Symbol Paryża i Arcydzieło Architektury Gotyckiej
Katedra Naszej Pani, jak można przetłumaczyć jej nazwę odnoszącą się do Marii Panny, jest drugim po Wieży Eiffla najsłynniejszym budynkiem Paryża. Jeden z najważniejszych budynków Paryża, opisywany w powieściach i utrwalony na obrazach.
Historia i Architektura
Katedra Notre Dame została wzniesiona na znajdującej się na Sekwanie wyspie Île de la Cité. Jej budowa, trwająca ponad 180 lat (1163-1345), zapoczątkowana została wiosną 1163 r.
Wzniesiona w stylu gotyckim, przykryta została sklepieniem żebrowym, którego ciężar odprowadzały na zewnątrz liczące po 15 metrów łuki przyporowe. Dzięki temu mury nawy głównej i prezbiterium mogły pomieścić duże otwory okienne, przeszklone kolorowymi witrażami. Była jedną z pierwszych budowli wybudowanych w tym stylu. Zainstalowano w niej trzy wspaniałe rozety. Średnica północnej i południowej rozety wynosi trzynaście metrów. Widzimy na nich sceny z Nowego i Starego Testamentu, mądrych i głupich oraz postaci świętych i dwunastu apostołów. Rozety ocalały z ognia, choć na pewno wymagają renowacji. Największa z opisywanych rozet znajduje się pomiędzy dwoma wieżami.
Kościół ten związany był ściśle z historią Francji. Stąd wyruszano na wyprawy krzyżowe, tu w 1431 r. Henryk IV, król Anglii, koronował się na króla Francji, a w 1804 r. koronowany był cesarz Napoleon Bonaparte. Tu po zakończeniu II wojny światowej podczas dziękczynnej mszy świętej odśpiewano uroczyste Te Deum, tu żegnano zmarłego prezydenta Charlesa de Gaulle'a.
Katedra w Kulturze
Katedra od zawsze fascynowała artystów. Najsłynniejszym dziełem, które ją opisuje, jest XIX-wieczna powieść „Katedra Marii Panny w Paryżu” Viktora Hugo. Jej akcja dzieje się w XV wieku. Jednym z tematów tej wielowątkowej historii jest grzeszne zauroczenie archidiakona Klaudiusza Frollo piękną Cyganką - Esmeraldą. Zakonnik jednocześnie kocha ją i nienawidzi. Uwięziona w wieży katedry Notre Dame miała szansę na ocalenie - próbował ochronić ją sługa Klaudiusza - Quasimodo, ślepy na jedno oko i kulawy garbus.
Historia ta była również wielokrotnie wykorzystywana w adaptacjach filmowych. W jednym z pierwszych i najsłynniejszych filmów „Dzwonnik z Notre Dame”, który w 1956 roku wyreżyserował Jean Delannoy, rolę Esmeraldy zagrała Gina Lollobrigida, a rolę Quasimodo - Anthony Quinn. Dużo mniej związaną z powieścią Victora Hugo i przez to o wiele łagodniejszą wersję opowieści, przedstawiono w bajce z wytwórni Walta Disneya „Dzwonnik z Notre Dame”. Katedra była też tłem wielu filmów, których akcja rozgrywała się we Francji, m.in. w „Przed zachodem słońca” Richarda Linklatera czy „Amelii” Jeanne-Pierre’a Jeuneta.
Rewolucja Francuska i Renowacja XIX wieku
Katedra raz w historii przeżyła ciężkie chwile. Podczas rewolucji francuskiej została sprofanowana i przekształcono ją w Świątynię Rozumu. Zmieniono ją również w magazyn artykułów spożywczych. Zburzono wtedy większość średniowiecznych dzwonów, lecz jeden jedyny oparł się rewolucjonistom.
Obecny kształt i aranżację otoczenia katedra zawdzięcza dziewiętnastowiecznej renowacji dokonanej przez dwóch architektów: Jean-Baptiste-Antoine Lassusa i Eugène Viollet-le-Duca. Ten ostatni, analizując średniowieczne formy, odtworzył pierwotne zdobienia katedry. Viollet-le-Duc był też autorem różnych innowacji, które miały upiększyć świątynię, dzięki czemu pojawiły się na froncie budynku maszkarony, gargulce i chimery. Dobudował także sygnaturkę, którą obłożono ołowianymi płytami, a na jej szczycie umieszczono miedzianego koguta.
Pożar 15 Kwietnia 2019 Roku - Kronika Wydarzeń
W poniedziałek wieczorem w Paryżu wybuchł pożar w katedrze Notre Dame. Ta szokująca wiadomość w mgnieniu oka obiegła świat. Tłumy paryżan i turystów zebrały się w okolicy katedry, by w milczeniu i niedowierzaniu patrzeć na płonący budynek. Informacje przekazywały wszystkie światowe media.
15 kwietnia 2019 r. pierwszy alarm pożarowy rozległ się o godzinie 18:20, a katedra została ewakuowana w ciągu kilku minut. Ponownie alarm pożarowy zabrzmiał 20 minut później. Dopiero o 18:49 strażakom udało się zlokalizować ogień, który wybuchł pod sygnaturką, szybko rozprzestrzeniając się na dachu budowli. W akcji gaszenia katedry wzięło udział około 400 strażaków. Przez całą noc trwało gaszenie pożaru. Ogień udało się ugasić dopiero rano, około godziny 4. nad ranem następnego dnia.
Przyczyny Pożaru i Śledztwo
Prawdopodobne zaprószenie ognia nastąpiło na rusztowaniach ustawionych na dachu katedry. Francuscy strażacy podali, że pożar miał "potencjalnie związek" z pracami renowacyjnymi budowli. W średniowiecznej katedrze prowadzono renowację iglicy nad nawą główną celem uszczelnienia. Prace te wymagały ogromnego rusztowania, ponieważ konstrukcja wznosiła się do 100 m wysokości. Renowacja iglicy, kosztująca 6 mln euro, miała zostać ukończona w 2022 r.
Śledztwo, które wszczęto po pożarze katedry Notre Dame, nadal uznaje wypadek za główną hipotezę dotyczącą przyczyny zaprószenia ognia. Od początku pojawiała się hipoteza, że przyczyną pożaru mogło być zwarcie instalacji elektrycznej. Ustalono w pierwszych miesiącach, że doszło do pewnych naruszeń - na przykład, robotnicy na budowie palili mimo zakazu. W październiku dziennik „Ouest-France” informował, że wszystkie ekspertyzy zostały zakończone i przekazane śledztwu. Francuski portal BFMTV podał, powołując się na prokuraturę, że śledztwo zbliża się do końca. Ostatnią wizytę na miejscu ekipa złożona z sędziego śledczego, brygady kryminalnej i ekspertów złożyła 6 marca 2024 roku.
Skala Zniszczeń i Uratowane Skarby
Zastępca mera Paryża Emmanuel Gregoire powiedział, że pożar spowodował w katedrze Notre-Dame "kolosalne szkody". Spłonęły dwie trzecie dachu z dębową autentyczną więźbą dachową. Dach świątyni i piękne drewniane wnętrze uległy zniszczeniu, a do atmosfery uwolnionych zostało 460 ton ołowiu.
Runęła dodana przez Viollet-le-Duca iglica, zbudowana w XIX wieku. Zniszczone zostały również fragmenty kamiennego sklepienia w nawie głównej, na jej skrzyżowaniu z transeptem oraz w północnej części transeptu, a także XIX-wieczne górne witraże w szczytach transeptu.
Zagrożone były wieże, ale wytrzymały napór ognia. Od zawalenia uchroniły się obie wieże, a konstrukcja budynku pozostała nienaruszona. Wypalone wnętrze, częściowo zniszczone wyposażenie, ale udało się zepchnąć pożar z wież.
Na szczęście ocalały przedmioty ze skarbca, wyniesione natychmiast, gdy wybuchł pożar, w tym relikwie Korony Cierniowej umieszczone w katedrze przez św. Ludwika w 1239 r. oraz Krzyża Świętego przekazane przez polskiego króla Jana Kazimierza. Były to relikwie towarzyszące koronacjom królów polskich, poczynając od Władysława Jagiełły. Z wnętrza płonącej katedry strażakom udało się wynieść relikwie, m.in. koronę cierniową Jezusa, przechowywaną w skarbcu katedry i dzieła sztuki. Ocalały też miedziane posągi, które zdemontowano z iglicy tydzień wcześniej ze względu na remont.
Nagranie z drona pokazuje rozległe zniszczenia po zabójczym tornadzie w Brazylii
Globalna Solidarność i Odbudowa
Katedra #NotreDame w ogniu jest ogromnym dramatem dla Kościoła i europejskiej historii. To tragiczna chwila dla wszystkich katolików, chrześcijan oraz miłośników wielkich dzieł sztuki, które stracimy bezpowrotnie. Były prezydent USA Barack Obama napisał: "Notre Dame jest jednym z największych światowych skarbów. Myślami jesteśmy z Francuzami". Michelle Obama, która przebywała w Paryżu, zapewniła, że współodczuwa ból Francuzów. Prezydent Emmanuel Macron już w dniu pożaru podczas przemówienia zapowiedział odbudowę katedry, podkreślając: "To katedra, która jednoczy wszystkich Francuzów, nawet jeśli nigdy tutaj nie byli. To nasza historia. Odbudujemy tę katedrę. Wszyscy razem. Niech Bóg błogosławi Francuzom!"
Fazy i Postępy Odbudowy
Odbudowa świątyni podzielona została na dwie fazy: tzw. fazę zabezpieczania (przygotowawczą) trwającą od 16 kwietnia 2019 do końca lata 2021 z budżetem 165 mln euro, oraz fazę rzeczywistej rekonstrukcji w celu przywrócenia jej architektury zewnętrznej, identycznej z oryginałem; iglicy Viollet-le Duc i pokrycia dachu. Etap ten rozpoczął się zimą 2021 i ma potrwać do roku 2024 włącznie. Przez dwa lata robotnikom udało się usunąć uszkodzone części konstrukcji budowli i zabezpieczyć przed zawaleniem elementy uszkodzone, oprzyrządować budynek rusztowaniami, przeprowadzić inwentaryzację elementów wnętrza, jak również przenieść organy oraz dzieła sztuki, które podlegają konserwacji. Z budynku i placu usunięto setki ton gruzu.
Od września 2020 prowadzone są badania, jak oczyścić i przeprowadzić renowację kaplic Św. Ferdynanda i Notre-Dame de Guadalupe, które zostaną następnie przeprowadzone we wszystkich 24 kaplicach katedry. Równolegle, od marca 2021, rozpoczęto konsolidację i umocnienie od strony wewnętrznej sklepień katedry, które potrwają do lata 2021. Umowa między instytucją publiczną odpowiedzialną za konserwację i restaurację katedry Notre-Dame de Paris a Biurem Badań Geologicznych i Górniczych (BRGM) zakłada poszukiwanie kamieni do odbudowy katedry, które potrwało do połowy 2021. Udało się już wybrać tysiąc kilkusetletnich dębów (połowę z lasów publicznych, a połowę z prywatnych Francji), które posłużą do renowacji iglicy, ram transeptu i przyległych przęseł. Wreszcie do lata 2021 zamontowana została konstrukcja parasolowa na wysokości przejścia przez transept, która zapewniła, że do katedry nie dostawała się woda.
Zarządzający pracami odbudowy wskazują na hojność darczyńców. 340 tys. wiernych i instytucji ze 150 krajów zebrało 833 mln euro darowizn na odbudowę Notre Dame. W trakcie odbudowy Notre Dame została wyposażona w unikalny system przeciwpożarowy, złożony z urządzeń rozpylających wodę rozmieszczonych na dachu i w iglicy.
Polska Kaplica w Katedrze Notre-Dame
Polska kaplica pod wezwaniem Najświętszej Matki Bożej Częstochowskiej i świętego Germana, patrona Paryża, nie spłonęła w pożarze. Tu znajdowała się kopia obrazu Matki Boskiej Jasnogórskiej, przywieziona przez paulinów z jasnogórskiego sanktuarium, oraz relikwie św. Jana Pawła II. Polacy mają w sercach paryską katedrę Notre Dame. Polska była zawsze bliska Francji, a Francja Polsce, tym bardziej dziś przeżywamy tę tragedię. Łączymy się z całym narodem francuskim, wyrażając naszą bliskość i współczucie. Polska wie, co to znaczy utracone dziedzictwo zniszczone w pożodze. Warszawę odbudowaliśmy z ruin sami. Katedrę Notre-Dame odbudujmy wszyscy razem jako Europejczycy. Pomnik Jana Pawła II na czas robót został zabezpieczony jako dzieło sztuki i przeniesiony z miejsca przy katedrze. Wróci na nie po zakończeniu robót.
Pożary Obiektów Sakralnych w Polsce - Przypadki i Lekcje
Do pożarów obiektów sakralnych na dużą skalę dochodziło również w Polsce, przypominając o kruchości dziedzictwa architektonicznego.
Kościół św. Katarzyny w Gdańsku (2006)
22 maja 2006 r. na dachu kościoła św. Katarzyny w Gdańsku pojawił się ogień. W ciągu kilkunastu minut zawaliła się konstrukcja czterech dachów. Ogień zniszczył dach z więźbą, a wnętrze kościoła uległo zalaniu na skutek prowadzonych działań ratowniczo-gaśniczych. O nieumyślne spowodowanie pożaru został oskarżony, a następnie skazany prawomocnym wyrokiem sądu dekarz pracujący przy remoncie dachu. Biegli wykazali, że oskarżony prowadził prace dekarskie szlifierką kątową, podłączoną do zasilania kablem, który był wcześniej niefabrycznie reperowany. To właśnie ten przewód miał spowodować zwarcie instalacji elektrycznej, a w następstwie pożar.
Kompleks Klasztorny w Alwerni (2011)
6 marca 2011 doszło do bardzo poważnego pożaru w zabytkowym kompleksie klasztornym w Alwerni. Zniszczenia objęły górne kondygnacje klasztoru (zawalenie części stropów) oraz zalanie wodą wnętrz kościoła i klasztoru. Obiekt pozbawiony był systemu sygnalizacji pożaru, dlatego ogień zauważono, gdy pożar był już w fazie rozwiniętej. Spłonęło ok. tysiąca metrów kwadratowych dachu nad budynkiem mieszkalnym i częścią kościoła. Przyczyną pożaru mogło być zaprószenie ognia od iskier wydobywających się z przewodu kominowego kotłowni klasztornej.
Kościół św. Wojciecha w Białymstoku (2013)
15 września 2013 r. wybuchł pożar w kościele pw. Św. Wojciecha w Białymstoku. Spłonęła i zawaliła się wieża kościoła; spadające płonące elementy dachu wieży uszkodziły część połaci głównego dachu nad świątynią, ale jego konstrukcja nie została uszkodzona. Wierni obecni na porannej mszy zostali sprawnie ewakuowani. Przyczyną pożaru było zwarcie instalacji elektrycznej.
Katedra Wniebowzięcia NMP w Sosnowcu (2014)
W nocy z 28 na 29 października 2014 roku doszło do pożaru w katedrze pw. Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny w Sosnowcu. Spłonął dach zabytkowej świątyni i belki konstrukcyjne, a część fresków autorstwa Włodzimierza Tetmajera i Henryka Uziembło została zalana wodą. Zespół biegłych ustalił, że źródło ognia powstało w przestrzeni pomiędzy konstrukcją dachu a sklepieniem, bez ingerencji osób trzecich. Jednak z powodu zawalenia się konstrukcji dachowej w miejscu łączenia przewodów elektrycznych, nie pozwoliło jednoznacznie stwierdzić, że do zapalenia się konstrukcji doszło na skutek wadliwej instalacji elektrycznej. Śledztwo umorzono z powodu braku dowodów wskazujących na podpalenie. W 2016 r. dobiegła końca renowacja zabytkowych fresków.
Kościół św. Antoniego w Braniewie (2016)
W 2016 r. stanął w ogniu kościół pw. Św. Antoniego w Braniewie. W wyniku pożaru, który wybuchł 3 stycznia, spaliła się cała konstrukcja drewniana dachu, który uległ zawaleniu i zniszczył wnętrze kościoła. Uratowano zabytkowe organy i część wyposażenia.
Katedra Wniebowzięcia NMP w Gorzowie Wielkopolskim (2017)
Do pożaru w kościele katedralnym pw. Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny w Gorzowie Wielkopolskim doszło 1 lipca 2017 r., w trakcie obchodów 760-lecia lokacji miasta. Wielogodzinny pożar spowodował zniszczenie górnej części wieży. Ocalały dzwony i organy. Przyczyną pożaru było zwarcie w instalacji elektrycznej. Prokuratura postawiła w stan oskarżenia dwóch proboszczów - obecnego i poprzedniego - zarzucając im niedopełnienie obowiązków związanych z zapewnieniem bezpieczeństwa pożarowego obiektu.