Wentylacja Przedsionków Przeciwpożarowych i Systemy Oddymiania

Bezpieczeństwo pożarowe w budynkach jest kwestią o kluczowym znaczeniu, a jednym z jego filarów jest skuteczna wentylacja. Gdy wybucha pożar, nie tylko ogień stanowi zagrożenie dla zdrowia i życia. Jednym z głównych zabójców jest dym, niosący trujące gazy i utrudniający ewakuację. Właściwie zaprojektowana i utrzymana wentylacja pożarowa minimalizuje jego wpływ na ludzi i konstrukcję budynku.

Czym jest wentylacja pożarowa?

Wentylacja pożarowa to kompleksowy system, który ma za zadanie usunięcie dymu, ciepła i gazów toksycznych z obszarów objętych pożarem. W praktyce to nie tylko wentylatory czy klapy oddymiające, ale przemyślany system, który musi zadziałać automatycznie i niezawodnie w momencie wystąpienia zagrożenia. Działanie wentylacji pożarowej opiera się na kontrolowanym przepływie powietrza w celu odprowadzania dymu i gorących gazów poza budynek. System ten służy poprawie warunków ewakuacji, zapewniając szybkie i bezpieczne opuszczenie obiektu przez ludzi.

Każdy projekt budowlany, szczególnie dla obiektów wielkokubaturowych, musi uwzględniać tego rodzaju instalację zgodnie z obowiązującymi przepisami PPOŻ. Współczesna wentylacja pożarowa może działać zarówno w trybie grawitacyjnym, jak i mechanicznym. Chociaż zasady działania wentylacji przeciwpożarowej są podobne niezależnie od rodzaju budynku, występują istotne różnice w ich konstrukcji i zastosowaniu:

• W budynkach mieszkalnych systemy są z reguły prostsze, a ich celem jest ochrona klatek schodowych i szybka ewakuacja mieszkańców.
• W obiektach komercyjnych i przemysłowych systemy są bardziej rozbudowane, obejmują wiele stref, a każda z nich może mieć indywidualny scenariusz działania. Znaczenie ma tu również wysokość budynku, jego przeznaczenie, liczba użytkowników i typ składowanych materiałów.

Metody i rodzaje wentylacji pożarowej

Wentylacja pożarowa obejmuje oddymianie (usuwanie dymu) oraz napowietrzanie (nawiew zapewniający warstwę bezdymną lub nadciśnienie). Metody dzieli się na:

• Wentylacja grawitacyjna (naturalna): Oddymianie grawitacyjne wykorzystuje ciąg termiczny - dym wydostaje się przez klapy oddymiające lub okna oddymiające w dachu lub w ścianie. Jej zalety to niski koszt eksploatacji i brak zależności od zasilania (przy ręcznym lub automatycznym otwarciu klap). Skuteczność spada w wysokich budynkach i przy niekorzystnych warunkach zewnętrznych; stosuje się ją w obiektach niskich i średnich oraz w klatkach schodowych przy spełnieniu norm.
• Wentylacja mechaniczna (wyciągowa): Opiera się na wentylatorach oddymiających wymuszających przepływ dymu. Daje lepszą kontrolę strumienia i skuteczność w budynkach wysokich (np. do 55 m wysokości ewakuacyjnej). Wymaga zasilania awaryjnego i spełnienia klas EIS. Często łączy się ją z nawiewem wyrównawczym (kompensacja powietrza), aby uniknąć nadmiernego podciśnienia i ułatwić otwarcie drzwi ewakuacyjnych. Wentylatory montuje się w otworach analogicznych do wielkości otworów klap dymowych.
• Wentylacja strumieniowa (jet fans): Stosowana jest głównie w garażach podziemnych i tunelach. Wentylatory strumieniowe (jet fans) kierują dym w określonym kierunku do wywiewu. Projektowanie i weryfikacja skuteczności wymagają często symulacji CFD. Normy (np. PN-EN) i wytyczne określają minimalne strumienie i rozmieszczenie wentylatorów.

Wybór metody zależy od wysokości i kubatury obiektu, rodzaju stref (klatka schodowa, garaż, hala) oraz przepisów i norm (PN-B 02877, PN-EN 12101).

Przedsionek Przeciwpożarowy - Wymogi i Funkcje

Przedsionek przeciwpożarowy (przedsionek ppoż) pełni funkcję obudowy otworu w ścianie oddzielenia przeciwpożarowego i stanowi swoistą „śluzę” czy też przestrzeń przejściową pomiędzy dwoma strefami pożarowymi. Oddziela on strefę pożarową od drogi ewakuacyjnej (np. klatki schodowej).

Wymiary i odporność ogniowa

Zgodnie z § 232 ust. 3, przedsionek przeciwpożarowy powinien mieć wymiary rzutu poziomego nie mniejsze niż 1,4 x 1,4 m. Jego ściany i strop, a także osłony lub obudowy przewodów i kabli elektrycznych (z wyjątkiem wykorzystywanych w przedsionku oraz zespołów kablowych, o których mowa w § 187 ust. 3) powinny posiadać klasę odporności ogniowej co najmniej E I 60 i być wykonane z materiałów niepalnych. Przedsionek powinien być zamykany drzwiami i wentylowany co najmniej grawitacyjnie, z zastrzeżeniem § 246.

Drzwi w przedsionku (także drzwi windy) powinny mieć klasę zgodną z wymaganiami § 234 ust. 1, tj. klasę odporności ogniowej E I 60 i być wykonane z materiałów niepalnych (dotyczy zespołów kablowych, o których mowa w § 187 ust. 3).

Wymagania dotyczące wentylacji przedsionka

Wentylacja przedsionka ppoż musi zapewniać w warunkach pożaru oddymianie przedsionka lub utrzymanie w nim nadciśnienia (system różnicowania ciśnienia), tak aby dym nie przedostawał się do klatki schodowej. Należy również pamiętać, że wentylacja ta ma działać również w warunkach pożaru. Wymagany jest nawiew kompensacyjny (minimum jeden punkt na przedsionek) oraz zgodność z normami PN-EN 12101 (oddymianie i systemy Δp).

• Gdy przedsionek stanowi drogę ewakuacyjną w budynkach wysokich (W) dla stref innych niż ZL IV i PM oraz w budynkach wysokościowych (WW), powinien być wyposażony w urządzenia zapobiegające zadymieniu (na podstawie § 246 ust. 1).
• Gdy stanowi drogę ewakuacyjną w budynkach wysokościowych (WW) dla strefy pożarowej PM, powinien być wyposażony w urządzenia zapobiegające zadymieniu lub samoczynne urządzenia oddymiające uruchamiane za pomocą systemu wykrywania dymu (na podstawie § 246 ust. 2).

Projekt powinien określać sposób sterowania systemem wentylacji przedsionka.

Wyzwania związane z drzwiami EI w wentylacji bytowej

W praktyce projektowania wentylacji bytowej, szczególnie w przedsionkach, pojawia się pytanie o możliwość wykorzystania infiltracji powietrza przez drzwi przeciwpożarowe (EI). Drzwi EI w warunkach normalnego użytkowania to zwykłe drzwi, tyle że z samozamykaczem. O ile nie są dymoszczelne i nie mają progu, posiadają dopuszczalny prześwit od podłogi w granicy 5mm. Ten prześwit teoretycznie mógłby być wykorzystany do wentylacji bytowej. Na przykład, dla drzwi jednodrzwiowych przy napowietrzaniu klatki schodowej zgodnie z PN-EN 12101-6, przyjmuje się przecieki rzędu 220 m³/h przy 50 Paskalach różnicy ciśnień.

Niemniej jednak, pojawiają się wątpliwości dotyczące stosowania tego rozwiązania w kontekście pożarowym:

• Kratki wentylacyjne pęczniejące w drzwiach EI: Choć istnieją kratki wentylacyjne z przegrodami pęczniejącymi posiadające odporność EI 30, a także drzwi z takimi kratkami posiadające aprobatę, nie jest dopuszczalne montowanie kratki EI30 w drzwiach EI30, jeśli drzwi nie były aprobowane łącznie z kratką. Taka kratka nie może być zamknięta automatycznie jak klapa pożarowa. W przypadku pożaru, dym mógłby swobodnie wydostawać się przez taką kratkę, dopóki temperatura wokół niej nie wzrośnie na tyle, by przegrody spęczniały (ok. 100°C), co mogłoby zadymiać drogi ewakuacyjne.
• Infiltracja przez drzwi EI w warunkach pożaru: Infiltracja w przypadku drzwi EI przestaje funkcjonować dopiero po spęcznieniu uszczelki. W normalnych warunkach dopuszcza się przepływ powietrza przez szczeliny. Jednak osoba sprawdzająca projekt może argumentować, że dla wentylacji bytowej nie można zakładać żadnej infiltracji przez drzwi ppoż, ponieważ takie drzwi są projektowane jako szczelne w warunkach pożaru.

Przepis paragrafu 268 WT 6, mówiący o klapach odcinających, dotyczy instalacji wentylacji mechanicznej i klimatyzacji, gdzie kanały instalacji przechodzą przez strefy lub granice stref. W takich przypadkach wymagane są klapy uruchamiane z centrali Systemu Automatyki Pożarowej (SAP).

W przypadku, gdy obudowę przedsionka stanowią ściany EI60, każdy otwór czy przepust instalacyjny powinien być wymknięty elementem o odporności co najmniej EI30. Na rynku dostępne są kratki "pęczniejące" oraz drzwi z kratką posiadające odpowiednie oporności, eliminujące potrzebę stosowania klap odcinających uruchamianych przez system wykrywania pożaru.

Konserwacja i Projektowanie Systemów Wentylacji Pożarowej

Sprawna wentylacja przeciwpożarowa to efekt nie tylko dobrego projektu, ale przede wszystkim regularnych przeglądów i konserwacji. System wentylacji przeciwpożarowej powinien być objęty planem przeglądów, zgodnie z Rozporządzeniem Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji. W przypadku inwestycji lub modernizacji budynku zawsze należy konsultować projekt wentylacji z rzeczoznawcą ds. zabezpieczeń przeciwpożarowych. Ważne jest, aby pamiętać, że nawet najlepszy system nie zadziała, jeśli nie będzie regularnie serwisowany. Dotyczy to zarówno przedsionków ppoż, przewodów oddymiających, jak i samego okablowania.

W niektórych przypadkach, zwłaszcza w budynkach wysokich, gdzie przedsionek powinien posiadać ochronę przed zadymieniem, może być konieczne projektowanie nadciśnienia lub oddymiania mechanicznego, co komplikuje sprawę (klapy upustowe, kanały napowietrzające). W przypadku garaży, nigdzie nie jest powiedziane, że przedsionek przeciwpożarowy musi być oddymiany, co upraszcza sprawę. Często można spotkać się z budynkami, gdzie otwarcie drzwi do przedsionka nie jest łatwym zadaniem lub otwarcie pierwszych drzwi powoduje szarpnięcie drugimi. W takim przypadku należy zaprojektować wentylator osiowy, który będzie wtłaczał powietrze z klatki schodowej (nie z garażu, w którym powietrze jest zanieczyszczone).

tags: #jak #zwentylowac #przedsionek #pozarowy