Gaszenie płonącej odzieży na człowieku to jedno z najbardziej wymagających i stresujących wyzwań, z jakimi można się spotkać. Poszkodowany często znajduje się w stanie szoku, co może dodatkowo utrudniać skuteczne przeprowadzenie akcji ratunkowej. W takich chwilach liczą się sekundy, a panika jest najgorszym doradcą. Kluczowa jest szybka i świadoma reakcja, aby zminimalizować obrażenia i uratować życie.
Pierwsze kroki: Zatrzymaj się, Połóż się, Turlaj się
Zanim przystąpimy do tłumienia ognia, należy podjąć natychmiastowe działania, aby zapobiec rozprzestrzenianiu się płomieni. Instynktowną reakcją ofiary jest ucieczka i bieganie, co jednak doprowadza do rozprzestrzeniania się ognia poprzez zwiększony dopływ tlenu.
- Zatrzymaj się! Poszkodowany musi natychmiast zaprzestać biegania i wszelkich gwałtownych ruchów.
- Połóż się! Należy przewrócić poszkodowanego na ziemię. Jeśli osoba jest w szoku i nie reaguje na polecenia, konieczne może być fizyczne przewrócenie jej (np. podcięcie nóg lub popchnięcie).
- Twarzą do podłoża! Ważne jest, aby osobę leżącą na ziemi skierować twarzą do podłoża. Dzięki temu zabezpieczamy jej drogi oddechowe przed szkodliwymi substancjami oraz gorącym dymem.
- Turlaj się! Po położeniu się na ziemi, poszkodowany powinien energicznie turlać się po podłożu - w prawo i w lewo. Ta metoda, znana jako „Stop, Drop and Roll”, pomaga stłumić płomienie poprzez odcięcie dopływu tlenu.
Skuteczne metody gaszenia płonącej odzieży
Gdy ofiara leży już na ziemi, musimy zdusić ogień. Należy rozpocząć gaszenie od głowy, a następnie kierować się w stronę nóg.
Koc gaśniczy
Do gaszenia płonącej odzieży najlepiej użyć specjalnego koca gaśniczego. Jego głównym zadaniem jest odcięcie dostępu do tlenu i stłumienie płomieni. Aby skutecznie go użyć:
- Wyjmij koc z futerału i chwyć za uchwyty, osłaniając własne dłonie (zawiń koc wokół nich).
- Przykryj poszkodowanego szczelnie, zawsze od głowy w stronę stóp. Zapobiega to wypchnięciu płomieni na twarz ofiary.
- Przyklep koc dłońmi (przez materiał), aby maksymalnie odciąć dopływ tlenu.
Woda
Woda jest najbezpieczniejszym i najskuteczniejszym środkiem gaśniczym w przypadku ludzi, o ile jest dostępna w dużej ilości. Pełni ona dwie kluczowe funkcje:
- Odcinanie tlenu: Duża ilość wody jest w stanie stłumić płomienie.
- Chłodzenie oparzonego ciała: Co najważniejsze, woda schładza poparzone miejsca, zapobiegając dalszemu pogłębianiu się oparzeń.
Nie używaj wody pod bardzo wysokim ciśnieniem (np. z węża ogrodowego), aby nie uszkodzić już poparzonej skóry. Dodatkowym plusem jest, że po ugaszeniu ubranie na człowieku jest mokre, co daje efekt chłodzenia.
Grube materiały naturalne
Jeśli nie masz dostępu do wody ani koca gaśniczego, musisz improwizować, używając ciężkiego, grubego materiału, który odetnie dopływ tlenu. Najlepiej sprawdzą się ubrania wykonane z naturalnych włókien, takich jak:
- Wełna (np. płaszcz, koc wełniany)
- Bawełna (np. gruba kurtka, koc bawełniany, duża szmata)
Im większy materiał, tym lepiej - idealnie, gdyby dało się nim całego człowieka okryć. Ważne, aby okryć osobę szybko i szczelnie, by stłumić płomienie.
Czego absolutnie unikać?
Niewłaściwe użycie środków gaśniczych może spowodować dodatkowe, poważne obrażenia.
Gaśnice proszkowe, śniegowe (CO2) i pianowe
Użycie gaśnicy proszkowej, śniegowej lub pianowej jest bezwzględnie zabronione do gaszenia płonącej odzieży na człowieku. Zawarte w nich środki gaśnicze mogą spowodować dodatkowe obrażenia:
- Gaśnica śniegowa (CO2): Skierowanie strumienia na rozgrzane ciało spowoduje szok termiczny i natychmiastowe odmrożenia tkanek. Choć nie zatruwa dróg oddechowych jak proszkowa, wymagane jest, aby poszkodowany leżał nieruchomo, a ryzyko odmrożeń jest realne, jeśli dysza znajduje się zbyt blisko.
- Gaśnica proszkowa: Proszek gaśniczy jest szkodliwy dla dróg oddechowych i może podrażniać rany oparzeniowe, pogarszając ich stan.
Jedyną gaśnicą, która przeszła badania w CNBOP i jest uznawana za dopuszczalną do gaszenia płonącego ubrania na człowieku, jest gaśnica mgłowa, jednak jest ona rzadko spotykana i nie zawsze dostępna.
Materiały syntetyczne
Odzież wykonana z materiałów syntetycznych (poliester, akryl, polar) pod wpływem wysokiej temperatury zacznie się topić i przywierać do skóry, co prowadzi do dodatkowych, często głębszych obrażeń. Absolutnie nie należy używać takich materiałów do gaszenia ognia na człowieku.
Zdejmowanie przywartej odzieży
Nigdy nie wolno zdejmować odzieży, która przylgnęła bezpośrednio do poparzonego ciała. Próba oderwania materiału, zwłaszcza syntetycznego, który stopił się i przywarł do skóry, spowoduje wyrwanie skóry i głębszych tkanek, prowadząc do masywnego krwotoku i dodatkowych uszkodzeń. Zdejmujemy tylko tlącą się odzież, która nie przywarła do ciała.
Postępowanie po ugaszeniu ognia
Gdy ogień zgaśnie, walka o zdrowie poszkodowanego dopiero się zaczyna. Należy podjąć następujące kroki:
- Schładzanie oparzeń: Polewaj oparzone miejsca chłodną (nie lodowatą!) czystą wodą przez około 15-20 minut. To zapobiega pogłębianiu się oparzenia i zmniejsza ból. Można w tym celu wykorzystać specjalny przenośny prysznic ratunkowy do ciała, który chłodzi i usuwa intensywność ciepła z uszkodzonej skóry.
- Usunięcie biżuterii: Pierścionki, zegarki, łańcuszki czy ciasne bransoletki muszą zostać natychmiast usunięte, zanim narastający obrzęk uniemożliwi ich ściągnięcie.
- Zabezpieczenie przed utratą ciepła: Paradoksalnie, osobie poparzonej grozi hipotermia (wychłodzenie), ponieważ uszkodzona skóra traci funkcje termoregulacyjne. Po schłodzeniu i ocenie stanu, należy okryć poszkodowanego (np. folią termiczną, kocem) w celu utrzymania ciepła.
- Wezwanie pomocy medycznej: Jak najszybciej wezwij pogotowie ratunkowe (numer 112 lub 999).
Zachowanie spokoju i znajomość podstawowych procedur może uratować życie i zdrowie. Wiedza o tym, czym gasić człowieka, a czego unikać (szczególnie gaśnic śniegowych, proszkowych i sztucznych tkanin), to fundament bezpieczeństwa Twojego i Twoich bliskich.