oznaczonych jako elementy k), aby uchwycić prawidłowy rozmiar DN.

Problemem, który często pojawia się przy identyfikacji złącza Storz, jest brak możliwości dokonania pomiaru za pomocą suwmiarki, gdy złącze jest zamontowane na urządzeniu, instalacji, cysternie czy zbiorniku w trudno dostępnych warunkach. Potrzeba identyfikacji może być pilna, np. z powodu uszkodzenia złącza i zerwania kłów (zaczepów). W takich sytuacjach przybliżony pomiar można wykonać mierząc dostępną miarką szerokość czoła złącza Storz. Należy jednak pamiętać, że jest to metoda mniej precyzyjna.

Materiały wykonania złączy Storz i uszczelek

Wybór odpowiedniego złącza do węża strażackiego Storz to nie tylko kwestia żywotności, ale także bezpieczeństwa użytkowania. Typowe materiały dostępne na rynku obejmują stop aluminium, mosiądz i stal nierdzewną, każdy z nich ma swoje specyficzne zastosowania.

Materiały złączy Storz

• Złącza ze stopu aluminium (AL): Kute i anodowane złącza ze stopu aluminium są preferowanym wyborem dla miejskich straży pożarnych. Ich zaletą jest wyjątkowo niska waga; na przykład standardowe 4-calowe aluminiowe złącze węża strażackiego Storz jest o około 60% lżejsze niż mosiężne złącze tego samego rozmiaru, co znacznie zmniejsza obciążenie fizyczne strażaków niosących wąż. Mogą występować w wersji odkuwanej (ich ciśnienie robocze wynosi 16 bar) bądź też ekonomicznej, wykorzystywanej do prostych, mniej odpowiedzialnych zastosowań wersji odlewanej (ciśnienie robocze 6 bar). Złącza odlewane charakteryzują się znacznie mniejszą niż w przypadku złączy odkuwanych wytrzymałością i potencjalną możliwością wystąpienia wad odlewniczych. Szczególnie polecane są do zastosowań przemysłowych, takich jak transport wody, nieczystości bytowych, nawadnianie, pożarnictwo, budownictwo czy transport mediów sypkich, gdy istotne są parametry wytrzymałościowe. Do lżejszych zastosowań w rolnictwie, ogrodnictwie czy przy odprowadzaniu nieczystości i ścieków można zastosować mniej wytrzymałe złącza z odlewanego aluminium.
• Złącza mosiężne (MS): W środowiskach morskich, na platformach wiertniczych lub w zakładach chemicznych korozja mgły solnej jest niezwykle poważna. W tym momencie należy wybrać mosiądz, ponieważ jego doskonała odporność na korozję zapewnia, że złącze nie rdzewieje w wilgotnym lub zasolonym środowisku, gwarantując płynne działanie nawet w sytuacjach awaryjnych po latach. Do miejsc, gdzie mamy do czynienia z cieczami i ich łatwopalnymi oparami, takich jak petrochemia, transport paliw czy chemia, zaleca się stosowanie złączy wykonanych z mosiądzu, który jest materiałem dobrze przewodzącym elektryczność i nieiskrzącym.
• Złącza ze stali szlachetnej (SS): Do zastosowań wymagających odporności chemicznej oraz w miejscach, gdzie higiena jest kluczowa, poleca się złącza wykonane ze stali szlachetnej.

Materiały uszczelek do złączy Storz

Wysokiej jakości pierścień uszczelniający z kauczuku nitrylowego (NBR) lub kauczuku fluorowego jest osadzony w środku złącza. Wraz ze wzrostem ciśnienia wewnątrz rurociągu ciśnienie wewnętrzne ściska pierścień uszczelniający, powodując szczelniejsze połączenie. Zwykle wytrzymuje ciśnienie robocze do 16 barów lub nawet wyższe. Aluminiowe złącza standardowo wyposażone są w uszczelki z białej gumy NBR, a mosiężne z czarnej gumy NBR. Dostępne są różne rodzaje uszczelek, dostosowane do specyficznych potrzeb:

• Guma NBR (kauczuk akrylonitrylo-butadienowy): Zwany także gumą olejoodporną, to bardzo popularny i często wykorzystywany materiał gumowy, dobrze sprawdza się w niesprzyjających warunkach - ścisku i wysokich ciśnień pracy. Stosowany do uszczelek pracujących statycznie.
• Guma Viton (kauczuk fluorowy): Charakteryzuje się bardzo dużą odpornością cieplną i chemiczną. Dodatkowo, ze względu na zawartość fluoru, jest niepalna. Viton jest materiałem odpornym na próżnie, promieniowanie UV, ozon, oleje i smary mineralne, węglowodory aromatyczne i alifatyczne, kwasy nieorganiczne oraz trudnopalne ciecze hydrauliczne.
• Guma EPDM (kauczuk etyleno-propyleno-dienowego-monomer): Syntetyczny kauczuk z rodziny elastomerów, wykorzystywany w uszczelkach.
• Silikony: Syntetyczne polimery krzemoorganiczne, charakteryzujące się niepalnością, odpornością termiczną i chemiczną, odpornością na promieniowanie ultrafioletowe oraz dobrą elektroizolacyjnością i smarnością.

Uszczelki są dostępne w wersjach do złączy tłocznych oraz ssąco-tłocznych, z różnymi dopuszczeniami, np. KTW do wody pitnej. Przykładowo, asortyment obejmuje:

• Uszczelka do złączy tłoczonych (z gumy NBR w kolorze czarnym/białym, z Vitonu, z dopuszczeniem KTW do wody pitnej).
• Uszczelka do złączy ssąco-tłocznych (z gumy NBR w kolorze czarnym/białym, z gumy EPDM, z silikonu, z Vitonu, z dopuszczeniem KTW do wody pitnej).

Bezpieczne użytkowanie i konserwacja złączy Storz

Nawet przy solidnej konstrukcji złączki węża strażackiego Storz niewłaściwe użytkowanie i brak konserwacji mogą w dalszym ciągu prowadzić do nieszczelności lub awarii połączeń. Aby zapewnić bezpieczeństwo i długą żywotność, należy przestrzegać następujących zasad:

• Sprawdź stan uszczelki: Uszczelka jest sercem złącza. Przed użyciem sprawdź gumę pod kątem pęknięć, odkształceń lub osadzonego piasku czy żwiru. Uszkodzona uszczelka może skutkować utratą ponad 5 litrów cennej wody na minutę przy ciśnieniu 1,0 MPa.
• Użyj specjalnego klucza: Chociaż możliwe jest połączenie ręczne, do dokręcania złączy węży strażackich Storz o dużych średnicach (np. 100 mm lub 150 mm) należy używać specjalnego klucza Storz, aby zapobiec poluzowaniu pod wpływem chwilowego momentu obrotowego podczas uruchamiania źródła wody pod wysokim ciśnieniem.
• Smarowanie i czyszczenie: Po każdym użyciu przepłucz gąsienice sprzęgła czystą wodą, aby usunąć brud i piasek. Regularnie nakładaj niewielką ilość smaru silikonowego na rowki występów, aby zminimalizować opór obrotowy i zapewnić łatwe dokręcanie przez jedną osobę w następnej sytuacji awaryjnej.

Normy branżowe i kompatybilność złączy Storz

Kupując złączki do węży strażackich Storz, należy koniecznie sprawdzić, czy produkt jest zgodny z odpowiednimi normami krajowymi lub międzynarodowymi. Złącza Storz z powodzeniem zastępują połączenia gwintowane.

• Normy i certyfikaty DIN: Większość wysokiej jakości produktów Storz jest zgodna z niemieckimi normami DIN (np. DIN 14301). Zgodne złącza są wymienne, co oznacza, że sprzęgła różnych marek o tych samych specyfikacjach będą idealnie pasować. Norma DIN 14333 reguluje złącza Storz i zastąpiła dotychczasowe normy dotyczące złączy w rozmiarach D (DIN 14301), C (DIN 14302), B (DIN 14303) oraz normy dotyczące złączy do stosowania w pożarnictwie, takie jak DIN 14332.
• Konstrukcja blokująca zapobiegająca poluzowaniu: W przypadku węży instalowanych w poruszających się pojazdach lub sprzęcie wibracyjnym zaleca się zakup zaawansowanej wersji złącza węża strażackiego Storz z „przełącznikiem blokującym”. Taka konstrukcja może zapobiec automatycznemu rozłączeniu złącza z powodu silnych wibracji, zapewniając absolutną stabilność linii wodociągowej.

Złącza Storz cieszą się niesłabnącą popularnością, głównie ze względu na szerokie zastosowanie, znacznie wykraczające poza wykorzystanie przy aparaturze strażackiej. Są również stosowane w szerokim zakresie jako złącza ogólnoprzemysłowe do płynnych i sypkich substancji. Przykładowo, złącza te znaleźć można w przemyśle chemicznym, spożywczym, rolnictwie, budownictwie, w systemach nawadniania i transportu ścieków, w autocysternach do przewozu substancji sypkich itd. Istnieje duży wybór różnego rodzaju złączy oraz duża gama rozmiarów, a także prostota i szybkość działania - do połączenia złączy strażackich wystarczy tylko jedna czwarta obrotu, co zapewnia solidne i bezpieczne połączenie. Pamiętaj jednak, że można łączyć jedynie elementy o jednakowym rozstawie zaczepów - w przeciwnym wypadku niezbędne jest użycie złącza redukcyjnego. Złącza mogą pracować na podciśnienie i ciśnienie do 16 bar.

W asortymencie złączy zaczepowych symetrycznych Storz zaliczyć można między innymi końcówki do węży strażackich, łączniki do węży, zaślepki, adaptery kołnierzowe, adaptery z gwintem BSB, redukcje, złącza obrotowe, złączki z gwintem BSP do budowy adapterów i redukcji, klucze hakowe Storz oraz uszczelki do węży tłocznych i ssąco-tłocznych.

tags: #jak #mierzyc #koncowki #strazacki