Sieć wodociągowa przeciwpożarowa stanowi jeden z podstawowych elementów chroniących przed skutkami pożarów, zapewniając szybki dostęp do stałego źródła wody dla jednostek ochrony przeciwpożarowej niemal w każdym miejscu i czasie. Jednym z podstawowych i jednocześnie najbardziej charakterystycznych elementów sieci wodociągowej są hydranty zewnętrzne. Wyróżniamy hydranty podziemne, po których najczęściej bezwiednie przechodzimy, spacerując ulicami miast, oraz hydranty nadziemne - najczęściej czerwone lub czarne urządzenia, niejednokrotnie stanowiące ozdobę ulic w miastach i na wsiach.
Niniejszy artykuł stanowi kompleksowy przewodnik po przepisach regulujących instalację, lokalizację i użytkowanie hydrantów przeciwpożarowych w Polsce. Omówimy kluczowe akty prawne, wymagania dotyczące różnych typów hydrantów, ich oznakowania oraz dokumentacji.
Podstawa Prawna i Wymagana Dokumentacja
Kluczowe akty prawne
Przepisy dotyczące sieci hydrantowych - zarówno hydrantów zewnętrznych, jak i wewnętrznych - są uszczegółowieniem regulacji, jakie znajdziemy w Prawie budowlanym, które warunkuje możliwość wznoszenia niektórych obiektów budowlanych od zapewnienia im przeciwpożarowego zaopatrzenia w wodę do zewnętrznego gaszenia pożaru.
Kluczowym dokumentem określającym wymagania dla sieci wodociągowej przeciwpożarowej, w tym hydrantów zewnętrznych, jest Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 24 lipca 2009 roku w sprawie przeciwpożarowego zaopatrzenia w wodę oraz dróg pożarowych (Dz.U. 2009 nr 124 poz. 1030, z późniejszymi zmianami, m.in. z dnia 24 lipca 2010 r.). To właśnie w tym akcie prawnym znajdziemy szczegółowe regulacje dotyczące niemal każdego aspektu związanego z hydrantami zewnętrznymi. Znajdziemy w nim regulacje dotyczące średnic nominalnych sieci przeciwpożarowego zaopatrzenia wodnego, wytyczne dotyczące średnic nominalnych samych hydrantów zewnętrznych, jak i dokładne regulacje co do lokalizacji i oznaczania hydrantów zewnętrznych - w zależności od charakterystyki obszaru lub obiektu, w którym będą one zainstalowane. Nie w każdym miejscu bowiem spotkamy hydrant - wszystko zależne jest od przeznaczenia danego obszaru.
Inne ważne rozporządzenia to:
- Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 7 czerwca 2010 r. w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków, innych obiektów budowlanych i terenów (Dz. U. Nr 109, poz. 719).
- Rozporządzenie Ministra Gospodarki z dnia 21 listopada 2005 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać bazy i stacje paliw płynnych, rurociągi przesyłowe dalekosiężne służące do transportu ropy naftowej i produktów naftowych i ich usytuowanie (Dz. U. Nr 243 z 2005 r. poz. 2063).
- Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie (Dz.U. z 2002 r. Nr 75, poz. 690, z późn. zm.).
- Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 16 czerwca 2003 r. w sprawie uzgadniania projektu budowlanego pod względem ochrony przeciwpożarowej (Dz. U. Nr 121, poz. 1137).
Wymagana dokumentacja techniczna
Każdy zainstalowany hydrant zewnętrzny musi odpowiadać nie tylko regulacjom prawnym, ale również posiadać niezbędną dokumentację techniczną. Hydranty zewnętrzne, montowane na sieciach wodociągowych, muszą legitymować się co najmniej w dniu produkcji:
- aprobatą techniczną (lub Krajową Oceną Techniczną - KOT),
- atestem higienicznym Państwowego Zakładu Higieny (PZH) oraz
- świadectwem dopuszczenia CNBOP-PIB do użytkowania w ochronie przeciwpożarowej.
Brak któregokolwiek z nich uniemożliwia wprowadzenie danego hydrantu do użytku.
Wymagania Dotyczące Stosowania Hydrantów Zewnętrznych
Hydranty zewnętrzne - przepisy jednoznacznie określają, kiedy i gdzie hydrant zewnętrzny powinien być zainstalowany. Zapewniają one bezpieczny pobór wody na potrzeby gaszenia pożaru ze stale nawodnionej sieci wodociągowej.
Jednostki osadnicze i budynki
Hydranty muszą być stosowane w jednostkach osadniczych o liczbie mieszkańców przekraczającej 100 osób, które nie stanowią zabudowy kolonijnej. Dodatkowo w hydranty wyposażone powinny być położone w ich granicach budynki użyteczności publicznej, budynki zamieszkania zbiorowego, obiekty produkcyjne i magazynowe.
Obiekty produkcyjne, magazynowe i stacje paliw
Obiekty produkcyjne i magazynowe muszą posiadać dostęp do hydrantów niezależnie od miejsca położenia, jeśli ich kubatura przekracza 2500 m³ lub ich powierzchnia przekracza 500 m² (wymagania mogą zależeć od gęstości obciążenia ogniowego i powierzchni strefy pożarowej, zgodnie z §6 i tabelą nr 2 rozporządzenia). Ponadto hydranty są niezbędnym elementem każdej stacji paliw płynnych ze zbiornikami o łącznej pojemności do 200m³ i stacji gazu płynnego - niezależnie od ich charakterystyki (§6 ust. 4 rozporządzenia wymaga 10 dm³/s).
Obiekty użyteczności publicznej lub zamieszkania zbiorowego
Obowiązek przyłączenia do sieci hydrantowej dotyczy ponadto obiektów użyteczności publicznej lub zamieszkania zbiorowego, w których jednocześnie może przebywać ponad 50 osób, jeśli posiadają wyznaczoną strefę pożarową o powierzchni ponad 1000 m².
Rodzaje i Oznakowanie Hydrantów Zewnętrznych
Normy europejskie i Polskie Normy
Zgodnie z normami europejskimi EN, które dostosowane zostały na potrzeby polskie - w ramach Polskich Norm dotyczących hydrantów zewnętrznych - przy drogach i chodnikach spotkać można:
- hydranty pożarowe zewnętrzne nadziemne - norma PN-EN 14384:2009,
- hydranty pożarowe zewnętrzne podziemne - norma PN-EN 14339.
Wozy strażackie dysponują ograniczonymi zbiornikami, dlatego w przypadku długotrwałych działań konieczne jest szybkie ich podpięcie pod stałe źródło zasilania, takie jak hydrant zewnętrzny. Szybka lokalizacja hydrantu warunkuje zapewnienie stałego dostępu do wody i sprawne ugaszenie pożaru.
Oznakowanie hydrantów
Oznakowanie hydrantów zgodne powinno być z Polskimi Normami - każde zatem oznakowanie hydrantu oraz znaki wskazujące jego umiejscowienie będą takie same niezależnie od miejscowości. Na znakach wskazujących miejsce położenia hydratu znajdą się ponadto informacje o jego parametrach.
Hydrant zewnętrzny podziemny
Hydrant podziemny to kolumna, umieszczona w rurociągu, która umożliwia przyłączenie stojaka hydrantowego. Cała zatem konstrukcja hydrantu umieszczona jest pod płaszczyzną chodnika, drogi, parkingu czy podjazdu. Miejsce, w którym znajduje się do niego dostęp, przykryte jest specjalną pokrywą - klapą z literą W. Aby mieć możliwość skorzystania z hydrantu podziemnego, konieczne jest posiadanie specjalnego klucza do hydrantu podziemnego, jaki znajduje się na wyposażeniu straży pożarnej.
Hydrant zewnętrzny podziemny oznaczany jest tablicą orientacyjną - tablicą z informacjami umożliwiającymi dokładne zlokalizowanie miejsca, w którym umieszczona jest klapa zakrywająca dostęp do hydrantu. Na czerwonym znaku z białą obwódką umieszczone są białe piktogramy informujące o obecności hydrantu - biała litera H - średnicy zaworu hydrantu podziemnego oraz kierunku położenia względem znaku i odległości, jaką trzeba pokonać, by znaleźć hydrant. Oznaczenia lokalizujące hydrant zewnętrzny podziemny zazwyczaj pokazują jedną lub dwie odległości - w zależności od tego, czy pokrywa hydrantu znajduje się na wysokości znaku, czy należy przemieścić się jeszcze w prawo lub w lewo.
Hydrant zewnętrzny nadziemny
Hydranty zewnętrzne nadziemne łatwo zauważyć. Hydrant jest kolumną, obustronnie zakończoną nasadami wylotowymi, umożliwiającymi pobór wody z rurociągu. Najczęściej ma kolor czerwony (niekiedy spotkać można hydranty w kolorze czarnym lub szarym) - co wyróżnia go z otoczenia. Hydrant zewnętrzny oznakowany jest tabliczką płaską lub przestrzenną (znak hydrant na trzech płaszczyznach połączonych w trójścian), co zapewnia jej widoczność z każdej strony. Znak hydrant zewnętrzny nadziemny znajduje się bądź na samym hydrancie, bądź na wysięgniku - takie rozwiązanie zdecydowanie zwiększa widoczność hydrantu - można dojrzeć go z dużej odległości, co pomocne jest podczas planowania ustawienia wozu strażackiego, w terenach zielonych, gdzie roślinność często przesłaniać może sam hydrant, czyniąc go niezauważalnym, czy przy hydrantach położonych w zagłębieniach terenu.
Znak hydrant zewnętrzny nadziemny to kwadratowa tabliczka w kolorze białym i dużą, czarną literą H w środku. Po obu stronach litery umieszczone są dwa czerwone prostokąty.
Lokalizacja Hydrantów Zewnętrznych
Hydranty zewnętrzne - niezależnie od tego, czy jest to hydrant podziemny czy hydrant nadziemny - muszą znajdować się w odpowiednich odległościach tak od budynków, jak i od siebie. Zgodnie z rozporządzeniem w sprawie przeciwpożarowego zaopatrzenia w wodę oraz dróg pożarowych, hydranty zewnętrzne muszą być lokalizowane wzdłuż dróg i ulic oraz przy ich skrzyżowaniach.
Odległości w terenach miejskich
Na terenach miejskich hydranty umieszczane są wzdłuż ulic i dróg oraz przy ich skrzyżowaniach. Zgodnie z §10 ust. 4 Rozporządzenia MSWiA z 2009 r., należy zachować następujące odległości:
- Odległość pomiędzy dwoma sąsiadującymi ze sobą hydrantami nie powinna przekraczać 150 metrów.
- Odległość od zewnętrznej krawędzi jezdni lub drogi wyznaczona została na maksymalnie 15 metrów.
Odległości od chronionych obiektów
- Jeśli hydranty zewnętrzne przeznaczone są do chronienia konkretnego obiektu, pierwszy (najbliższy) z nich umieszczony powinien być w odległości do 75 metrów od obiektu.
- Kolejne hydranty wymagane do ochrony obiektu powinny być rozmieszczone w odległości do 150 metrów od siebie.
- Hydrant zawsze powinien być odsunięty od ściany chronionego budynku na minimum 5 metrów (wynika to pośrednio z wymagań dla dróg pożarowych §12 ust. 2).
Lokalizacja poza obszarami miejskimi
Jeśli hydranty umieszczane są poza obszarami miejskimi, odległości między nimi powinny być dostosowane do gęstości zaludnienia i planowanej zabudowy.
Wybór Typu Hydrantu Zewnętrznego (Podziemny czy Nadziemny?)
Hydranty zewnętrzne najczęściej stosowane to hydranty o średnicach 80 mm i 100 mm - oznaczane jako hydrant DN80 i hydrant DN100. Bardzo rzadko spotykanym jest hydrant zewnętrzny występujący jedynie jako hydrant nadziemny - hydrant o średnicy 150 mm (DN150). Dodatkowym parametrem rozróżniającym hydranty jest zakres ciśnień, w jakich mogą pracować. Tutaj spotkać można hydrant PN 10 (hydrant zewnętrzny o ciśnieniu nominalnym 10 bar/1 MPa) lub hydrant PN 16 (hydrant zewnętrzny o ciśnieniu nominalnym 16 bar/1,6 MPa). Takimi parametrami charakteryzować mogą się zarówno hydranty nadziemne, jak i hydranty podziemne.
Zalecenia i dopuszczalność
Co do zasady, zalecanym jest - w miarę możliwości - instalowanie na sieci wodociągowej hydrantów zewnętrznych nadziemnych (§10 ust. 1 rozporządzenia wskazuje na stosowanie hydrantów nadziemnych DN 80). Są one zdecydowanie łatwiejsze do zlokalizowania, a do skorzystania z hydrantu nadziemnego nie jest konieczne stosowanie dodatkowego sprzętu - zapewnia on zatem szybszy dostęp do zasobów wody. Stosowanie hydrantów zewnętrznych podziemnych jest dopuszczalne, jeśli hydrant nadziemny powodowałby utrudnienia (np. utrudnienia w ruchu drogowym, utrudnienia w ruchu pieszych, uniemożliwienie dojazdu służb ratunkowych) lub byłoby niewskazane.
Hydranty Wewnętrzne w Obiektach Produkcyjnych i Magazynowych
Instalacja hydrantowa w hali produkcyjnej lub magazynowej nie jest dodatkiem, a obowiązkiem wynikającym bezpośrednio z przepisów ochrony przeciwpożarowej. Hydranty wewnętrzne służą do szybkiego gaszenia pożaru i umożliwiają natychmiastowe podjęcie działań gaśniczych jeszcze przed przybyciem jednostek Państwowej Straży Pożarnej.
Obowiązek stosowania
Przepisy nie operują prostym kryterium, takim jak "hala powyżej X metrów". Kluczowe są dwa parametry: gęstość obciążenia ogniowego oraz powierzchnia strefy pożarowej.
- Hydranty wewnętrzne DN52 dla pomieszczeń produkcyjnych i magazynowych stają się obowiązkowe w sytuacji, gdy gęstość obciążenia ogniowego przekracza 500 MJ/m² i jednocześnie wydzielona przestrzeń pożarowa jest większa niż 200 m².
- Wystarczy jednak, że w obrębie hali pojawi się pomieszczenie o powierzchni powyżej 100 m² i bardzo wysokim obciążeniu ogniowym (powyżej 1000 MJ/m²), aby również pojawił się obowiązek ich zastosowania.
Hydranty 25 stosuje się w określonych strefach ZL, zależnie od kategorii zagrożenia ludzi, powierzchni strefy pożarowej i wysokości budynku. Hydranty 33 muszą być stosowane w garażach jednokondygnacyjnych zamkniętych mających więcej niż 10 stanowisk postojowych oraz w garażach wielokondygnacyjnych.
Rodzaje i wydajność hydrantów wewnętrznych
Rozporządzenie wyróżnia też zawór 52, czyli punkt poboru wody bez wyposażenia w wąż pożarniczy. W obiektach przemysłowych standardem są hydranty wewnętrzne DN52, co nie jest przypadkiem. To rozwiązanie zostało zaprojektowane z myślą o dużych przestrzeniach oraz wysokim potencjale rozwoju pożaru. Podczas gdy w biurach wystarczają mniejsze hydranty 25, w halach produkcyjnych i magazynowych dominuje hydrant 52. Warto jednak wspomnieć o rozwiązaniu pośrednim, jakim jest hydrant 33.
Hydrant DN52 wyposażony jest w wąż o średnicy 52 mm, zazwyczaj o długości 20 lub 30 metrów, odpowiednio dobraną końcówkę, jaką jest prądownica, co pozwala na skuteczne działanie w rozległych halach. Minimalna wydajność dla modelu DN52 musi wynosić 2,5 dm³/s przy odpowiednim ciśnieniu.
Rozmieszczenie i zasięg hydrantów wewnętrznych
Rozmieszczenie hydrantów wewnętrznych nie jest dowolne. Przepisy wskazują jasno, że powinny być one instalowane przy drogach komunikacji ogólnej - szczególnie w miejscach, które mają kluczowe znaczenie z punktu widzenia ewakuacji i dostępu. Powinny być instalowane przy wejściach, klatkach schodowych i wyjściach ewakuacyjnych, na korytarzach i przy wyjściach ewakuacyjnych z pomieszczeń produkcyjnych i magazynowych.
Zasięg poziomy hydrantu 52 (DN52) wynosi zazwyczaj 20 m węża (maksymalna długość węża płasko składanego) plus 10 m, które stanowi efektywny zasięg rzutu prądów gaśniczych. Oznacza to, że jeden hydrant powinien zabezpieczać promień około 30 m od miejsca jego montażu, obejmując całą powierzchnię chronionej strefy. Zgodnie z wymaganiami każdy punkt w hali musi znajdować się w zasięgu urządzenia. Oznacza to konieczność bardzo dokładnego zaplanowania ich liczby i rozmieszczenia. W niektórych przypadkach dopuszcza się zastosowanie dodatkowego węża, szczególnie tam, gdzie odległości do wyjść ewakuacyjnych są większe.
Wymagania techniczne i zasilanie
Instalacja hydrantowa musi spełniać konkretne wymagania techniczne, które bezpośrednio wpływają na jej skuteczność. W przypadku hydrantów DN52 minimalna wydajność wynosi 2,5 dm³/s, a ciśnienie na zaworze odcinającym hydrantu nie może być niższe niż 0,2 MPa. Istotne jest również zapewnienie możliwości jednoczesnego poboru wody z więcej niż jednego hydrantu na danej kondygnacji budynku. W zależności od wielkości i charakteru obiektu może to być jeden, dwa, a w większych halach nawet cztery hydranty działające równocześnie. Zasilanie hydrantów wewnętrznych musi być zapewnione co najmniej przez 1 godzinę.
Aby instalacja hydrantowa działała prawidłowo, musi mieć zapewnione odpowiednie źródło zasilania. Podstawą jest możliwość bezpośredniego poboru wody z sieci wodociągowej, jednak jeśli parametry miejskie są niewystarczające, konieczne jest zastosowanie rozwiązań alternatywnych, np. zbiorników przeciwpożarowych.
Przewody muszą być wykonane z odpowiednich materiałów, najczęściej stali ocynkowanej lub czarnej, oraz zabezpieczone przed uszkodzeniami mechanicznymi. W większych systemach wymagane jest również wykonanie instalacji w układzie obwodowym, co zapewnia doprowadzenie wody z więcej niż jednego kierunku.
Aspekty Prawne i Odpowiedzialność
Inwestorzy bardzo często nie są świadomi, jak duży wpływ na projekt mają wymagania przeciwpożarowe. Instalacja hydrantowa w hali produkcyjnej wpływa na praktycznie każdy aspekt inwestycji: oddziałuje na projekt, ponieważ wymusza określone rozwiązania przestrzenne i techniczne; wpływa na koszt, ponieważ często wiąże się z dodatkowymi elementami infrastruktury; ma również znaczenie dla harmonogramu, ponieważ jej uzgodnienie i odbiór są niezbędne do zakończenia inwestycji. Jej zakres nie wynika z uznaniowych decyzji, ale z konkretnych parametrów technicznych, takich jak gęstość obciążenia ogniowego czy powierzchnia pożarowa.
Starsze budynki bez hydrantów
W sytuacji, gdy budynek jest stary i nie posiada hydrantów, ich brak może stanowić naruszenie przepisów, jednak nie zawsze tak jest. Jeżeli obiekt został wybudowany zgodnie z przepisami obowiązującymi w czasie jego powstania i nie był istotnie przebudowywany ani nie zmieniono jego sposobu użytkowania, może on funkcjonować bez hydrantów. W przypadku starszych budynków, które nie są wyposażone w hydranty zewnętrzne, decyzję o konieczności ich instalacji podejmuje rzeczoznawca do spraw zabezpieczeń przeciwpożarowych w porozumieniu z Państwową Strażą Pożarną.
Rozwiązania alternatywne i ekspertyzy
W przypadku, gdy wykonanie instalacji hydrantowej jest niemożliwe ze względów technicznych lub ekonomicznych, konieczne jest sporządzenie ekspertyzy technicznej przez rzeczoznawcę do spraw zabezpieczeń przeciwpożarowych. Ekspertyza taka musi zostać uzgodniona z właściwym miejscowo komendantem wojewódzkim PSP (lub komendantem Państwowej Straży Pożarnej). W jej ramach wskazuje się rozwiązania zamienne, które muszą zapewniać równoważny poziom bezpieczeństwa pożarowego.
Jeżeli na danym terenie nie ma sieci wodociągowej, konieczne jest zastosowanie rozwiązań alternatywnych, takich jak budowa zbiorników przeciwpożarowych, wykorzystanie naturalnych zbiorników wodnych lub studni. Woda do celów przeciwpożarowych dla obiektów powinna być dostępna w szczególności z urządzeń zaopatrujących w wodę ludność, zgodnie z regulaminem dostarczania wody i odprowadzania ścieków, o którym mowa w art. 19 ustawy z dnia 7 czerwca 2001 r. o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków.
Odpowiedzialność za zapewnienie zaopatrzenia w wodę
Za zapewnienie odpowiedniego zaopatrzenia w wodę do celów przeciwpożarowych odpowiada gmina. W sytuacji, gdy w pobliżu istnieje sieć wodociągowa, ale nie jest ona doprowadzona do danego obiektu, możliwa jest jej rozbudowa.
Przeglądy i konserwacja
Zgodnie z przepisami, sama budowa to nie wszystko - kluczowy jest regularny przegląd techniczny. Każdy hydrant 52 oraz cała instalacja muszą być poddawane konserwacji co najmniej raz w roku. Ważnym aspektem jest również kwestia przeszkolenia personelu. Nawet najlepszy sprzęt gaśniczy i nowoczesny hydrant nie spełnią swojej roli, jeśli pracownicy nie będą wiedzieli, jak sprawnie go uruchomić. Warto też pamiętać, że każda gaśnica w hali również musi przechodzić okresowy przegląd oraz legalizację, aby w razie pożaru każda strefa pożarowa była realnie chroniona.
tags: #jeden #hydrant #przeciwpozarowy #na #500