Klęski żywiołowe: rodzaje, skutki i sposoby zapobiegania

Klęska żywiołowa, znana również jako kataklizm, to ekstremalne zjawisko naturalne lub techniczne, które powoduje znaczące szkody na dotkniętym obszarze i często pozostawia po sobie zmieniony obraz powierzchni ziemi. W kontekście niektórych zjawisk, można mówić o "nietypowych dla danego obszaru". Warto zauważyć, że obecnie coraz więcej przypadków klęsk żywiołowych dla konkretnych obszarów jest traktowane nie jako zjawisko niepożądane, lecz jako niezbędny element stabilizujący dany ekosystem, szczególnie w skali dłuższych przedziałów czasowych.

Gdy znajdujemy się na terenie dotkniętym klęską żywiołową, mamy wrażenie, że świat wywrócił się do góry nogami i nic nie działa tak, jak powinno. Sytuacja jest trudna, ludzie są bardzo nerwowi, nie wiedzą, jak się zachować, często nie myślą racjonalnie, kierują się emocjami. Jest to zrozumiałe, zwłaszcza jeśli klęska żywiołowa dotknęła kogoś bezpośrednio, na przykład zabrała mu dobytek całego życia. W momencie, gdy żywioł szaleje, najlepiej schronić się w bezpieczne miejsce i nie próbować za wszelką cenę ratować majątku do ostatniej chwili. Kiedy minie największe niebezpieczeństwo, jeśli nie wiemy, co powinniśmy zrobić, jak się uwolnić na przykład z zalanego czy uszkodzonego budynku, najlepiej będzie zadzwonić pod numer 112 i poinformować o potrzebie pomocy.

Rodzaje klęsk żywiołowych

Klęski żywiołowe mogą przybierać różne formy, od naturalnych katastrof po awarie techniczne, a także być wynikiem działań terrorystycznych. Kluczową cechą klęski żywiołowej jest trudna do jednoznacznego zdefiniowania masowość oddziaływania na ludzi, mienie i/lub środowisko, co wymusza stosowanie nadzwyczajnych rozwiązań w obliczu nieadekwatności dostępnych zasobów i sposobów działania służb bezpieczeństwa.

Zjawiska naturalne

• Pożary: Mogą być naturalne lub spowodowane przez człowieka. Nasilające się zmiany klimatyczne i długotrwała susza sprawiają, że regiony turystyczne stają się coraz bardziej narażone na ich występowanie.
• Powodzie: Spowodowane przez intensywne opady deszczu lub topnienie śniegu, prowadzą do wylewania rzek i zalewania terenów.
• Susze: Długotrwałe okresy bez opadów atmosferycznych, prowadzące do braku wody pitnej i zwiększonego ryzyka pożarów.
• Wichury i huragany: Silne wiatry mogą powodować zerwane dachy, linie energetyczne, powalone drzewa i zniszczone samochody.
• Orkany: Wiatry wiejące z prędkością przekraczającą 33 m/s, powodowane dużymi różnicami temperatur.
• Ekstremalne upały: Wysokie temperatury są szczególnie niebezpieczne dla małych dzieci, osób starszych oraz cierpiących na nadciśnienie i choroby układu krążenia.
• Ekstremalne mrozy: Niskie temperatury mogą prowadzić do zamarznięć, paraliżu komunikacyjnego i odwołania zajęć.
• Lawiny: Spadająca masa śniegu lub gleby, stanowiąca ogromne zagrożenie dla ludzi i infrastruktury.
• Osuwiska: Ześlizgiwanie się mas ziemi, szczególnie zagrożone w rejonach górskich.
• Trzęsienia ziemi: Gwałtowne drgania skorupy ziemskiej.
• Erupcje wulkanów: Wyrzucanie materiałów piroklastycznych przez wulkany.

Awaryjne sytuacje techniczne

Awaryjne sytuacje techniczne obejmują uszkodzenia lub zniszczenia obiektów budowlanych, urządzeń technicznych i systemów, które mogą mieć charakter klęski żywiołowej.

Terroryzm

Akty terrorystyczne, motywowane różnymi ideami politycznymi, społecznymi, narodowościowymi i religijnymi, mogą również wywołać skutki porównywalne z klęskami żywiołowymi.

Zapobieganie i reagowanie na klęski żywiołowe

Działania prewencyjne

Aby skutecznie zapobiegać skutkom klęsk żywiołowych, kluczowe jest odpowiednie przygotowanie i świadomość zagrożeń.

• Przygotowanie mieszkania/domu: Należy określić drogi ewakuacji i zapoznać z nimi domowników, a także przetrenować ewakuację. Warto zaopatrzyć mieszkanie w podręczne gaśnice i nauczyć rodzinę posługiwać się nimi.
• Oszczędność zasobów: W kontekście upałów, zaleca się oszczędzanie elektryczności, przebywanie wewnątrz pomieszczeń, regularne picie dużych ilości wody i ograniczenie spożycia alkoholu.
• Śledzenie komunikatów: W przypadku zagrożenia, należy na bieżąco śledzić komunikaty lokalnych służb i Ministerstwa Spraw Zagranicznych.
• Ubezpieczenie: Warto wykupić ubezpieczenie turystyczne z rozszerzonym zakresem ochrony, obejmujące skutki działania sił natury.

Postępowanie podczas klęski żywiołowej

• W przypadku pożaru: Jeśli zauważysz pożar, masz obowiązek powiadomić osoby zagrożone, straż pożarną lub inne służby ratownicze. Użyj prostych sposobów, by ugasić pożar w zarodku - gaśnica, woda, koc gaśniczy. Jeśli ubranie pali się na Tobie, zatrzymaj się, połóż na ziemi i obracaj do chwili zduszenia ognia. Jeśli pali się tłuszcz w naczyniu kuchennym, ugaś go solą kuchenną lub nakryj szczelną pokrywką. Wyprowadź wszystkie osoby zagrożone w bezpieczne miejsce i w razie potrzeby udziel pierwszej pomocy.
• W przypadku zadymienia: Jeśli pożar i swąd dymu obudzą Cię ze snu, zbadaj, czy drzwi są ciepłe. Jeśli tak, nie otwieraj ich, lecz użyj innych dróg ewakuacji (np. przez okno). Jeśli musisz wyjść przez zadymione pomieszczenia, zakryj usta i nos gęstą tkaniną, okryj się czymś niepalnym i przemieszczaj tuż przy podłodze.
• W przypadku huraganu: Wyłącz główny wyłącznik prądu i gazu. Schowaj się w środkowych i najniższych partiach budynku, z dala od oszklonych okien, sufitów i drzwi. Znajdując się poza domem, pozostań tam, aż huragan nie przejdzie. Chroń swoje drogi oddechowe.
• W przypadku zagrożenia skażeniem: Udaj się na wyższe kondygnacje budynku, np. do sąsiadów.

Postępowanie po klęsce żywiołowej

• Zachowanie ostrożności: Po pożarze elementy konstrukcyjne budynku mogą być osłabione.
• Kontakt z ubezpieczycielem: Skontaktuj się z firmą ubezpieczeniową, jeśli Twoje mienie było ubezpieczone od pożaru.
• Utylizacja żywności i lekarstw: Wyrzuć produkty żywnościowe, napoje i lekarstwa, które były narażone na działanie wysokiej temperatury, dymu i płomieni. Dotyczy to również zawartości lodówki i zamrażarki. Nie wolno ponownie zamrażać rozmrożonej żywności.
• Otwieranie sejfów: Jeśli sejf lub metalowa skrzynia uległy oddziaływaniu pożaru, nie próbuj ich otwierać od razu, ponieważ w ich wnętrzu może się utrzymywać wysoka temperatura.

Klęski żywiołowe w Polsce

Polska, w przeciwieństwie do wielu krajów, położona jest w stosunkowo bezpiecznym rejonie świata, wolnym od podwyższonego ryzyka silnych trzęsień ziemi czy ekstremalnych warunków klimatycznych. Jednakże, historia pokazuje, że kataklizmy i klęski żywiołowe zdarzają się również w klimacie umiarkowanym.

Powodzie

Wylewy rzek spowodowane dużymi opadami zdarzają się w Polsce dość często. Wyjątkiem była powódź w 1997 roku, zwana powodzią tysiąclecia, która dotknęła południową i zachodnią część Polski, powodując śmierć 56 osób i straty materialne szacowane na 12 mld złotych. Kolejna duża powódź miała miejsce w 2001 roku, powodując straty oszacowane na 4 mld złotych, szczególnie dotkliwe dla Gdańska.

Susze

Długotrwały okres bez opadów atmosferycznych może prowadzić do negatywnych konsekwencji, takich jak brak wody pitnej i ryzyko pożarów. Największe susze w skali lokalnej nawiedzały ziemie polskie w latach 1801-1850. W okresie powojennym, rok 1951 charakteryzował się wyjątkowo małą ilością opadów, co wpłynęło na plony. Bardzo suchy był również rok 1996, a w 2014 roku mieszkańcy północnej Polski zmagali się z długimi okresami bez opadów.

Pożary

Najwięcej dramatycznych pożarów w Polsce miało miejsce w XV i XVI wieku, kiedy wzrastała ilość zabudowań, a brakowało zabezpieczeń przeciwpożarowych. W XX i XXI wieku również występowały pożary z ofiarami śmiertelnymi, często w miejscach o dużym skupisku ludzi (np. pożar kina w Wielopolu Skrzyńskim w 1955 roku, pożar hotelu socjalnego w Kamieniu Pomorskim w 2009 roku). Płonęły również lasy, jak w przypadku pożaru 6000 hektarów Puszczy Noteckiej w 1992 roku.

Wichury i orkany

Huragany, szczególnie latem, występują w Polsce często, powodując zerwane dachy, linie energetyczne i powalone drzewa. W XXI wieku zanotowano ponad 11 orkanów, z których jednym z najgroźniejszych był orkan Ksawery w grudniu 2013 roku, który spowodował śmierć 5 osób.

Ekstremalne temperatury

Letnie upały, szczególnie niebezpieczne dla dzieci i osób starszych, występują niemal każdego roku. Najwyższą temperaturę w okresie powojennym zanotowano 11 lipca 1959 roku - 39,6 °C. Bardzo mroźne zimy również są częste, prowadząc do zamarznięć (około 200 ofiar rocznie) i paraliżu kraju. Szczególnie trudna była zima 2009/2010, kiedy zginęło blisko 300 osób.

Lawiny i osuwiska

Najtragiczniejszą w skutkach lawiną w historii Polski była ta z 20 marca 1968 roku w Białym Jarze w Karkonoszach, gdzie zginęło 19 osób. W 2003 roku w Tatrach lawina porwała 13 osób. Osuwiskami zagrożone są przede wszystkim rejony górskie. W samym roku 2010 w województwie małopolskim odnotowano 1300 osuwisk.

Zmiany klimatu a klęski żywiołowe

Postępujące zmiany klimatu i idące za nimi klęski żywiołowe stają się globalnym problemem. Miejsca uznawane za rajskie zakątki świata coraz częściej zmagają się ze śmiercionośnymi żywiołami. Nasilające się zmiany klimatyczne i związane z nimi pożary stanowią coraz większe zagrożenie dla popularnych kierunków turystycznych.

Eksperci ostrzegają, że sezon letni coraz częściej staje się sezonem katastrof naturalnych. Długotrwała susza, ekstremalne temperatury i silne wiatry sprawiają, że wiele regionów świata jest coraz bardziej narażonych na występowanie ognia. Dynamiczny rozwój infrastruktury turystycznej w połączeniu z trudnymi warunkami klimatycznymi tworzy wybuchową mieszankę.

Wiele osób upatruje przyczyn anomalii pogodowych w działalności człowieka. Współczesny tryb życia i rozwijający się przemysł bez wątpienia wpływają na klimat. Mimo postępu technicznego i naukowego, w starciu z żywiołem i nieokiełznaną przyrodą człowiek jest bezradny. Natura jest nieprzewidywalna i choć naukowcy opracowują specjalistyczne raporty dotyczące aktualnych zagrożeń, nie możemy być wobec przyrody zbyt zuchwali.

tags: #kleska #zywiolowam #pozar