Węże strażackie są nieodłącznym i kluczowym elementem wyposażenia każdej jednostki straży pożarnej, zarówno ochotniczej (OSP), jak i zawodowej (PSP). Kiedy myślimy „straż pożarna”, pierwsze co nam może przyjść na myśl to właśnie strażacki wąż, który służy do gaszenia pożarów. Muszą być one niezawodne, odporne na uszkodzenia i łatwe w obsłudze. Strażacy wykorzystują je do transportowania i tłoczenia wody, zarówno czystej, jak i zabrudzonej, a także wodnych roztworów środków pianotwórczych z miejsc, z których można je czerpać, do miejsca wykorzystania. Wysokiej jakości węże strażackie muszą wytrzymać pracę w ekstremalnych warunkach - pod wysokim ciśnieniem, w otoczeniu wysokich temperatur i przy narażeniu na uszkodzenia mechaniczne - zachowując przy tym pełną niezawodność działania podczas każdej akcji gaśniczej. Odpowiedni dobór węża strażackiego ma ogromne znaczenie dla skuteczności i czasu przeprowadzonej akcji, a tym samym dla bezpieczeństwa ratowników.
Podstawowe Rodzaje Węży Strażackich
Na rynku można wyróżnić kilka podstawowych typów węży pożarniczych, których zastosowanie reguluje rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 20 czerwca 2007 roku. Podstawowe rodzaje węży strażackich to węże tłoczne oraz węże ssawne. Każdy z nich dopasowany jest do innego typu akcji ratowniczej i indywidualnych potrzeb.
Węże Tłoczne
Węże tłoczne służą do transportu i tłoczenia wody (lub innych środków gaśniczych) od źródła wody (np. pompy w pojeździe strażackim - autopompy, przenośnej motopompy lub hydrantu) do miejsca pożaru. Jak sama nazwa wskazuje, wąż tłoczny przeznaczony jest do tłoczenia środka gaśniczego w kierunku źródła pożaru. Standardowo węże tłoczne są płaskoskładane - spłaszczają się po opróżnieniu z wody, co ułatwia ich zwijanie i transport. Ich standardowe długości wynoszą 15 m oraz 20 m.
Węże Ssawne
Węże ssawne służą do zasysania wody ze źródeł otwartych (np. ze zbiorników, jezior, rzek) i podłączane są do ssawnej strony pompy. Taki wąż strażacki ssawny jest znacznie sztywniejszy od tłocznego - posiada wewnętrzną spiralę (wykonaną z metalu lub tworzywa), która zapobiega zgnieceniu węża przy wytwarzaniu podciśnienia. Węże ssawne nie są płaskoskładane i występują najczęściej w krótszych odcinkach (typowo 1,6 m lub 2,5 m), łączonych ze sobą w zależności od potrzeb. Tak samo można nimi podawać zarówno wodę, jak i środek pianotwórczy. Nie są przystosowane do pracy z ciśnieniem wyższym niż atmosferyczne.
Dodatkowe Podziały Węży
Ze względu na ich konstrukcję wyszczególnia się:
- Węże wykładzinowe: węże o ściankach z przędzy naturalnej albo sztucznej, wyłożonych dla uszczelniania albo redukcji oporów przepływów wykładziną z gumy albo innego tworzywa.
- Węże wykładzinowe z okładziną: węże o ściankach tkanych z przędzy naturalnej albo sztucznej, nasiąkliwej.
- Węże parciane: wykonane z przędzy naturalnej.
Dodatkowo, węże tłoczne dzieli się ze względu na zastosowanie na odcinki do pomp oraz do hydrantów. Węże do autopomp i motopomp oznaczane są literą W (np. W-52, W-75), natomiast pożarnicze węże tłoczne do hydrantów oznaczane są literą H (np. H25, H52).
Średnice i Zastosowania Węży Strażackich
Węże strażackie występują w różnych rozmiarach, podawanych zwykle jako średnica wewnętrzna w milimetrach. Każdy wąż strażacki 110 pozwala na transport pod ciśnieniem (wartość jest zdefiniowana w parametrach technicznych każdego z węży) i na określoną długość (cała linia gaśnicza będzie mieć długość większą, niż długość jednego odcinka danego węża). Przed podjęciem jakichkolwiek działań ratowniczych czy gaśniczych konieczne jest wskazanie niezbędnych parametrów.
Średnice Węży Tłocznych
Najczęściej spotykane rozmiary węży tłocznych to:
- 25 mm: małe, lekkie węże używane przede wszystkim do gaszenia pożarów traw i lasów oraz innych pożarów na otwartej przestrzeni o niewielkiej intensywności. Pozwalają na szybkie rozwinięcie bardzo długiej linii gaśniczej w trudnym terenie.
- 42 mm: węże o pośredniej średnicy stosowane przy pożarach w budynkach o niedużej kubaturze (np. mieszkania) lub jako końcowe odcinki linii gaśniczej wewnątrz budynków. Umożliwiają łatwiejsze manewrowanie prądem wody przy wciąż wystarczającym wydatku.
- 52 mm: najpopularniejszy uniwersalny rozmiar węża. Wąż strażacki 52 (W-52) używany jest przy większości typowych akcji gaśniczych, np. przy pożarach pomieszczeń o dużej kubaturze, w większych budynkach mieszkalnych oraz jako standardowy odcinek bojowy w PSP.
- 75 mm: wąż o dużej średnicy, wykorzystywany głównie do budowania głównych linii zasilających (magistrali wodnych) podczas większych akcji. Służy do przesyłu dużych ilości wody z pompy (np. z wozu strażackiego) do rozdzielaczy lub do zasilania kilku mniejszych linii jednocześnie.
- 110 mm: największe węże stosowane w straży pożarnej, używane, gdy konieczne jest podanie bardzo dużej ilości wody. Węże 110 mm służą do zaopatrywania akcji gaśniczej w wodę na dużą skalę - mogą zasilać równocześnie wiele prądów gaśniczych lub wysokowydajne działka wodne. Zwykle węże o średnicy 110 mm wykorzystuje się jako główne magistrale łączące hydrant lub pompę z poligonem pożaru. Najczęściej używany jest wąż strażacki o średnicy 110 mm, który pasuje do najszerszej grupy motopomp.
Uwaga: Oprócz powyższych, spotykane są także inne rozmiary dostosowane do specyficznych zastosowań (np. 52 i 25 mm w hydrantach wewnętrznych, 110+ mm w specjalistycznych instalacjach przeciwpożarowych).
Średnice Węży Ssawnych
Średnice węży ssawnych zwykle odpowiadają średnicom węży tłocznych (np. 52 mm, 75 mm czy 110 mm), spotyka się także węże ssawne o większych przekrojach - nawet 125 mm czy 150 mm. Węże ssawne W-25 oraz W-52 mają typowo 1 m długości.
Konstrukcja i Materiały Wykonania
Węże strażackie (zarówno tłoczne, jak i ssawne) zbudowane są z kilku warstw materiałów, co zapewnia im wysoką wytrzymałość. Wąż strażacki powinien być wykonany z wysokiej jakości materiałów. Najczęściej stosuje się wytrzymałe tworzywa (np. guma syntetyczna, poliuretan), które oplatane są włóknami syntetycznymi, np. wysokiej jakości przędzą poliestrową. Oplot węża jest okrągłotkany z przędzy poliestrowej, co zapewnia równomierną wytrzymałość na rozciąganie w każdym kierunku.
- Typowy wąż tłoczny posiada wewnętrzną wykładzinę uszczelniającą z gumy lub tworzywa oraz zewnętrzny oplot wykonany z włókien poliestrowych o wysokiej wytrzymałości.
- Węże wykonane z gumy (tzw. typ A) mają wkładkę z elastycznej gumy odpornej na warunki atmosferyczne, często jest to specjalny kauczuk syntetyczny (np. EPDM).
- Węże z wkładką z tworzywa sztucznego (typ B) wykorzystują wysokiej klasy PCV - materiał odporny na pleśń, butwienie i gnicie.
- Węże ssawne są wykonane z gumy, która jest wzmocniona stalowym i spiralnym korpusem.
Takie materiały zapewniają elastyczność i odporność na ścieranie, uszkodzenia mechaniczne, działanie warunków atmosferycznych, zabrudzenia i wysokie ciśnienie. Profesjonalne węże strażackie są projektowane do pracy w najcięższych warunkach bojowych. Muszą cechować się wysoką odpornością na uszkodzenia mechaniczne (otarcia, uderzenia, uszkodzenia od ostrych krawędzi) oraz na działanie czynników zewnętrznych. Dobrej klasy węże mają odporną na ścieranie powłokę zewnętrzną oraz wykazują odporność na niekorzystne warunki atmosferyczne - ekstremalne temperatury (od dużych mrozów po upały), promieniowanie UV, a także kontakt z chemikaliami czy pleśnią. Część modeli wyposażona jest w dodatkową powłokę poliuretanową na zewnętrznej stronie. Taka powłoka zwiększa odporność na przetarcia i bezpośredni kontakt z płomieniem, a przy tym nie przyjmuje brudu i jest łatwa do czyszczenia.
Wbrew pozorom istotny jest też kolor węża - dostępne są węże białe oraz czerwone. Węże kolorowe są bardziej widoczne, a w warunkach, w których widoczność jest utrudniona jest to dużą pomocą - jaskrawy, czerwony wąż strażacki z pewnością będzie bardziej widoczny wśród dymu niż wąż czarny czy biały.
Wytrzymałość na Ciśnienie
Bardzo istotnym parametrem jest wytrzymałość węża na ciśnienie. Węże strażackie transportują wodę pod znacznym ciśnieniem, dlatego muszą mieć odpowiedni zapas bezpieczeństwa. Typowe ciśnienie robocze dla węży tłocznych wynosi około 1,5-2,0 MPa (15-20 barów), zaś ciśnienie testowe i rozrywające jest wielokrotnie wyższe - najlepsze węże wytrzymują nawet ~6 MPa (60 barów), zanim dojdzie do rozerwania. Taka wysoka wytrzymałość na wysokie ciśnienie gwarantuje, że podczas normalnej pracy wąż nie ulegnie uszkodzeniu.
Wymagania Techniczne i Certyfikacja
Sprzęt używany przez straż pożarną w Polsce musi spełniać określone prawem wymagania. Wymagania te znajdują się w załączniku nr 2 do rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 20 czerwca 2007 r. w sprawie wykazu wyrobów strażackich służących zapewnieniu bezpieczeństwa publicznego lub ochronie zdrowia i życia oraz mienia, a także zasad wydawania dopuszczenia tych wyrobów do użytkowania.
Pożarnicze węże tłoczne przeznaczone do pracy w straży powinny spełniać wymagania techniczno-użytkowe określone przez Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji oraz posiadać świadectwo dopuszczenia. Świadectwo to wydawane jest przez CNBOP-PIB (Centrum Naukowo-Badawcze Ochrony Przeciwpożarowej - Państwowy Instytut Badawczy) i potwierdza, że dany wąż spełnia krajowe normy bezpieczeństwa oraz jakości.
Poza polskimi przepisami, węże muszą spełniać również odpowiednie standardy branżowe. Przykładowo, pożarnicze węże tłoczne do hydrantów wewnętrznych powinny spełniać wymagania normy PN-EN 14540:2014-11 (europejska norma dla węży do hydrantów). Węże strażackie wyposażane są też w łączniki zgodne z normami (np. Storz zgodny z PN-M-51031). Kupując wąż strażacki, warto zawsze upewnić się, że posiada on aktualne świadectwo dopuszczenia CNBOP. Producenci renomowanego sprzętu oznaczają swoje wyroby numerami dopuszczeń na etykietach węży lub w dokumentacji.
Węże Specjalistyczne
Węże Leśne
Akcje gaśnicze w lasach stawiają przed sprzętem wyjątkowe wymagania. Węże przeznaczone do gaszenia pożarów lasów muszą być przystosowane do pracy w bardzo trudnym terenie oraz w otoczeniu wysokiej temperatury i ognia. Zazwyczaj stosuje się tu lżejsze węże o mniejszej średnicy, najczęściej 25 mm, które łatwiej rozwijać na duże odległości między drzewami. Specjalistyczne węże leśne mają wzmocnioną konstrukcję zapewniającą odporność na uszkodzenia mechaniczne oraz często unikalne cechy - np. specjalną powłokę zewnętrzną, która podczas pracy osącza się wodą (przepuszcza kontrolowaną ilość wody na zewnątrz). Taki efekt samonawadniania węża pomaga w odprowadzaniu ciepła, dzięki czemu wąż jest odporny na bezpośrednie działanie płomieni, żaru i bardzo wysokich temperatur.
Węże Sportowe
Podczas zawodów strażackich (sportowo-pożarniczych) liczy się każda sekunda, dlatego opracowano specjalne węże sportowe dostosowane do konkurencji. Charakteryzują się one mniejszą masą oraz zwiększoną przepustowością wody dzięki ulepszonej konstrukcji. Węże na zawody sportowe wykonywane są z cieńszych, lżejszych materiałów i posiadają wyjątkowo gładką wewnętrzną wykładzinę, co minimalizuje opory przepływu wody. Efektem jest szybsze podanie środka gaśniczego - spadek ciśnienia na odcinku takiego węża jest nawet o 30% mniejszy niż w przypadku tradycyjnego węża bojowego. Standardowa długość węży sportowych to około 19-20 m (często skrócone do 19,5 m zgodnie z regulaminem zawodów), co także przekłada się na mniejsze opory i masę. Ponadto węże te są bardzo elastyczne, co ułatwia ich błyskawiczne rozwinięcie i łączenie podczas konkurencji. Mimo że przeznaczone do rywalizacji, najlepsze węże sportowe również posiadają wymagane świadectwo dopuszczenia CNBOP, dzięki czemu mogą być bezpiecznie używane na treningach i pokazach.
2017.06.24 zawody - OSP Morawica - sztafeta
Akcesoria do Węży Strażackich
W trakcie działań ratowniczo-gaśniczych przydatne są rozmaite akcesoria do węży strażackich:
- Mostki przejazdowe: specjalne najazdy ochronne, które zabezpieczają rozłożone linie wężowe przed zgnieceniem przez przejeżdżające pojazdy. Dzięki mostkom można poprowadzić węże przez drogę lub inne trasy przejazdu, minimalizując ryzyko uszkodzenia węży przez ciężar samochodów.
- Łączniki i uszczelki: standardowe węże strażackie wyposażone są w aluminiowe łączniki typu Storz (np. 52 lub 75) na obu końcach. W sprzedaży dostępne są osobno łączniki do węży różnych rozmiarów oraz zapasowe uszczelki do tych łączników. Ważnym akcesorium jest też specjalny klucz do łączników, ułatwiający ich dokręcanie i rozłączanie podczas akcji.
- Osprzęt do węży ssawnych:
- Linki do węży ssawnych: służą do zabezpieczenia linii ssawnej (wiąże się je wzdłuż węża ssawnego, aby ułatwić wyciąganie go z wody i zapobiec zgubieniu kosza ssawnego w głębokim zbiorniku).
- Smok ssawny (kosz ssawny): istotny element zakładany na końcu węża ssawnego - metalowa siatka z zaworem, która zapobiega zasysaniu zanieczyszczeń i chroni linię gaśniczą przed zapowietrzeniem.
Konserwacja i Przechowywanie Węży
Bardzo istotne są konserwacja i przechowywanie węży pożarniczych, ponieważ ich długość używania zależy od tego, w jaki sposób będziemy się z nimi obchodzić. Prawidłowo wykonane czynności z pewnością zwiększą żywotność węża. Ważne jest, aby wąż przechowywany był w suchym, bezpiecznym miejscu. Zgodnie z informacjami producentów nie powinno się przechowywać węży w miejscu, gdzie jest stały dostęp do promieni słonecznych. Materiały te również mogą ulec uszkodzeniu, jeśli przez długi czas będą miały do czynienia z wysokimi temperaturami. Po wykonaniu wszelkich prac należy go również wyczyścić zarówno z zewnątrz, jak i wewnątrz. Ważne jest, aby stosować wobec nich cykliczny przegląd, poddając sprzęt regularnym próbom wytrzymałościowym. Jeśli zadbamy o ich odpowiedni stan techniczny, będą nam służyły przez bardzo długi czas.
Wybór i Producenci Węży Strażackich
Przy tak szerokiej gamie dostępnych produktów, wybór właściwego węża strażackiego powinien być przemyślany. Należy uwzględnić docelowe zastosowanie węża, wymagany typ (tłoczny czy ssawny) oraz odpowiednią średnicę i długość odcinków. Ważnym kryterium jest jakość wykonania - wysokiej jakości węże strażackie posłużą dłużej i z mniejszym ryzykiem awarii w krytycznych momentach akcji. Na rynku dostępne są profesjonalne węże pożarnicze przeznaczone do działań ratowniczo-gaśniczych oraz specjalne węże dedykowane np. na zawody strażackie. Sklep strażacki specjalizujący się w wyposażeniu PSP/OSP z pewnością ułatwi dobór odpowiedniego produktu.
W Polsce cenionymi producentami są m.in. rodzima firma Bezalin oraz niemiecki OSW Eschbach.
- Bezalin (Bielsko-Biała): dostarcza węże tłoczne i akcesoria do węży od wielu lat. Ich produkty cechują się wysoką jakością, odpornością na ścieranie, działanie warunków atmosferycznych oraz posiadają wymagane dopuszczenia CNBOP. Produkcja opiera się na wytrzymałych włóknach poliestrowych i powłokach PCV, co zapewnia odporność na uszkodzenia mechaniczne oraz długą żywotność. Certyfikaty bezpieczeństwa potwierdzają, że mogą być używane zarówno w akcjach ratowniczych, jak i w gospodarstwach domowych, rolnictwie, budownictwie czy inżynierii sanitarnej. W asortymencie można znaleźć modele takie jak:
- Wąż strażacki Bezalin 52/20 m: lekki i uniwersalny, optymalne rozwiązanie do codziennych zastosowań - od czystej wody po ciecze zanieczyszczone.
- Wąż strażacki Bezalin 75/20 m wzmocniony: wyposażony w gumową wkładkę Dunlop, zwiększającą odporność na przebicia i przetarcia. Posiada średnicę wewnętrzną 75 mm, długość 20 m, ciśnienie robocze 1,5 MPa (15 bar) i ciśnienie maksymalne 4,5 MPa (45 bar). Jest to wąż 3-calowy, znajdujący zastosowanie przy większych pompach i deszczowniach.
- OSW Eschbach (Ohrdrufer SchlauchWeberei Eschbach): renomowany producent zagraniczny, którego wyroby uchodzą za synonim trwałości. Przykładowo, seria OSW Eschbach 400 oferuje węże w średnicach od 25 mm do 150 mm o ciśnieniu roboczym sięgającym 20 bar i ciśnieniu rozrywającym do 60 bar.
Podsumowując, przy wyborze węża strażackiego należy kierować się jego przeznaczeniem (rodzaj akcji), wymaganym przepływem wody (średnica), kompatybilnością ze sprzętem (np. średnica łączników do posiadanych pomp czy hydrantów), a także certyfikacją i jakością. W asortymencie kategorii Węże strażackie znaleźć można zarówno węże do codziennych akcji gaśniczych, jak i węże zapasowe czy przeznaczone do specyficznych zadań. Węże strażackie to nie tylko zwykłe „przewody” na wodę - to element, od którego zależy skuteczność akcji i bezpieczeństwo ratowników.
tags: #kowale #weze #strazackie