Rola kapelana w strukturach straży pożarnej, zarówno Państwowej Straży Pożarnej (PSP), jak i Ochotniczej Straży Pożarnej (OSP), jest niezwykle ważna i wielowymiarowa. Nie ogranicza się ona wyłącznie do wsparcia duchowego, ale obejmuje również aktywny udział w życiu społeczności strażackiej, a czasem nawet w samych działaniach ratowniczych. Kapelan strażacki to postać, która łączy posługę duszpasterską z głębokim zrozumieniem i zaangażowaniem w etos służby pożarniczej.
Historyczny Kontekst i Rozwój Kapelaństwa Strażackiego
Służba kapelanów w formacjach, zarówno państwowych, jak i ochotniczych, z ramienia Kościoła prawosławnego, ma już swoją prawie 30-letnią tradycję. W 2003 roku, z błogosławieństwa ś.p. arcybiskupa Mirona, zostali powołani pierwsi kapelani, by nieść posługę duszpasterską w środowisku strażackim. Było to wskazanie na fakt, iż wśród strażaków są także osoby ze środowiska prawosławnego. Działanie to ukierunkowane było również na późniejsze tworzenie struktur kapelaństwa w tejże formacji. Dziś mamy owoce tego błogosławieństwa ś.p. arcybiskupa Mirona, a Kościół prawosławny jest należycie umocowany w strukturach straży pożarnej.
Struktura i Nominacje Kapelanów Straży Pożarnej
Kapelani straży pożarnej powoływani są na różnych szczeblach - gminnym, powiatowym i wojewódzkim - co świadczy o kompleksowej opiece duchowej nad strażakami. Akt mianowania nowych kapelanów Straży Pożarnej miał miejsce w cerkwi Zmartwychwstania Pańskiego w Jacznie. Uroczystość rozpoczęła się wspólną modlitwą w intencji wszystkich strażaków oraz ich rodzin. Następnie, w obecności kadry kierowniczej PSP i OSP oraz przedstawicieli władz samorządowych, prawosławny kapelan krajowy Państwowej Straży Pożarnej - o. archimandryta Sergiusz - wręczył duchownym dekrety arcybiskupa Jerzego, Prawosławnego Ordynariusza Wojska Polskiego. Dekrety te powołały na kapelana powiatowego Straży Pożarnej o. Piotra Hanczaruka oraz na kapelana gminnego Straży Pożarnej w gminie Krynki o. prot. Uroczystości te podkreślają uroczysty charakter nominacji i ich rangę. W uroczystości uczestniczyli także: kapelan wojewódzki Państwowej Straży Pożarnej ks. kanonik Wojciech Ejsmont oraz kapelan wojewódzki Państwowej Straży Pożarnej ks. prot. Piotr Borowik.
Mianowanie nowych opiekunów duchowych często jest związane z odejściem dotychczasowych kapelanów. Na przykład, nominacje w Dekanacie Sokólskim miały związek z odejściem o. Piotra Charytoniuka, pełniącego dotychczas funkcję kapelana gminnego i powiatowego. Jak zauważył jeden z kapelanów: „Dziś mamy też wielką radość, wiązaną z młodymi kapłanami. W 2018 r., kiedy to o. Piotr Hanczaruk był powołany na kapelana gminnego, nie wiedział jeszcze, że będzie kapelanem powiatowym. Ks. Justyn też nie wiedział, że będzie kapelanem straży pożarnej, a dziś oficjalnie nim został. Tak Pan Bóg chciał”.
Wśród innych przykładów nominacji, podczas posiedzenia Zarządu Oddziału Gminnego ZOSP RP w Nowym Wiśniczu, w styczniu 2020 roku, o pełnienie zaszczytnej funkcji poproszono proboszcza parafii pw. Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny w Nowym Wiśniczu - ks. Krzysztofa Wąchałę. Motywacją było jego zaangażowanie w życie społeczności strażackiej poprzez organizację uroczystości kościelnych z udziałem strażaków oraz chętny udział w poświęceniach nowych pojazdów i jubileuszach jednostek OSP. Dekretem nominacyjnym Biskupa Tarnowskiego Andrzeja Jeża z dniem 5 lutego, ks. Wąchała objął tę funkcję. Podobne działania miały miejsce w Lubinie, gdzie uroczyste przekazanie Dekretu miało miejsce w obecności Komendanta KPPSP w Lubinie bryg. mgr inż. Eryka Górskiego i Wiceprezes Zarządu Oddziału Wojewódzkiego ZOSP RP Woj. Wprowadzono do posługi duszpasterskiej ks. Adama Horbala, mianowanego przez arcybiskupa. Komendant z radością powitał ks. Adama wśród braci strażackiej, oprowadził po Komendzie, pokazując pomieszczenia i wozy gaśniczo-ratownicze. Powołanie nowego kapelana w powiecie zamieszkałym przez znaczną ilość osób wyznania prawosławnego było wyczekiwane, a mianowanie ks. Adama Horbala nie jest przypadkowe, gdyż jako proboszcz parafii w Zimnej Wodzie i Michałowie na co dzień spotyka się ze swymi wiernymi, którzy są aktywnymi członkami miejscowych Ochotniczych Straży Pożarnych.
Z dniem 4 stycznia 2016 roku Prawosławny Ordynariusz Wojskowy bp prof. zw. dr. hab. Jerzy Pańkowski, w porozumieniu z Biskupem Gorlickim Paisjuszem, mianował ks. dr. Arkadiusza Barańczuka z Ochotniczej Straży Pożarnej z Gładyszowa (gm. Uście Gorlickie). Ks. Arkadiusz na co dzień jest proboszczem prawosławnej parafii w Gładyszowie od 1998 roku. Ukończył Wyższe Prawosławne Seminarium Duchowne w Warszawie, uzyskał tytuł magistra teologii na Proszowskim Uniwersytecie i posiada stopień naukowy doktora. W jednostce Ochotniczej Straży Pożarnej w Gładyszowie służy jako aktywny strażak od 1 kwietnia 2004 roku, ukończywszy podstawowe szkolenie jednoetapowe strażaków ratowników OSP i posiadając uprawnienia do prowadzenia samochodów uprzywilejowanych kat. A, B, C, D, E.
Kapelan jako Część Braci Strażackiej
Non-profitowa Służba w OSP
Kapelan Ochotniczej Straży Pożarnej, choć jest to służba non-profit, jest dla druhów bardzo ważna. „Kapelaństwo zawsze kojarzyło mi się z czynną służbą dla ludzi, a poprzez to - dla Boga. Wydaje mi się, że tak jak np. w szpitalu - jeśli kapelan nie stoi przy łóżku umierającego, nie może powiedzieć do końca, że jest kapelanem. Kapelaństwo zobowiązuje nas do bycia przy drugim człowieku. W tym przypadku - przy strażakach, w przypadku kapelaństwa szpitalnego - przy łóżku chorego, a w przypadku kapelaństwa wojskowego - przy uczelni wojskowej czy różnych manewrach. Wydaje mi się, że jest to nierozerwalne” - mówił jeden z kapelanów.
Kapelan-Strażak: Połączenie Ról
O. Piotr, prócz funkcji kapelana, jest także czynnym strażakiem OSP. Strażak-duchowny to nieczęsty obrazek i dla wielu role wręcz nie do połączenia. Nic bardziej mylnego. „Przyjeżdżając na akcję, jeśli jest potrzebna para rąk: do pracy, do gaszenia, do rozbierania budynków, do przenoszenia poszkodowanego, do rozwijania węży, to wtedy nie ma rozróżnienia, czy jest się księdzem, czy jest na co dzień gospodarzem czy przedsiębiorcą. Można powiedzieć, iż wszyscy wówczas są na równi. Oczywiście jest dowódca, to on decyduje i to on ustala kolejność i etapy działań - bo takie są zasady. Ja odczuwam jednak, iż poza oczywiście dowódcą, wszyscy wśród druhów i druhen jesteśmy na równi” - kontynuował duchowny na falach radia Orthodoxia, wspominając też, iż został bardzo dobrze przyjęty wśród grona druhów.
Kapelan-wolontariusz pomaga w walce z pożarem Marshall
Zakres Działalności Kapelana
Kapelaństwo to nie tylko modlitwa. To dla duchownego rozwój, a dla społeczności dodatkowe poczucie bezpieczeństwa. Straż pożarna pozwala przecież na uzyskanie kwalifikacji, zarówno strażackich, jak też np. udzielania pierwszej pomocy przedmedycznej - bardzo pomocnych w danym środowisku. Bywają sytuacje, gdzie do małych i odległych miejscowości pogotowie nie dojedzie tak szybko, a kapelan - mając takie umiejętności, wiedzę i doświadczenie - może udzielić pierwszej pomocy.
Wsparcie na poziomie wojewódzkim
Kapelani strażaccy są obecni na różnego rodzaju wydarzeniach, w tym na spotkaniach opłatkowych strażaków ochotników, często organizowanych przez Oddziały Wojewódzkie ZOSP RP. Na przykład, tradycyjnie przed świętami spotkania te odbywają się w wielu strażnicach OSP, m.in. w Spręcowie, Barczewie, Napiwodzie. W Braniewie, w grudniu 2014 roku, w wigilijnym spotkaniu uczestniczyli członkowie OSP, sympatycy oraz zaproszeni goście, w tym starosta, burmistrz, wójt, zastępca komendanta powiatowego PSP, a także kapelan strażaków ks. Prałat Leszek Galica. W Lipowinie, w tym samym czasie, remiza OSP wypełniła się strażakami ochotnikami i gośćmi, a wśród obecnych był kapelan strażaków gminy Braniewo ks. Władysław Kuras. Zachodniopomorski Komendant Wojewódzki PSP st. bryg. oraz Kapelan Wojewódzki PSP woj. zachodniopomorskiego ks. bryg. również składają świąteczne życzenia całej braci strażackiej, co pokazuje, że kapelani na szczeblu wojewódzkim pełnią ważną rolę w integracji i duchowym wsparciu całego środowiska strażackiego, w tym OSP.
Etos Służby Strażackiej i Duchowa Misja
„Strażacka służba to filantropia, ale też nadzieja, to duże wyzwanie i wielkie ideały. Gdy następuje zagrożenie i inni ludzie uciekają, w miejsce to biegnie strażak. Właśnie Ci uciekający ludzie oczekują pomocy i owej nadziei, którą niesie służba strażaka. Wznośmy modlitwę, by Bóg, w tym etosie strażackim, wspierał każdego w jego służbie” - mówił o. Sergiusz. Ta refleksja doskonale oddaje misję kapelanów, którzy nie tylko modlą się za strażaków, ale także wzmacniają w nich ducha służby, ofiarności i nadziei, będąc obecni „przy drugim człowieku” w najbardziej potrzebnych momentach.
tags: #kapelan #wojewodzki #strazy #osp