Kwestia przekazywania pojazdów strażackich z Państwowej Straży Pożarnej (PSP) do Ochotniczej Straży Pożarnej (OSP) jest tematem budzącym wiele pytań i dyskusji w środowisku strażackim. Jest to kluczowy element wzmacniania zdolności operacyjnych jednostek OSP, często opierających swoją flotę na pojazdach wycofanych z użytku w PSP.
Aktualna sytuacja: Zakaz przekazywania pojazdów z PSP do OSP
Obecnie obowiązuje zakaz komendanta głównego PSP dotyczący przekazywania samochodów z PSP do OSP. Zakaz ten, wydany w formie pisma, obowiązuje nadal i jest aktualny do odwołania. W środowisku strażackim panuje niepewność co do terminu jego zniesienia, a także niezadowolenie z powodu braku jasnych wytycznych. Istniejące pismo nie precyzuje, kiedy ewentualny zakaz zostanie cofnięty, co prowadzi do licznych pytań i próśb o konkretne informacje.
Kontekst prawny i kontrowersje wokół zakazu
Wielu strażaków i ekspertów wskazuje, że wspomniany zakaz może być niezgodny z ustawą. Podkreśla się, że Komendant Główny PSP nie jest władzą ustawodawczą w kraju. Podstawą prawną w tej materii jest Ustawa z dnia 24 sierpnia 1991 r. o ochronie przeciwpożarowej (Dz.U. 1991 nr 81 poz. 351), a w szczególności Art. 31 ust. 1. Przepisy ogólne ustawowe mają wyższą rangę prawną niż rozporządzenia czy zarządzenia. W przeszłości zdarzało się, że zarządzenia wydane przez Komendanta Głównego PSP (lub jego zastępcę) niezgodne z ustawą były wycofywane. Pojawiają się głosy, że zarządzenie Komendanta Głównego PSP, nawet jeśli zawiera zapis o przekazywaniu zbędnych aut do KG PSP w celu dalszej redystrybucji, musi być zgodne z duchem i literą ustawy.
Rola ustawy a zarządzeń
Ustawa jest przepisem ogólnym, określającym ramy działania systemu ochrony przeciwpożarowej. Rozporządzenia i zarządzenia stanowią natomiast przepisy szczegółowe, które mają precyzować tryb i zasady postępowania. Jednak te przepisy szczegółowe nie mogą stać w sprzeczności z aktami wyższego rzędu. Pytania rodzą się również wokół tego, kto decyduje, że sprzęt jest zbędny i jaki jest określony termin przekazania, skoro ustawa nie musi precyzować terminów.
Przekazanie samochodu ratowniczo-gaśniczego OSP Paprotnia
Aspekty finansowe i praktyka przekazywania
W większości przypadków przekazywania pojazdów z PSP do OSP, praktyka rynkowa wskazuje, że gminy, na których teren ma trafić auto, zobowiązane są do pokrycia części kosztów zakupu nowego pojazdu dla PSP. Zdarzało się, że gmina musiała zapłacić znaczną kwotę (np. 80 tys. zł), aby PSP przekazało auto OSP. Jest to częsty model, ponieważ niemal każda Komenda Powiatowa (KP) PSP zbiera fundusze na zakup nowych pojazdów, w tym także z samorządów.
Wyzwania dla samorządów i komendantów
Sytuacja, w której samorządy proszone są o kilkadziesiąt tysięcy złotych na nowe auto dla PSP, podczas gdy wycofany pojazd ma trafić np. na Ukrainę lub być przeniesiony na inny koniec województwa, stwarza poważne wyzwania. Utrudnia to Komendantom, Wójtom, Burmistrzom, Prezydentom i Radnym zbieranie funduszy, podważając sens lokalnego wsparcia finansowego, jeśli docelowe pojazdy nie trafiają do lokalnych jednostek OSP.
Wpływ zmian kadrowych na procesy przekazywania
Proces przekazywania aut jest obecnie wstrzymany, a kierunek dalszych działań jest niejasny. Przykładem jest sytuacja, w której zaplanowane przekazanie pojazdu pod koniec grudnia zostało wstrzymane z powodu zmiany Komendanta Głównego PSP. Obietnice szybkiego zakończenia sprawy po tygodniu czy dwóch nie zostały spełnione, a po trzech miesiącach Komenda Główna PSP skupia się głównie na weryfikacji i zmianach kadrowych, brakuje natomiast merytorycznych decyzji.
Źródła finansowania i wsparcie dla OSP
Jednostki Ochotniczych Straży Pożarnych funkcjonują w oparciu o ustawę z dnia 7 kwietnia 1989 roku Prawo o stowarzyszeniach oraz ustawę z dnia 24 sierpnia 1991 roku o ochronie przeciwpożarowej. OSP otrzymują wsparcie finansowe z kilku kluczowych źródeł, które są przeznaczone na cele zapewnienia gotowości bojowej oraz zakupu i karosacji samochodów pożarniczych:
- Środki finansowe z budżetu państwa (część 42, dział 754, rozdział 75409) - rozdzielane przez Komendanta Głównego Państwowej Straży Pożarnej zgodnie z art. 33 ustawy o ochronie przeciwpożarowej.
- Środki z Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej (NFOŚiGW) - przeznaczone na zakup i karosację samochodów pożarniczych, ich wysokość określana jest w formie aneksu do porozumienia ministrów środowiska oraz spraw wewnętrznych i administracji.
- Środki przekazywane przez zakłady ubezpieczeń - zgodnie z art. 38 ust. 1a ustawy o ochronie przeciwpożarowej, trafiają do Zarządu Głównego Związku Ochotniczych Straży Pożarnych RP oraz Komendanta Głównego PSP. Podział tych środków reguluje rozporządzenie ministra spraw wewnętrznych i administracji z dnia 2 czerwca 1999 roku w sprawie szczegółowych zasad rozdziału środków finansowych.
Przykłady przekazanych pojazdów dla OSP
Mimo wyzwań i obecnego zakazu, w przeszłości jednostki OSP otrzymywały różnorodne pojazdy, które znacząco wzmacniały ich potencjał operacyjny. Poniżej przedstawiono przykłady takich przekazań:
OSP w Witoszowie Dolnym
Jednostka Ochotniczej Straży Pożarnej w Witoszowie Dolnym otrzymała specjalny lekki pojazd operacyjny SLOp marki Ford Focus. Pojazd ten jest przeznaczony przede wszystkim do zadań operacyjno-logistycznych, wspierając działania dowodzenia i koordynacji.
OSP w Burkatowie
Jednostka Ochotnicza Straż Pożarna w Burkatowie wzbogaciła się o ciężki pojazd ratowniczo-gaśniczy GCBA 8/40 MERCEDES Actros 6x6U. Ten imponujący samochód napędzany jest wysokoprężnym silnikiem o mocy 250 KM i posiada uterenowione podwozie. Jednomodułowa kabina przystosowana jest do przewozu 3 ratowników. Na wyposażeniu pojazdu znajduje się m.in.:
- sprzęt i wyposażenie przewidziane dla pojazdu jako drugiego do wyjazdu,
- działko wodno-pianowe DWP 30 na dachu o maksymalnej wydajności 3000 l/min,
- pneumatycznie wysuwany maszt oświetleniowy z możliwością sterowania za pomocą pilota,
- szybkie natarcie o długości 60m z prądownicą wysokociśnieniową,
- wyciągarka elektryczna z przodu pojazdu.
OSP w Mokrzeszowie
Jednostka Ochotnicza Straż Pożarna w Mokrzeszowie otrzymała średni samochód ratowniczo-gaśniczy marki Mercedes Atego GBA 2,5/24/2. Co ciekawe, pojazd ten był wcześniej użytkowany przez strażaków z Ochotniczej Straży Pożarnej w Burkatowie, co pokazuje system obiegu pojazdów między jednostkami OSP, często w wyniku modernizacji flot.