Ogień, będący źródłem światła i ciepła, odgrywał kluczową rolę w historii naszej cywilizacji. Mimo to, często nie zdajemy sobie sprawy z jego prawdziwego zagrożenia, lekceważąc ryzyko pożaru w domu czy miejscu pracy. Nierzadko błędnie zakładamy, że w razie potrzeby bezpieczeństwo zapewni nam podręczna gaśnica. Jednak co zrobić, gdy gaśnicy nie ma pod ręką? W takich sytuacjach kluczowe jest poznanie alternatywnych metod gaszenia i zasad bezpiecznego postępowania.
Zrozumienie mechanizmu pożaru i zasady gaszenia
Do procesu spalania dochodzi, kiedy mamy do czynienia z trzema elementami: paliwem, tlenem oraz wysoką temperaturą. Jeśli dojdzie do zapalenia się materiału, przy sprzyjających warunkach ogień będzie się rozprzestrzeniał. Natomiast po wyeliminowaniu jednego z powyższych czynników, pożar zostanie ugaszony. Podstawowe zasady gaszenia polegają na:
- Odcięciu dopływu tlenu - poprzez zaduszenie płomieni.
- Ochłodzeniu palącego się materiału - do temperatury poniżej punktu zapłonu.
- Usunięciu materiału palnego - odseparowaniu go od ognia (co w praktyce jest często niemożliwe).
W trakcie rozprzestrzeniania się pożaru kluczowa jest przede wszystkim szybkość i skuteczność działania. Największym priorytetem zawsze powinno być nasze bezpieczeństwo.
Pierwsze kroki w przypadku pożaru
Zawsze w przypadku wybuchu pożaru należy szybko, ale realnie ocenić swoje możliwości względem sytuacji. Ważne jest, aby ocenić, czy dysponujemy środkiem, dzięki jakiemu ugasimy pożar, oraz czy nie ma realnego zagrożenia rozprzestrzenienia się ognia, wybuchu lub zagrożenia dla zdrowia i życia osób znajdujących się w pobliżu. Jeśli ogień jest zbyt duży lub nie masz pewności co do bezpieczeństwa, natychmiast wezwij straż pożarną i ewakuuj się.
Powiadamianie i alarmowanie
- Pierwsze co należy zrobić to powiadomić inne osoby, którym może zagrażać pożar, okrzykiem "pali się!" Spowoduje to najprawdopodobniej ewakuację ludzi.
- Natychmiast zawiadom Straż Pożarną, dzwoniąc pod numer 998 lub 112. Podaj swoje dane, konkretnie opisz sytuację i czekaj na przyjęcie zgłoszenia przez dyspozytora.
- W wielu obiektach dostępne są przyciski alarmu pożarowego. Uruchomienie takiego przycisku może przekazać sygnał do centrali alarmowej.
Odcięcie zasilania elektrycznego
Drugi ważny element to przeciwpożarowy wyłącznik prądu, który odcina zasilanie w całym obiekcie lub danym obszarze, pozostawiając prąd tylko w niezbędnych urządzeniach podczas pożaru. Użycie tego wyłącznika jest szczególnie ważne przy pożarach urządzeń elektrycznych.
Metody gaszenia bez gaśnicy w zależności od rodzaju pożaru
Rodzaje gaśnic (zagrożenia pożarowe) - we współpracy z firmą KZWM Ogniochron S.A.
Pożary ciał stałych (klasa A - drewno, papier, tekstylia)
Ciała stałe pochodzenia organicznego, przy spalaniu których występuje zjawisko żarzenia (drewno, papier, tkaniny), można gasić przy pomocy:
- Wody: Jeśli ogień jest niewielki i mamy do niego dostęp, woda może skutecznie obniżyć temperaturę palącego się materiału. Należy jednak pamiętać, że wody nie można używać do gaszenia urządzeń elektrycznych pod napięciem oraz cieczy palnych.
- Piasku: Piasek jest naturalnym środkiem gaśniczym. Działa poprzez odcięcie dopływu tlenu do ognia. Warto mieć go pod ręką w miejscach o podwyższonym ryzyku pożarowym.
Pożary olejów i tłuszczów (np. w kuchni)
Jeśli miska olejowa lub garnek z tłuszczem się zapali, nigdy nie wolno gasić ich wodą. Woda w kontakcie z rozgrzanym tłuszczem spowoduje gwałtowny rozbryzg płonącego oleju, prowadząc do szybkiego rozprzestrzenienia się ognia i poparzeń. Zamiast tego:
- Przykryj płonący garnek pokrywką lub innym szczelnym, niepalnym elementem, aby odciąć dopływ tlenu.
- Możesz również użyć koca gaśniczego, szczelnie przykrywając nim płonący przedmiot.
Pożary urządzeń elektrycznych
Pożary urządzeń elektrycznych zasilanych prądem są jednymi z najbardziej niebezpiecznych. Niewłaściwa reakcja może doprowadzić do porażenia prądem lub rozprzestrzenienia ognia.
- Natychmiast odłącz zasilanie - wyciągnij wtyczkę z gniazdka lub odłącz prąd głównym wyłącznikiem.
- Po odłączeniu zasilania, możesz użyć koca gaśniczego, wilgotnego ręcznika lub ubrania, aby zakryć miejsce pożaru. Może to zapobiec rozprzestrzenianiu się ognia.
- Pamiętaj: Nie wylewaj zimnej wody na płonące urządzenie, ponieważ nagłe zmiany temperatury mogą spowodować pęknięcie materiałów wewnątrz urządzenia. Ponadto w urządzeniu może nadal występować prąd szczątkowy, a pryskająca woda może spowodować porażenie prądem.
W przypadku, gdy dostępny jest hydrant wewnętrzny, można go użyć, ale pamiętaj, że wodą nie gasimy urządzeń pod napięciem elektrycznym.
Pożary łatwopalnych cieczy i gazów (np. LPG)
W przypadku pożaru palnej cieczy, takiej jak olej, lub gazu płynnego (LPG), najważniejsze jest odcięcie źródła paliwa.
- Dla pożarów gazu płynnego (np. butla LPG), najpierw zamknij zawór skroplonego gazu.
- Jeśli nastąpił wyciek z butli z niewielkim ogniem, po zamknięciu zaworu możesz zakryć nieszczelność mokrym ręcznikiem. Następnie przenieś butlę z gazem na otwarte miejsce, aby ją naturalnie schłodzić i przewietrzyć. W tym czasie butla z gazem nie może stykać się ze źródłem ognia.
Gdy zapali się ubranie
Jeśli twoje ubranie się zapali, pierwszą i najważniejszą rzeczą do zrobienia jest upadek na ziemię i toczenie się. Toczenie się po podłodze odcina dopływ tlenu do płomieni, co pomaga je ugasić. Bieganie wzmaga ogień.
Koc gaśniczy jako alternatywa
Koc gaśniczy to płachta wykonana z całkowicie niepalnego materiału (np. włókna szklanego lub Kevlaru), o powierzchni około 2 m². Jest skuteczny, ponieważ nie przewodzi prądu i jest odporny na wysokie temperatury (do 450 stopni Celsjusza). Koc gaśniczy działa poprzez odcięcie dopływu tlenu do ognia. Przechowuje się go w specjalnym futerale. W przypadku gaszenia ludzi należy przewrócić osobę i szczelnie przykryć ją kocem.
Kiedy ewakuować się?
Jeśli jednak nie czujesz się na siłach, by podjąć akcję gaśniczą, ogień jest zbyt duży, wydziela się dużo dymu (szczególnie czad, który jest niewidoczny i bezwonny, a zabójczy), lub nie masz dostępu do odpowiednich środków gaśniczych, najlepiej się ewakuować.
- Szukaj zielonych znaków ewakuacyjnych (strzałek, symboli drzwi, napisów "wyjście ewakuacyjne"). Są one fotoluminescencyjne i świecą w ciemności.
- Kierunki ewakuacji są zawsze rozmieszczone tak, aby wskazywać najbliższą drogę ewakuacji na zewnątrz budynku.
- Nigdy nie lekceważ dymu - toksyczne opary i brak widoczności to ogromne zagrożenie.
Pamiętaj, że w razie pożaru najważniejsze jest Twoje bezpieczeństwo. Wiedza o tym, jak reagować w sytuacji zagrożenia, może uratować zdrowie, życie i mienie.