Ochotnicze Straże Pożarne (OSP) odgrywają kluczową rolę w systemie bezpieczeństwa Polski, będąc jednocześnie strażnikami lokalnych tradycji i spoiwem społeczności. Ochotniczy ruch strażacki chlubnie zaznaczył swoje istnienie na kartach historii narodu i państwa polskiego. Przykłady poświęcenia w niesieniu ratunku i pomocy są udziałem licznej rzeszy strażaków ochotników, którzy swoją działalnością zyskują uznanie społeczne. Walka z żywiołem ognia i sił przyrody, ratowanie zdrowia, życia i mienia w obliczu wypadków, katastrof oraz zdarzeń losowych, to tylko część działalności Ochotniczych Straży Pożarnych. Członkowie OSP ponadto uczestniczą w kultywowaniu rodzimych tradycji i dorobku kulturalnego. Swoją działalnością wychowawczą docierają do młodzieży, którą organizują we wspólnym działaniu dla dobra rodziny, środowiska i kraju.
Dziś bycie strażakiem to służba, do której trzeba mieć powołanie. To ludzie, którzy pomagają w trudnych i niespodziewanych sytuacjach, gotowi w każdej chwili rzucić się na ratunek. Strażacy to jeden z najtrudniejszych i najbardziej wymagających zawodów, a jednocześnie grupa zawodowa, która cieszy się największym zaufaniem społecznym w Polsce. Warto podkreślić, że osoby, które wstępują do Ochotniczej Straży Pożarnej, robią to z pasji i chęci pomocy innym, a nie ze względu na profity i zaszczyty.
Plebiscyt "Strażak Roku": Docenienie Bohaterów Lokalnych Społeczności
Plebiscyt Strażak Roku to największa ogólnopolska akcja prezentująca strażaków i środowisko strażackie w mediach. Na co dzień poświęcają się i ryzykują życie, by ratować innych. Teraz otrzymują dowody ogromnego uznania. Akcja jest okazją, aby podziękować im za ofiarną pracę i poświęcenie. Zwycięzcy akcji prowadzonej pod patronatem Prezesa Zarządu Głównego Związku Ochotniczych Straży Pożarnych Rzeczypospolitej Polskiej Druha Waldemara Pawlaka, odbierają nagrody podczas uroczystej ogólnopolskiej gali. Waldemar Pawlak podkreśla, że plebiscyt przyczynia się do promocji chwalebnej idei ochotniczego pożarnictwa. Daria Jankiewicz-Kaczmarek, odpowiedzialna za organizację akcji w całej Polsce, zaznacza, że plebiscyt ma już ponad 20 lat tradycji i niezmiennie cieszy się ogromnym zainteresowaniem Czytelników. Te słowa potwierdzają najnowsze badania opinii społecznej, według których aż 97% Polaków pozytywnie ocenia działania strażaków, co jest wyrazem ogromnego zaufania społeczeństwa.
Kategorie i Przebieg Plebiscytu
Plebiscyt Strażak Roku prowadzony jest w trzech kategoriach:
- Strażak Ochotnik
- Jednostka OSP
- Młody Strażak Roku
Kategorie Strażak Ochotnik i Jednostka OSP rozgrywane są na poziomie powiatowym i wojewódzkim, natomiast Młody Strażak Roku to kategoria wojewódzka. Najpierw mieszkańcy każdego miasta i powiatu zgłaszają do nagrody strażaków, jednostki OSP oraz młodych strażaków, czyli młodzież i dzieci, które od najmłodszych lat angażują się w działania straży pożarnej, na przykład wchodząc w skład młodzieżowych drużyn pożarniczych.
Głosowanie odbywa się etapami:
- Etap powiatowy: Tytuły Strażak Ochotnik Roku i Jednostka OSP Roku przyznawane są osobno w każdym mieście i powiecie.
- Etap wojewódzki: Zwycięzcy z miast i powiatów awansują do drugiego, wojewódzkiego etapu, gdzie walczą o wojewódzkie tytuły i nagrody finansowe. Laureaci z miast i powiatów odbiorą dyplomy i nagrody podczas regionalnego wręczenia. Specjalną nagrodą dla zwycięzców w skali województwa we wszystkich trzech kategoriach plebiscytu jest dwuosobowe zaproszenie na uroczystą ogólnopolską galę.
- Ogólnopolski finał: Zwycięzcy z województw awansują do ogólnopolskiego finału, rywalizując o główne tytuły i nagrody ze zwycięzcami z innych województw. Ogólnopolski finał wyłoni laureatów tytułów Strażak Ochotnik Roku Polski, Jednostka OSP Roku Polski oraz Młody Strażak OSP Roku Polski. Zwycięzcy zdobywają nie tylko zaszczytne tytuły, lecz także statuetki i nagrody finansowe.
Uroczyste zakończenie plebiscytu, z wręczeniem statuetek laureatom wojewódzkim i ogólnopolskim, odbywa się podczas wydarzenia KIELCE IFRE-EXPO.
Przykład Laureatów Wojewódzkich
Na uroczystej gali w Muzeum Armii Krajowej w Krakowie nagrodzono najlepszych strażaków ochotników, jednostki OSP i młodych strażaków Małopolski. To Czytelnicy wyróżnili najlepszych. Dzisiejsza uroczystość odbyła się w szczególnym miejscu - Muzeum Armii Krajowej im. gen. Emila Fieldorfa „Nila” - w miejscu, które uosabia odwagę, poświęcenie i służbę dla drugiego człowieka, wartości, które każdego dnia niosą ze sobą strażacy.
Wśród laureatów znaleźli się:
- Jednostka OSP Roku: OSP Kunice (powiat wielicki)
- Strażak Ochotnik Roku: druh Artur Kubacka, OSP KSRG Zubrzyca Górna (powiat nowotarski)
- Młody Strażak Roku: Szymon Trębecki, OSP Lgota (powiat chrzanowski)
Szczególny entuzjazm wzbudzili najmłodsi uczestnicy plebiscytu Strażak Roku: druhny i druhowie działają wspólnie ze starszymi kolegami.
Rola Młodzieży w Ochotniczych Strażach Pożarnych
W środowisku strażackim, często bardziej zaawansowanym wiekowo, młodzież odgrywa niezwykle istotną rolę. Sylwester Witczak, społecznik, strażak OSP w Janiszewicach, prezes Zarządu Oddziału Gminnego Związku Ochotniczych Straży Pożarnych RP i radny gminy Zduńska Wola, dzieli się swoimi doświadczeniami.
Początki Pasji i Wczesne Przywództwo
Sylwester Witczak podkreśla, że absolutnym początkiem jego działań w kierunku straży pożarnej był okres dzieciństwa. Jego najlepszy kolega zapisał się do straży i bardzo namawiał go do przyjścia na spotkanie. Później, po osiągnięciu pełnoletności, pojawiły się wyjazdy do akcji pożarniczych, które jeszcze bardziej utwierdziły go w przekonaniu, że straż go "kręci". Dosyć szybko został obdarowany dużym zaufaniem ze strony starszych strażaków. W wieku dziewiętnastu lat był już prezesem jednostki OSP, która działa w Krajowym Systemie Ratowniczo-Gaśniczym.
Zdania na ten temat były oczywiście bardzo podzielone. Niektórzy sprzyjali i uwierzyli w to, że młodzi ludzie nie zawiodą. Dla innych to był szok, byli przekonani, że młodzi ludzie nie powinni zajmować takich stanowisk i nie wierzyli w to, że sobie z tym poradzą. Dziewiętnaście lat to zdecydowanie młody wiek jak na prezesa jednostki straży pożarnej, zwłaszcza ze względu na to, że strażak często kojarzy się z dojrzałym mężczyzną.
Znaczenie Młodzieżowych Drużyn Pożarniczych
Młodzież odmładza straż. Daje jej świeże spojrzenie na różne tematy, począwszy od kwestii organizacyjnych po zapewnienie przyszłości i wymiany osób, które jeżdżą do akcji. Sylwester Witczak wskazuje, że skuteczność młodzieżowych drużyn pożarniczych zależy od tego, na ile starsi strażacy są gotowi przekazać swoje pole działania młodym ludziom. Jeśli młodzi ludzie będą postrzegani jako ci, którzy mają przychodzić, czyścić sprzęt i zamiatać podłogi, to młodzieżówka będzie działała tam przez krótką chwilę. Każdy młody człowiek, zaczynając coś nowego, będzie wnosił pewną dozę pasji i zamiłowania, ale z czasem będzie ono stygło - tak zwany „słomiany zapał”, który będzie coraz bardziej wygaszany przez takie podejście.
Ponadto, oferta dla młodych musi być jasna, konkretna i precyzyjna. Sylwester Witczak przyznaje, że jego jednostka przerabiała różne działania pod kątem dopasowywania oferty, które zwykle się sprawdzały. Jednak dziś ta oferta musi być już całkowicie przebudowana, ponieważ przestaje być aktualna. Młodych ciągnie przygoda i chęć poznawania nowych ludzi. Te kwestie oddziałują najmocniej. Oczywiście ważne są też tematy typowo strażackie, bo każdy kiedyś chciał zostać strażakiem.
Projekty i Inicjatywy dla Młodych Strażaków
Realizacja celów programu "Równać Szanse" pozwala młodym strażakom przeżyć niesamowitą przygodę. Pierwszy projekt, który zrealizował Sylwester Witczak ze swoją młodzieżą, nazywał się "998. Czas na młodzież". Po wszystkich zajęciach uczestnicy przeprowadzili akcję ratowniczo-gaśniczą. W ramach programu „Równać Szanse” młodzi mieli okazję ukończyć kurs pierwszej pomocy, nawet w mniejszych jednostkach bez zaawansowanego sprzętu.
Gra "Strażopoly" - Innowacyjne Podejście do Nauki
Po kilku latach pojawiła się nowa grupa młodzieży, która bardzo lubiła gry towarzyskie, w tym gry planszowe. Wspólnie stworzyli grę "Strażopoly". Była to dla nich nie tylko gra planszowa, ale stała się pewną ideą pracy z młodzieżą. Postaciami kieruje się przez swoje karty gracza, zdobywa wiedzę, umiejętności, sprzęt strażacki. Udało się stworzyć coś, co pokazuje pewnego rodzaju równowagę i uczy patrzenia na wiele aspektów. Pytania w grze oparte są na Ogólnopolskim Turnieju Wiedzy Pożarniczej, więc można się jednocześnie pobawić i zdobyć wiedzę. Cały czas trwa procedura patentowa i zamierzają tę grę wydać. Trwa to nieco dłużej ze względu na rok pandemiczny. Złożono wniosek do urzędu o zastrzeżenie nazwy i logotypu graficznego. Zespół jest bardzo nastawiony na wydanie gry. Udało się zrozumieć, że stworzyli coś zupełnie wykraczającego poza zakładany wymiar, a w środowisku strażackim istnieje duże zapotrzebowanie na tego typu działania.
Sukcesy i Nagrody
Gra "Strażopoly" przyniosła im sukces w Konkursie Floriana, organizowanym przez Związek Ochotniczych Straży Pożarnych. Otrzymali zaproszenie i pojechali na galę, gdzie dostali statuetkę. Dla młodzieży to był dowód, że da się osiągnąć sukces, i to sukces większy, niż ten, na który liczyli.
Refleksje na Temat Pracy z Młodzieżą i Bycia Ochotnikiem
Bycie ochotnikiem i przynależność do JOT (Jednostki Operacyjno-Technicznej) oznacza bycie strażakiem pełną gębą na 24 godziny na dobę, siedem dni w tygodniu. Ochotnik jest osobliwym przykładem człowieka, który potrafi w przeciągu 5-10 minut, o każdej porze dnia i nocy przechodzić metamorfozę rodem z filmu o Spider-Manie. W jednej chwili jest się np. elektrykiem, by po chwili stać się funkcjonariuszem publicznym w systemie ochrony życia, zdrowia i mienia. Nie każdego na to stać, nie każdy też wytrzymuje takie reguły. Jeśli potrafi się tak żyć - to powinno napawać dumą.
Budowanie Zaufania i Samodzielność Młodzieży
Sylwester Witczak wspomina swoje "wojenki" z dyspozytorami, będąc młodym strażakiem. Odkrył, że trzeba u nich zdobyć zaufanie. To strażacy muszą udowodnić, że nie tylko posiadają sprzęt, ale potrafią go użyć, zanalizować sytuację i przekazać ją tym, którzy z racji swych obowiązków siedzą na PSK i odpowiadają za to, jak rozwinie się akcja ratownicza. Zdobywanie kierowniczych umiejętności nabywa się poprzez kolekcjonowanie doświadczeń i umiejętności ich analizowania, aby zminimalizować działania niekorzystne.
W pracy z młodzieżą, Sylwester Witczak nie prowadził ich za rękę, bo na młodych najbardziej oddziałuje popełnianie błędów. Prowadzenie za rękę nigdy nie jest twórcze. O wiele lepiej jest wprowadzić kogoś w korytarz, w którym znajduje się wiele drzwi, i pozwolić tej osobie je wybrać. Ważne jest, aby koordynator pokazywał uczestnikom, że mu zależy, ale jednocześnie hamował swoje zapędy i oddał pole do działania młodym.
Wnioski i Przyszłość
Działanie w projektach nauczyło Sylwestra pokory i cierpliwego czekania, a także większego zaufania do młodzieży. Jeśli miałby wskazać swój błąd, to w pewnym momencie było wszystkiego za dużo, co spowodowało wypalenie się niektórych uczestników. Dbanie o informację zwrotną jest kluczowe. Mimo, że grupa młodych ludzi, z którymi pracował, trochę się rozjechała, filar tego zespołu jest w straży, która czerpie z nich bardzo dużo, a oni - ma nadzieję - czerpią coś ze straży. Obecnie Sylwester Witczak wycofuje się i będzie wspierał ich zza kulis, a młodzież opracowuje własny plan pracy, opierając się na jego błędach, które mieli znaleźć, spisać i nigdy ich nie powtarzać. Spełnieniem jego marzenia będzie to, jeśli ktoś z nich napisze swój własny projekt, który zrealizuje. Widzi w nich niesamowicie duży potencjał; są bogatsi o doświadczenia w działaniu, realizowali projekty i zadania publiczne.
Wyróżnienia i Odznaczenia dla Strażaków OSP
Te wysoce pozytywne przykłady postaw strażaków znajdują między innymi uhonorowanie w przyznawanych im przez władze państwowe odznaczeniach. Związek OSP RP ustanowił szereg wyróżnień:
- Medal Honorowy im. Bolesława Chomicza: stanowi formę wyróżnienia osób i organizacji szczególnie zasłużonych dla rozwoju i umacniania Związku OSP RP.
- Medal "Za Zasługi dla Pożarnictwa": nadawany jest za wyróżniającą się działalność na rzecz ochrony przeciwpożarowej. Medal dzieli się na trzy stopnie: brązowy, srebrny i złoty. Może nim być uhonorowana OSP wyróżniająca się aktywną działalnością.
- Odznaka "Strażak Wzorowy": może być nadawana tylko członkom OSP biorącym bezpośredni udział w działaniach ratowniczych.
- Odznaka "Za Wysługę Lat": przewidziana jest dla członków ochotniczych straży pożarnych. Prawo do odznaki można uzyskać po 10 latach działalności, następną po 20 latach, a kolejne uzupełniane są w cyklu pięcioletnim oznaczeniem liczby lat w OSP (X, XX, XXV, XXX, XXXV, 40, 45, 50, 55, 60, 65, 70, 75).
- Odznaka Młodzieżowej Drużyny Pożarniczej: jest wyróżnieniem nadawanym członkom młodzieżowych drużyn pożarniczych za wzorową i aktywną działalność w drużynie przy ochotniczej straży pożarnej.