Legitymacja strażaka ratownika OSP: zasady nabycia i korzyści

Legitymacja strażaka ratownika Ochotniczej Straży Pożarnej (OSP) to ważny dokument, który potwierdza status członka OSP oraz uprawnienia do korzystania z dodatkowych świadczeń. Nowe przepisy mają na celu ujednolicenie systemu identyfikacji i ułatwienie strażakom ochotnikom codziennego funkcjonowania. Proces legislacyjny, który doprowadził do wprowadzenia cyfrowej legitymacji, był odpowiedzią na potrzeby tysięcy osób służących w OSP, mając na celu również optymalizację kosztów.

Kto może otrzymać legitymację OSP?

Legitymację strażaka ratownika OSP otrzymuje strażak ratownik OSP na czas pełnienia funkcji strażaka ratownika. Ponadto do otrzymania legitymacji uprawniona jest osoba, której przyznano świadczenie ratownicze. Ma ona służyć w celu identyfikacji oraz korzystania z dodatkowych świadczeń.

Świadczenie ratownicze - kryteria i procedura

Świadczenie ratownicze przyznaje się na podstawie art. 16 ustawy z dnia 17 grudnia 2021 r. Prawo do tego świadczenia przysługuje strażakowi ratownikowi OSP, który czynnie uczestniczył jako członek OSP w działaniach ratowniczych lub akcjach ratowniczych (wymagany bezpośredni udział co najmniej raz w roku) przez co najmniej 25 lat (w przypadku mężczyzn) oraz 20 lat (w przypadku kobiet).

Świadczenie ratownicze przyznaje się na wniosek zainteresowanego złożony do komendanta powiatowego (miejskiego) Państwowej Straży Pożarnej (PSP). Organ ten jest właściwy dla siedziby jednostki OSP, do której należy strażak ratownik OSP. Wypłata następuje miesięcznie, do 15. dnia każdego miesiąca kalendarzowego, począwszy od miesiąca, w którym przyznano świadczenie ratownicze (zgodnie z art. 18 ust. 51. ust 1 ustawy). Wzór wniosku o przyznanie świadczenia określa rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 2 lutego 2022 r. (Dz.U. 2022R poz. 316), wydane na podstawie art. 17 ust. 11 ustawy z dnia 17 grudnia 2021 r.

Informacje zawarte w legitymacji

Legitymacja OSP zawiera szereg danych identyfikacyjnych i organizacyjnych, takich jak:

• Imię i nazwisko posiadacza legitymacji,
• Numer PSL,
• Fotografia posiadacza legitymacji,
• Numer legitymacji,
• Dane jednostki ochotniczej straży pożarnej, której strażak ratownik OSP jest członkiem albo której osoba, której przyznano świadczenie ratownicze, była członkiem,
• Nazwa gminy, w której ma siedzibę jednostka ochotniczej straży pożarnej,
• Data wydania legitymacji i data ważności legitymacji.

Procedura wydawania legitymacji OSP

Zgodnie z ustawą z 4 czerwca 2025 r. nowelizującą ustawę o ochotniczych strażach pożarnych, która weszła w życie 8 kwietnia 2026 r., legitymacja strażaka ratownika OSP wydawana jest na wniosek strażaka lub osoby posiadającej uprawnienia do wykonywania działań ratowniczych.

Składanie wniosku

Wniosek o wydanie legitymacji składa się do wójta, burmistrza lub prezydenta miasta właściwego ze względu na siedzibę jednostki Ochotniczej Straży Pożarnej, której wnioskodawca jest członkiem. Wójt (burmistrz, prezydent miasta) może na podstawie porozumienia upoważnić zarząd OSP lub zarząd oddziału gminnego związku ochotniczych straży pożarnych do przyjmowania wniosków o wydanie legitymacji i wprowadzenia danych do rejestru. Po sprawdzeniu, czy wnioskodawca jest strażakiem ratownikiem albo osobą, która ma świadczenie ratownicze, wójt wprowadza dane do rejestru legitymacji strażaków ratowników OSP i osób, którym to świadczenie przyznano.

Organ wydający i rejestr

Legitymację wydaje Minister właściwy do spraw wewnętrznych, który prowadzi w systemie teleinformatycznym rejestr legitymacji strażaków ratowników OSP i osób, którym przyznano świadczenie ratownicze. Administratorem danych osobowych jest ten minister. Minister może również powierzyć prowadzenie rejestru legitymacji strażaków ratowników OSP oraz funkcję administratora danych zawartych w tym rejestrze komendantowi głównemu Państwowej Straży Pożarnej.

Cyfrowa legitymacja w aplikacji mObywatel

Kluczowym elementem wprowadzonym przez nowelizację jest cyfrowa legitymacja OSP w aplikacji mObywatel, dostępna wyłącznie w wersji elektronicznej. Bartosz Romowicz (Polska2050-TD) podkreślił, że to rozwiązanie nie generuje dodatkowych kosztów, ponieważ korzysta z już utartych i przepracowanych wzorców. To ma być kolejna legitymacja w aplikacji mObywatel, ale jedna z niewielu, która będzie wyłącznie w wersji elektronicznej, aby nie generować kosztów.

Powstanie centralny rejestr tych legitymacji, prowadzony przez Ministra Spraw Wewnętrznych lub Komendanta Głównego PSP. Dzisiaj takiego rejestru nie ma, a gminy, wójtowie, burmistrzowie lub ich pracownicy czy też komendanci ochrony przeciwpożarowej prowadzą takie rejestry w programach Word, Excel czy jakimkolwiek innym programie komputerowym. Nowy system ma być dopracowany i przygotowany przez COI w porozumieniu z Ministerstwem Cyfryzacji. To będzie duże ułatwienie i narzędzie, które będzie także pomagało w kontroli nad tym, kto jest strażakiem ratownikiem, ponieważ dzisiaj de facto nie ma jakiegokolwiek dokumentu, oprócz zaświadczenia wystawionego przez jednostkę czy samorząd gminny, potwierdzającego status strażaka.

Stan dotychczasowy a nowe przepisy

W dotychczasowym stanie prawnym (art. 29 ustawy o ochotniczych strażach pożarnych) strażak ratownik OSP na czas pełnienia tej funkcji oraz osoba posiadająca uprawnienie do świadczenia ratowniczego, na czas posiadania uprawnienia do tego świadczenia, powinien był otrzymywać legitymację OSP w celu identyfikacji i korzystania z dodatkowych świadczeń. Wygląd legitymacji określiło rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z 1 czerwca 2022 r. w sprawie legitymacji strażaka ratownika OSP lub osoby posiadającej uprawnienie do świadczenia ratowniczego. Miała to być elektroniczna karta procesowa w formie karty identyfikacyjnej wykonanej z tworzywa sztucznego. Planowano wydać około 230 tys. legitymacji, a w październiku 2023 r. Komenda Główna Państwowej Straży Pożarnej zamówiła 9 tys. blankietów legitymacji. Jednakże, nowe rozwiązanie skupia się na wersji cyfrowej, co jest krokiem w kierunku unowocześnienia i redukcji kosztów.

Korzyści i udogodnienia dla strażaków

Cyfrowa legitymacja umożliwi strażakom łatwą identyfikację oraz korzystanie z dodatkowych świadczeń, a centralny rejestr zapewni przejrzystość i skuteczną weryfikację statusu członków OSP. Ochotnicze straże pożarne to nie tylko jednostki ratowniczo-gaśnicze, ale przede wszystkim organizacje, instytucje, które zapewniają lokalnym społecznościom integrację i różnego rodzaju zajęcia interdyscyplinarne. Każdy strażak ochotnik powinien również mieć możliwość identyfikacji w określonych celach, szczególnie dotyczy to zdarzeń ratowniczo-gaśniczych. Legitymacja ma służyć identyfikacji osoby, która już udziela świadczenia medycznego na miejscu zdarzenia, zanim przyjadą zawodowcy. W przyszłości strażak ochotnik będzie mógł również korzystać z różnego rodzaju świadczeń.

Obecnie w Polsce jest około 250 tys. strażaków ratowników OSP i około 110 tys. osób posiadających uprawnienia do świadczeń ratowniczych, co łącznie daje 360 tys. osób. Inicjatorzy nowych przepisów szacują, że legitymacje otrzyma około 230 tys. obywateli. Poseł Tadeusz Tomaszewski (Lewica) zaapelował do samorządów gminnych o wykorzystanie możliwości ulg dla członków OSP, np. dostępności do baz sportowych. Ministerstwo również podejmie działania nakierowane na spółki Skarbu Państwa, aby wspierały OSP, np. poprzez ulgi paliwowe. Dyskutuje się również o wprowadzeniu dodatkowego elementu pomocy, zwłaszcza dla strażaków biorących świadczenia ratownicze, choć dzisiaj priorytetem jest elektroniczne narzędzie, które ułatwi cały proces i obniży koszty, które początkowo szacowano na prawie 12 mln zł.

Wyzwania i obawy

Nowelizację w procesie legislacyjnym skrytykował Związek Powiatów Polskich. Wskazywał, że przepisy już umożliwiają wydawanie takich legitymacji, ale żadna nie została dotąd wydana. Gminy, które mają odpowiadać za wydawanie legitymacji, mogą mieć problemy, ponieważ nie mają dostępu do pełnych danych członków OSP i strażaków pobierających świadczenia ratownicze. Ponadto nie każdy strażak musi korzystać z aplikacji mObywatel. Wiceminister w Ministerstwie Cyfryzacji, Michał Gramatyka, odpowiadając na pytania posłów dotyczące możliwości wystąpienia zjawiska wykluczenia cyfrowego wśród starszych strażaków, zaznaczył jednak, że poziom korzystania z mObywatela jest na tyle powszechny, że nie ma takiego niebezpieczeństwa.

tags: #jak #nabyc #legitymacje #czlonka #osp