Kierowanie pojazdami uprzywilejowanymi w Ochotniczej Straży Pożarnej (OSP) wiąże się z koniecznością posiadania specjalnego zezwolenia, potocznie zwanego "wkładką". Proces jego uzyskania, choć uregulowany prawnie, bywa źródłem wielu pytań, zwłaszcza w kontekście wymaganych dokumentów, kursów i, co najważniejsze, kosztów. Niniejszy artykuł przedstawia kompleksowe informacje dotyczące procedury uzyskania zezwolenia oraz zasad jego finansowania dla kierowców OSP.
Kto Wydaje Zezwolenie i Dla Kogo?
Rola Starosty i Gminy
Organem uprawnionym do wydawania zezwolenia na kierowanie pojazdami uprzywilejowanymi OSP jest Starosta. Zezwolenie to wydawane jest w drodze decyzji administracyjnej. Wnioskodawcy, aby uzyskać lub rozszerzyć zakres zezwolenia, muszą załączyć dokument potwierdzający zatrudnienie na stanowisku kierowcy pojazdu uprzywilejowanego, wystawiony przez Wójta, Burmistrza lub Prezydenta Gminy/Miasta. Ten wymóg dotyczy kierowców zatrudnionych na takich stanowiskach.
Dla członków OSP ubiegających się o zezwolenie, konieczne jest złożenie wniosku we właściwej gminie (z punktu widzenia siedziby OSP) o wydanie zaświadczenia potwierdzającego, że osoba ma być kierującym pojazdem ochotniczej straży pożarnej. Władze macierzystych OSP zazwyczaj udzielają pomocy organizacyjnej w tym zakresie.
Warunki dla Kierowców OSP
Kierujący pojazdami uprzywilejowanymi OSP musi być strażakiem ratownikiem OSP, co oznacza spełnienie wymagań określonych w art. 8 ustawy o ochotniczych strażach pożarnych. Z obowiązku ukończenia kursu na kierowanie pojazdem uprzywilejowanym zwolnieni są kierowcy ochotniczych straży pożarnych. Osoby te zobowiązane są przedstawić zaświadczenie wydane przez podmiot, o którym mowa w art. 32 ust. 2 ustawy z dnia 24 sierpnia 1991 r. o ochronie przeciwpożarowej, potwierdzające, że osoba ma być kierującym pojazdem ochotniczej straży pożarnej.
Podkreślić należy, że obowiązek przedstawienia zaświadczenia o ukończeniu kursu dla kierujących pojazdami uprzywilejowanymi nie dotyczy funkcjonariuszy i kierujących, o których mowa w art. 106 ust. 3 ustawy o kierujących pojazdami. Dla kierujących pojazdami ochotniczych straży pożarnych dodatkowym warunkiem jest przedstawienie wspomnianego zaświadczenia z gminy.
Wymagane Dokumenty i Procedura
Lista Wymaganych Załączników
Aby uzyskać zezwolenie na kierowanie pojazdem uprzywilejowanym, wnioskodawca musi złożyć następujące dokumenty:
- Wniosek o wydanie/przedłużenie ważności zezwolenia na kierowanie pojazdem uprzywilejowanym.
- Kserokopia ważnego orzeczenia lekarskiego o braku przeciwwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdem uprzywilejowanym (wydanego na podstawie art. 75 ust. 1 pkt 6 ustawy o kierujących pojazdami).
- Kserokopia ważnego orzeczenia psychologicznego o braku przeciwwskazań psychologicznych do kierowania pojazdem uprzywilejowanym (wydanego na podstawie art. 82 ust. 1 pkt 6 ustawy o kierujących pojazdami).
- Zaświadczenie organu gminy potwierdzające, że osoba ma być kierującym pojazdem ochotniczej straży pożarnej.
- Kserokopia posiadanego prawa jazdy.
- Dla kierowców PSP: dokument potwierdzający zatrudnienie na stanowisku kierowcy pojazdu uprzywilejowanego wystawiony przez Wójta, Burmistrza, Prezydenta Gminy/Miasta.
W przypadku braku któregoś z załączników lub nieprawidłowo wypełnionego wniosku, urząd wezwie wnioskodawcę do uzupełnienia braków. Do wglądu należy przedstawić dokument tożsamości oraz oryginały wszystkich załączników.
Przebieg Procesu
Po skompletowaniu dokumentów, wniosek składa się w Wydziale Komunikacji Starostwa Powiatowego. Odbioru zezwolenia można dokonać osobiście, przez pełnomocnika (wymagane jest stosowne upoważnienie, za które pobierana jest opłata skarbowa w wysokości 17 zł, chyba że pełnomocnictwo udzielane jest małżonkowi, wstępnemu, zstępnemu lub rodzeństwu, albo gdy mocodawcą jest podmiot zwolniony z opłaty skarbowej) lub za pośrednictwem poczty.
Termin załatwienia sprawy to zazwyczaj do 7 dni roboczych. Od decyzji przysługuje stronie prawo wniesienia odwołania do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w terminie 14 dni od daty jej doręczenia.
Koszty Uzyskania Zezwolenia
Opłaty Obowiązkowe
Całkowity koszt uzyskania zezwolenia na kierowanie pojazdem uprzywilejowanym dla kierowcy OSP obejmuje:
- Badanie lekarskie o braku przeciwwskazań zdrowotnych.
- Badanie psychologiczne w zakresie psychologii transportu.
- Opłatę za wydanie zezwolenia - 50,00 zł.
- Ewentualną opłatę skarbową za pełnomocnictwo - 17,00 zł.
- Opłata ewidencyjna.
Jeden z użytkowników wskazał, że całkowity koszt, jaki poniósł łącznie z badaniami, wyniósł około 1250 zł. Wydanie zezwolenia nie podlega opłacie skarbowej na podstawie art. 3 ustawy o opłacie skarbowej, jednak opłata za sam dokument wynosi 50 zł.
Finansowanie Kosztów przez Gminę
Ważną informacją dla kierowców OSP jest to, że koszty zezwoleń na kierowanie pojazdami uprzywilejowanymi ochotniczych straży pożarnych są finansowane z budżetu gminy (zgodnie z art. 109 ust. 6 ustawy o kierujących pojazdami). Dotyczy to również kosztów kursów dla kierujących pojazdami uprzywilejowanymi ochotniczych straży pożarnych, jeśli takie byłyby wymagane (choć dla OSP są z nich zwolnienia).
Finansowanie obejmuje także:
- Badanie lekarskie osoby ubiegającej się o wydanie zezwolenia (art. 76 ust. 2 ustawy o OSP).
- Badanie psychologiczne w zakresie psychologii transportu (art. 83 ust. 2 ustawy o OSP).
Poniesienie kosztów okresowych badań lekarskich do bezpośredniego udziału w działaniu ratowniczym również spoczywa na gminie, zgodnie z art. 32 ust. 2-3b ustawy o ochronie przeciwpożarowej.
Rozliczanie Płatności
Często pojawiają się wątpliwości dotyczące zwrotu opłat, jeśli strażak uiścił je samodzielnie. Starostwo może odmówić wpisania do kasowego dowodu wpłaty jako płatnika Urzędu Gminy, twierdząc, że dowód wystawiany jest na osobę, której dotyczy dokument. Skarbnik gminy może wówczas twierdzić, że nie może zwrócić tej wpłaty, gdyż jako płatnik figuruje osoba fizyczna.
Aby uniknąć takich problemów, zaleca się, aby pracownik gminny obsługujący OSP samodzielnie dokonał opłacenia zezwolenia, czy to w formie przelewu na rzecz starostwa, czy w formie płatności w kasie starostwa. Wydaje się dopuszczalne, aby opisać kasowy dowód wpłaty i pomimo wskazania tam strażaka dokonującego wpłaty, zamieścić adnotację, że płatnikiem jest gmina na podstawie art. 109 ust. 6 ustawy o kierujących pojazdami.
Wszystko, co musisz wiedzieć, aby uzyskać prawo jazdy (o czym nikt ci nie powie)
Zwolnienie z Kursu dla Kierowców OSP
Specyfika Przepisów
Kluczową kwestią odróżniającą kierowców OSP od innych kierowców pojazdów uprzywilejowanych jest zwolnienie z obowiązku ukończenia kursu. "Nowa ustawa", a właściwie nowelizacje przepisów, wprowadziły zapis, że warunki określone w art. 106 ust. 1 pkt 4 oraz w art. 109 ust. 1 pkt 3 ustawy o kierujących pojazdami (dotyczące kursu) nie stosują się w stosunku do kierujących pojazdami ochotniczych straży pożarnych. To oznacza, że OSP, podobnie jak funkcjonariusze Policji, PSP, ABW czy Żołnierze Sił Zbrojnych RP, nie muszą przechodzić standardowego kursu dla kierowców pojazdów uprzywilejowanych.
Należy jednak pamiętać o ważnej różnicy: "Pracując na karetce jesteś cywilem; w PSP i OSP będąc za kierownicą jesteś funkcjonariuszem/strażakiem." Ta subtelna różnica ma znaczenie dla wymaganych uprawnień. Kierowcy pogotowia ratunkowego, niebędący strażakami PSP/OSP, muszą ukończyć kurs na pojazdy uprzywilejowane. Nowo przyjmowani kierowcy, którzy nie posiadają uprawnień, muszą zrobić badania i kurs albo zapisać się do OSP i uzyskać zaświadczenie, że są kierowcami w OSP.
Zezwolenie uprawnia do kierowania pojazdem uprzywilejowanym określonym w prawie jazdy odpowiedniej kategorii. Jest to de facto jedyne ograniczenie przedmiotowe.
Ważność Zezwolenia i Przedłużanie
Zezwolenie na kierowanie pojazdami uprzywilejowanymi wydaje się na okres 5 lat, nie dłużej jednak niż na okres wynikający z terminu ważności orzeczenia lekarskiego i psychologicznego.
Starosta przedłuża ważność zezwolenia na kierowanie pojazdem uprzywilejowanym po przedstawieniu nowego orzeczenia lekarskiego i psychologicznego. Jeśli chodzi o przedłużanie "wkładki" na tych samych kategoriach, to zazwyczaj wystarczą same badania lekarskie i psychologiczne, a opłata wynosi 50 zł za wydanie dokumentu. Kurs jest wymagany jedynie dla nowych kierowców lub przy rozszerzaniu zakresu zezwolenia na inne kategorie, chyba że dana osoba jest zwolniona z kursu (jak kierowcy OSP).
Rozszerzenie zakresu zezwolenia dla funkcjonariuszy i kierujących, o których mowa w art. 106 ust. 3, następuje odpowiednio do przedstawionego orzeczenia lekarskiego i orzeczenia psychologicznego.
Podstawa Prawna
Proces uzyskania zezwolenia na kierowanie pojazdami uprzywilejowanymi jest regulowany przez szereg aktów prawnych, w tym:
- Ustawa z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami (tekst jednolity: Dz. U. z 2024 r. poz. 564, z późn. zm.).
- Ustawa z dnia 24 sierpnia 1991 r. o ochronie przeciwpożarowej (tekst jednolity: Dz. U. z 2024 r. poz. 2223).
- Ustawa z dnia 17 grudnia 2021 r. o ochotniczych strażach pożarnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2024 r. poz. 1081).
- Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r. poz. 735).
- Ustawa z dnia 16 listopada 2006 r. o opłacie skarbowej (Dz. U. z 2023 r. poz. 2111).
- Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 5 sierpnia 2025 r. (dot. kursów dla kierowców pojazdów uprzywilejowanych i pojazdów przewożących wartości pieniężne - Dz. U. z 2018 r. poz. 2139).
- Rozporządzenie Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej z dnia 15 maja 2013 r. w sprawie kursów dla kierowców pojazdów uprzywilejowanych i pojazdów przewożących wartości pieniężne (Dz. U. z 2018 r., poz. 2139).
- Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 5 grudnia 2022 r. w sprawie badań lekarskich osób ubiegających się o uprawnienia do kierowania pojazdami i kierowców (Dz. U. z 2022 r. poz. 2503).
- Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 8 lipca 2014 r. w sprawie badań psychologicznych osób ubiegających się o uprawnienia do kierowania pojazdami, kierowców oraz osób wykonujących pracę na stanowisku kierowcy (Dz. U. z 2022 r. poz. 1650).