Gaśnice są jednym z najczęściej spotykanych zabezpieczeń przeciwpożarowych, charakteryzującym się wszechstronnym zastosowaniem. Ich obecność w budynkach jest podyktowana nie tylko przepisami prawa, ale przede wszystkim zdrowym rozsądkiem. W nagłych sytuacjach pożarowych szybka i właściwa reakcja może uratować życie i mienie. Kluczowe jest jednak zrozumienie oznaczeń umieszczonych na gaśnicach, które informują o ich przeznaczeniu i rodzaju pożarów, jakie można nimi skutecznie gasić. Użycie niewłaściwego środka gaśniczego może być nieskuteczne, a nawet niebezpieczne, dlatego warto poznać klasyfikację pożarów oraz specyfikę różnych typów gaśnic.
Klasyfikacja pożarów według norm europejskich
Pożary dzieli się na pięć głównych klas, oznaczonych literami alfabetu. Ta klasyfikacja ułatwia dobór odpowiedniego sprzętu gaśniczego:
- Klasa A: Pożary materiałów stałych, które paląc się, tworzą żarzące się węgle. Należą do nich np. drewno, papier, tkaniny, guma, węgiel czy plastik. Do ugaszenia ognia z tej klasy wymagana jest penetracja i chłodzenie.
- Klasa B: Pożary cieczy i materiałów stałych topiących się, które przy procesie palenia ulegają stopieniu. Przykłady to benzyna, oleje, farby, rozpuszczalniki, smoła.
- Klasa C: Pożary gazów palnych, takich jak propan, metan, acetylen czy wodór. W tym przypadku kluczowe jest odcięcie dopływu gazu przed przystąpieniem do gaszenia.
- Klasa D: Pożary metali palnych, np. magnezu, sodu, potasu, aluminium. Najczęściej występują w środowisku przemysłowym i chemicznym. Wymagają specjalistycznych gaśnic proszkowych typu D.
- Klasa F: Pożary tłuszczów i olejów jadalnych w urządzeniach kuchennych, np. frytury. Diagnozuje się je głównie w przestrzeniach gastronomicznych.
Rodzaje gaśnic i ich przeznaczenie
Nie każdą gaśnicę można stosować do każdego pożaru. Rodzaj środka gaśniczego ma kluczowe znaczenie dla skuteczności akcji i bezpieczeństwa. Do najczęściej spotykanych i stosowanych typów gaśnic należą:
Gaśnice proszkowe (GP)
Gaśnice proszkowe działają poprzez "odcinanie" tlenu od ognia. Mogą być wypełnione proszkiem do gaszenia pożarów ABC lub tylko BC. Są to jedne z najbardziej uniwersalnych gaśnic. Gaśnica proszkowa o oznaczeniu ABC ma zastosowanie przy pożarach materii organicznej (A), cieczy i materiałów stałych (B), oraz gazów (C). W przypadku gaśnic oznaczonych BC, skutecznie gaszą pożary cieczy i materiałów stałych (B) oraz gazów (C).
Gaszenie urządzeń pod napięciem gaśnicą proszkową jest możliwe, zazwyczaj do 1000V, choć informacja o możliwości gaszenia urządzeń elektrycznych powyżej 1kV (nawet do 400kV) z zachowaniem bezpiecznej odległości, może być również podana na etykiecie. Ważne jest, aby proszek nie był na bazie soli, jeśli istnieje ryzyko uszkodzenia gaszonego sprzętu.
Gaśnice śniegowe (GS / CO2)
Gaśnice śniegowe uwalniają dwutlenek węgla (CO2), który skutecznie poskramia pożar poprzez wyparcie tlenu i schłodzenie płomieni. Sprawdzają się doskonale w pożarach typu BC. Ich zaletą jest brak zanieczyszczenia gaszonych przedmiotów i pomieszczeń, co czyni je idealnymi do gaszenia elektroniki i maszyn precyzyjnych, ponieważ nie zostawiają pyłu. Mogą być również stosowane do gaszenia urządzeń elektrycznych pod napięciem (zwykle do 1000 V, a w przypadku specjalistycznych gaśnic GH nawet do 36 kV), nie powodując uszkodzeń chemicznych. Wadą gaśnic śniegowych jest ich duża masa oraz możliwość wywołania szoku termicznego gaszonych urządzeń.
Gaśnice pianowe (GW)
Gaśnice pianowe radzą sobie z pożarami z grupy A i B. Środkiem gaśniczym jest pianka, która tworzy powłokę blokującą dostęp tlenu do ognia, jednocześnie chłodząc. Są przeznaczone do gaszenia pożarów materii organicznej oraz cieczy i materiałów stałych topiących się. Mimo że są pod ciśnieniem, dzięki specjalnej konstrukcji dyszy ograniczają siłę wyrzutu środka gaśniczego, co jest korzystne np. przy gaszeniu płonącego tłuszczu (specjalistyczne gaśnice pianowe F lub ABF).
Gaśnice wodno-mgłowe (GWM / AF)
Gaśnice wodno-mgłowe charakteryzują się szerokim zastosowaniem. Można ich użyć podczas pożarów z kategorii A, B, C i F. Oznacza to, że ich przeznaczenie obejmuje pożary materii organicznej, cieczy i materiałów stałych, gazów, tłuszczów oraz olejów. Środkiem gaśniczym jest woda demineralizowana. Gaśnice wodno-mgłowe są jedynymi zalecanymi do gaszenia płonącej odzieży na człowieku, a także ważnych dokumentów i urządzeń, ponieważ nie powodują szoku termicznego i nie pozostawiają śladów. Zastosowanie gaśnicy mgłowej nie obejmuje jedynie metali.
Oznaczenie "E" i gaszenie urządzeń elektrycznych
Dawniej symbol "E" na gaśnicy oznaczał, że może być ona stosowana do gaszenia pożarów urządzeń elektrycznych pod napięciem. Obecnie "E" nie funkcjonuje już jako osobna klasa pożaru w europejskich normach (np. EN 2), lecz jako dodatkowa informacja o możliwości bezpiecznego gaszenia urządzeń pozostających pod napięciem. Informacja ta najczęściej znajduje się na etykiecie gaśnicy. Na niektórych starszych egzemplarzach można jeszcze spotkać oznaczenie ABC/E, które o tym informuje.
Gaszenie urządzeń pod napięciem wymaga specjalistycznego podejścia. Jest to niezwykle istotne, ponieważ użycie niewłaściwego środka gaśniczego - na przykład wody lub gaśnic pianowych, które przewodzą prąd - może prowadzić do porażenia prądem, a nawet rozprzestrzenienia się pożaru.
Jaki pożar gasi gaśnica z oznaczeniem BCE?
Gaśnica z oznaczeniem BCE jest przeznaczona do gaszenia pożarów z klasy B (ciecze i materiały stałe topiące się), klasy C (gazy) oraz pożarów urządzeń elektrycznych pod napięciem. Najczęściej takie oznaczenie posiadają:
- Gaśnice proszkowe: Wypełnione proszkiem do gaszenia pożarów typu BC, z dodatkową informacją o możliwości gaszenia urządzeń elektrycznych.
- Gaśnice śniegowe (CO2): Skuteczne w gaszeniu pożarów typu BC, a także urządzeń elektrycznych pod napięciem, ze względu na to, że dwutlenek węgla nie przewodzi prądu i nie zostawia zanieczyszczeń.
- Specjalistyczne gaśnice GH: Przeznaczone do gaszenia pożarów z grupy B i C pod napięciem do 36 kV, co potwierdza ich wszechstronność w kontekście oznaczenia BCE.
Podsumowując, gaśnica oznaczona BCE jest wszechstronnym narzędziem do zwalczania pożarów cieczy, gazów oraz pożarów urządzeń elektrycznych, co czyni ją odpowiednią do wielu środowisk, w których występują tego typu zagrożenia.
Jak użyć gaśnicy
Dodatkowe oznaczenia na gaśnicach
Oprócz literowych oznaczeń klas pożarów, na gaśnicy znajdziemy również inne ważne informacje:
- Pojemność: Symbolizowana liczbą przed literowymi oznaczeniami, np. GP 6x ABC oznacza gaśnicę proszkową o pojemności 6 kilogramów środka gaśniczego.
- Skuteczność gaśnicza: Liczby obok literowych oznaczeń, np. 55A lub 233B. Im wyższa liczba, tym większa skuteczność gaśnicy dla danego typu pożaru. 55A to obecnie maksymalna skuteczność dla pożarów ciał stałych, a 233B dla pożarów cieczy w Polsce.
- Ciśnienie: Informacja o umiejscowieniu zbiornika z gazem (wewnątrz - pod stałym ciśnieniem, lub na zewnątrz - wymaga wyciągnięcia zawleczki i naciśnięcia dźwigni).
- Data ważności i instrukcja: Każda gaśnica musi posiadać informację o dacie ważności oraz krótką instrukcję obsługi.
Konserwacja i przeglądy gaśnic
Zgodnie z rozporządzeniem w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków, innych obiektów budowlanych i terenów, gaśnice przewoźne i przenośne powinny być poddawane przeglądom technicznym i czynnościom konserwacyjnym zgodnie z Polskimi Normami, nie rzadziej jednak niż raz do roku. Powinien je wykonywać profesjonalny konserwator. Regularne przeglądy zapewniają sprawność sprzętu w krytycznych momentach.
Ważność wyboru odpowiedniej gaśnicy
Dobór odpowiedniej gaśnicy to podstawa skutecznego reagowania w razie pożaru. Różne materiały palne zachowują się odmiennie pod wpływem ognia, dlatego znajomość oznaczeń na gaśnicach i ich przeznaczenia jest niezbędna. Podręczny sprzęt gaśniczy może zapewnić cenne sekundy podczas pożaru i zmniejszyć poziom zniszczeń, dlatego każdy pracownik, a także domownik, powinien umieć go obsługiwać.