W systemie bezpieczeństwa kraju rola Kwalifikowanej Pierwszej Pomocy (KPP) jest nieoceniona, szczególnie w kontekście działań Ochotniczych Straży Pożarnych (OSP). Strażacy OSP często są pierwszymi ratownikami na miejscu zdarzenia, dlatego posiadanie przez nich zaawansowanych umiejętności z zakresu ratownictwa medycznego jest kluczowe dla ratowania życia i zdrowia poszkodowanych. Kurs KPP stanowi najwyższy formalny stopień wyszkolenia ratowniczego w Polsce dostępny dla osób bez wykształcenia medycznego, realizowany na podstawie przepisów Ustawy o Państwowym Ratownictwie Medycznym.
Rola i Znaczenie KPP w Działaniach OSP
Kwalifikowana Pierwsza Pomoc to wyższy poziom udzielania pomocy przedmedycznej, wykraczający poza zakres podstawowej pierwszej pomocy. Specjalistyczny kurs KPP jest niezbędnym szkoleniem dla każdej osoby pracującej w OSP, ponieważ strażacy są na miejscu wypadku zwykle jeszcze przed przybyciem służb medycznych. Do ich zadań i obowiązków należy udzielanie pierwszej pomocy przedmedycznej, aby ratować zdrowie lub życie poszkodowanych. Muszą wiedzieć, jak zabezpieczać miejsce zdarzenia i ewakuować z niego jego uczestników, a także w jaki sposób przeprowadzić ewentualną wstępną selekcję medyczną. Kurs KPP jest dedykowany strażakom, którzy są zobowiązani do posiadania tych uprawnień i odpowiada na specyficzne wymagania ich służby. Szkolenie to pozwala na nabycie najnowszej wiedzy i praktycznych umiejętności udzielania pierwszej pomocy w warunkach możliwie najbardziej zbliżonych do rzeczywistych zdarzeń.
OSP jako Jednostki Współpracujące z PRM
Osoby udzielające pierwszej pomocy pełnią bardzo ważne zadanie, gdyż to od nich zależy, czy poszkodowany otrzyma odpowiednio szybką pomoc i czy ta w ogóle nadejdzie. Są podstawą dla całego systemu Państwowego Ratownictwa Medycznego (PRM), który bez nich nie mógłby funkcjonować. Ratowanie życia i zdrowia ludzi to najistotniejsze zadanie nałożone na podmioty krajowego systemu ratowniczo-gaśniczego (KSRG). Zgodnie z art. 15 Ustawy o Państwowym Ratownictwie Medycznym, jednostki KSRG, w tym OSP, są jednostkami współpracującymi z systemem PRM.
Zakres ratownictwa medycznego realizowanego przez podmioty KSRG został określony w ustawie z 8 września 2006 r., a jego sposób organizacji i działania precyzują „Zasady organizacji ratownictwa medycznego w krajowym systemie ratowniczo-gaśniczym” z 30 czerwca 2021 r. Pod pojęciem ratownictwa medycznego w KSRG należy rozumieć wykonywanie w trybie pilnym medycznych działań ratowniczych (MDR) wobec osób w stanie nagłego zagrożenia zdrowotnego, a także działania organizacyjne, kadrowe, logistyczne i szkoleniowe zapewniające gotowość do wykonywania MDR.
„Zasady” mówią również o izolowanych zdarzeniach ratownictwa medycznego (IZRM), czyli sytuacjach, gdy ratownicy jednostek ochrony przeciwpożarowej realizują medyczne działania ratownicze należące do właściwości PRM, do czasu przejęcia odpowiedzialności za poszkodowanego przez przybyły na miejsce Zespół Ratownictwa Medycznego (ZRM) lub Lotniczy Zespół Ratownictwa Medycznego (LZRM). Dzieje się tak najczęściej, gdy siły i środki KSRG są dysponowane na prośbę dyspozytora medycznego i docierają do osób w stanie nagłego zagrożenia szybciej niż podmioty PRM.
Obecnie ratownictwo medyczne w KSRG zorganizowane jest na poziomie podstawowym, jako kwalifikowana pierwsza pomoc, oraz zaawansowanym, obejmującym świadczenia zdrowotne inne niż medyczne czynności ratunkowe, realizowane przede wszystkim przez ratowników medycznych. Poziom podstawowy obejmuje wszystkie jednostki organizacyjne Państwowej Straży Pożarnej oraz jednostki ochrony przeciwpożarowej, w szczególności OSP włączone do KSRG. W przypadku OSP w KSRG takie uprawnienia powinno mieć co najmniej ośmiu druhów w jednostce, co pozwoli zapewnić co najmniej dwóch ratowników w składzie zastępu podejmującego interwencję.
Program i Umiejętności w Kursie KPP
Kurs KPP dla strażaków OSP to szkolenie obejmujące wiedzę teoretyczną i praktyczną, gwarantujące nabycie umiejętności niezbędnych do ratowania ludzkiego życia. Kwalifikowana pierwsza pomoc to czynności podejmowane przez ratownika wobec osoby w stanie nagłego zagrożenia zdrowotnego. Ukończenie kursu oraz zdanie egzaminu pozwala na uzyskanie uprawnień RATOWNIKA i uprawnień do udzielania kwalifikowanej pierwszej pomocy zgodnie z art. 13 Ustawy z dnia 8 września 2006 r.
Zakres Nauki
Program kursu w zakresie kwalifikowanej pierwszej pomocy trwa 66 godzin i ma przygotować ratowników do wykonywania zadań z zakresu ratownictwa medycznego na poziomie kwalifikowanej pierwszej pomocy w razie takiej konieczności podczas działań ratowniczych. Szkolenie KPP składa się z 41 godzin zajęć praktycznych oraz 25 godzin zajęć teorii.
Kurs obejmuje m.in.:
- Zaawansowane techniki resuscytacji krążeniowo-oddechowej (RKO).
- Obsługę defibrylatora AED.
- Tamowanie krwotoków i opatrywanie ran.
- Unieruchamianie złamań i zwichnięć.
- Ocenę stanu poszkodowanego.
- Zapewnienie bezpieczeństwa sobie i osobie poszkodowanej.
- Właściwe postępowanie w stanach nagłych, takich jak zawał, udar czy wstrząs.
- Tlenoterapia.
- Zabezpieczanie poszkodowanego przed ochłodzeniem lub przegrzaniem.
- Przyrządowe oraz bezprzyrządowe metody udrażniania dróg oddechowych.
- Podstawy anatomii i fizjologii.
- Postępowanie w przypadku urazów, w tym urazów chemicznych, termicznych i elektrycznych.
Podczas szkolenia uczestnicy obsługują profesjonalny sprzęt niezbędny do udzielania pomocy przedmedycznej. Każdy kurs KPP ma ściśle określony program oraz wymaganą ilość godzin szkolenia, uwzględniając charakter pracy strażaka i sytuacje kryzysowe, w jakich najczęściej będzie musiał pracować.
Film instruktażowy jak używać defibrylatora AED
Ciągłe Doskonalenie Umiejętności i Recertyfikacja
Utrzymanie wysokiego poziomu umiejętności praktycznych wymaga od ratowników ciągłego ich ćwiczenia. Ratownik KPP musi odnawiać swoje uprawnienia co 3 lata. Aby to zrobić, konieczne jest uczestnictwo w recertyfikacji KPP lub - jeżeli nie przedłuży uprawnień w ciągu 3 lat od ostatniego egzaminu - w pełnym kursie kwalifikowanej pierwszej pomocy i zdanie egzaminu potwierdzającego posiadane umiejętności. Jest to istotne, aby ratownik KPP był na bieżąco z najnowszymi procedurami i technikami ratowniczymi.
Ratownicy KSRG, często jako pierwsi udzielający pomocy osobom w stanie zagrożenia życia i zdrowia, mają obowiązek ciągłego doskonalenia swoich umiejętności. Rozwój technologii sprawia, że na rynku dostępne są symulatory wysokiej wierności oraz wyposażenie do nowoczesnych centrów symulacji medycznej. Ćwiczenia w tego typu ośrodkach pozwalają na wierne odtwarzanie sytuacji, z którymi ratownicy mogą mieć do czynienia podczas służby. Prowadzenie zajęć doskonalących w centrach symulacji medycznej jest koniecznością teraźniejszości.
Ratownik KPP a Ratownik Medyczny: Różnice i Wspólne Kompetencje
W systemie ratownictwa medycznego w Polsce kluczową rolę odgrywają dwa typy specjalistów: ratownik KPP (Kwalifikowanej Pierwszej Pomocy) oraz ratownik medyczny. Choć obie profesje mają na celu ratowanie życia i zdrowia poszkodowanych, istnieją między nimi znaczące różnice w zakresie uprawnień, wykształcenia i obszarów działania.
Uprawnienia i Edukacja
Uprawnienia ratownika KPP i ratownika medycznego znacząco się różnią, co wynika z odmiennych ścieżek edukacyjnych i zakresu odpowiedzialności. Aby zostać ratownikiem KPP, należy ukończyć kurs kwalifikowanej pierwszej pomocy. Kurs ten jest dostępny dla osób pełnoletnich, posiadających co najmniej wykształcenie średnie. Po ukończeniu kursu i zdaniu egzaminu, uczestnik otrzymuje zaświadczenie o ukończeniu kursu w zakresie kwalifikowanej pierwszej pomocy, co pozwala na uzyskanie tytułu ratownika.
Droga do zostania ratownikiem medycznym jest znacznie dłuższa i bardziej wymagająca. Aby uzyskać tytuł ratownika medycznego, należy ukończyć studia wyższe na kierunku ratownictwo medyczne. Są to studia pierwszego stopnia (licencjackie), trwające 3 lata. Program tych studiów obejmuje szeroki zakres przedmiotów medycznych, takich jak anatomia, fizjologia, patofizjologia, farmakologia, pediatria, chirurgia, interna, psychiatria, a także przedmioty specjalistyczne z zakresu ratownictwa.
Ratownik KPP jest uprawniony do udzielania kwalifikowanej pierwszej pomocy w ramach systemu Państwowego Ratownictwa Medycznego, w tym do wywiadu przedmedycznego, przeprowadzania RKO, tamowania krwotoków, unieruchamiania złamań oraz wstępnego postępowania przeciwwstrząsowego. Zgodnie z Ustawą o Państwowym Ratownictwie Medycznym, uprawnienia ratownika KPP w zakresie podawania leków są ograniczone; może on asystować poszkodowanemu w użyciu jego własnych leków, np. wziewnych w przypadku astmy.
Ratownik medyczny posiada znacznie szersze uprawnienia. Może wykonywać medyczne czynności ratunkowe, w tym podawanie leków niezbędnych na danym poziomie działań, zakładać wkłucia dożylne, intubować pacjenta czy przeprowadzać bardziej zaawansowane procedury medyczne. Ratownicy medyczni działają na podstawie Ustawy z dnia 8 września 2006 r. o Państwowym Ratownictwie Medycznym oraz Ustawy z dnia 15 lipca 2011 r. o zawodach pielęgniarki i położnej.
Obszary Działania
Ratownik KPP i ratownik medyczny działają w różnych środowiskach i sytuacjach. Ratownicy KPP najczęściej pracują w jednostkach współpracujących z systemem Państwowego Ratownictwa Medycznego, takich jak straż pożarna (OSP, PSP), GOPR, WOPR oraz inne służby ratownicze. Często uczestniczą w działaniach ratowniczych w trudno dostępnych miejscach, takich jak góry, akweny wodne czy miejsca katastrof. Ratownik KPP może pracować w karetkach transportowych, które nie są częścią systemu Państwowego Ratownictwa Medycznego, lecz nie w zespołach ratownictwa medycznego typu P (podstawowym) lub S (specjalistycznym).
Ratownicy medyczni najczęściej pracują w zespołach ratownictwa medycznego (karetkach pogotowia), w szpitalnych oddziałach ratunkowych, na oddziałach intensywnej terapii, w centrum powiadamiania ratunkowego (CPR) czy w lotniczym pogotowiu ratunkowym.
Wspólne Umiejętności
Mimo różnic w zakresie uprawnień i wykształcenia, ratownik KPP i ratownik medyczny posiadają wiele wspólnych umiejętności, które są kluczowe w ratowaniu życia i zdrowia poszkodowanych. W każdym programie szkoleniowym uwzględniane są aspekty dotyczące wsparcia psychicznego oraz postępowania w przypadku zagrożenia zdrowia lub życia. Obie profesje posiadają aktualną wiedzę na ten temat.
- Zarówno ratownik KPP, jak i ratownik medyczny są biegli w wykonywaniu resuscytacji krążeniowo-oddechowej (RKO) i znają aktualne wytyczne dotyczące prowadzenia RKO u dorosłych, dzieci i niemowląt.
- Obie grupy są przeszkolone w użyciu defibrylatora.
- Posiadają umiejętności w zakresie tamowania krwotoków i opatrywania ran, potrafią zastosować opatrunki uciskowe oraz radzić sobie z różnymi rodzajami ran.
Ochrona Prawna
Praca ratownika KPP jest regulowana przez Ustawę z dnia 8 września 2006 r. o Państwowym Ratownictwie Medycznym. Zgodnie z art. 5 ust. 1 tej Ustawy, osoba udzielająca pierwszej pomocy, kwalifikowanej pierwszej pomocy oraz podejmująca medyczne czynności ratunkowe korzysta z ochrony przewidzianej w Kodeksie karnym dla funkcjonariuszy publicznych. Oznacza to, że ratownik KPP ma obowiązek udzielenia pomocy w ramach swoich kompetencji, chyba że narażałoby to jego życie lub zdrowie na poważne niebezpieczeństwo.
Procedury i Dokumentacja w KPP
Kwalifikowana pierwsza pomoc udzielana przez ratowników stanowi ważny element w łańcuchu przeżycia. Od jej jakości w dużej mierze zależy efektywność całego łańcucha. Efekty działań profesjonalnej kadry SOR, wyposażonej w nowoczesny sprzęt medyczny, są ściśle związane z jakością pomocy udzielonej na etapie przedszpitalnym. Końcowy wynik działań ratunkowych jest uzależniony od jakości pomocy na każdym etapie, zarówno przedszpitalnym, jak i szpitalnym.
Działania z zakresu ratownictwa medycznego na poziomie podstawowym są realizowane według procedur ratowniczych zawartych w załączniku 1 do „Zasad organizacji ratownictwa medycznego w KSRG” z 30 czerwca 2021 r., z zastosowaniem sprzętu stanowiącego wyposażenie podmiotów KSRG według standardów ujętych w załączniku 3 do „Zasad”. Należy je udokumentować w karcie udzielonej kwalifikowanej pierwszej pomocy.
Przy presji czasu i otoczenia skuteczne postępowanie z osobą w stanie nagłego zagrożenia życia oraz podjęcie właściwego postępowania na czas wymaga wcześniejszego ustalenia priorytetów w działaniu ratowniczym. Temu przede wszystkim mają służyć procedury z zakresu ratownictwa medycznego zawarte w kolejnych opracowaniach Komendy Głównej PSP. Są one prostym narzędziem podpowiadającym ratownikowi, co po kolei robić podczas udzielania pomocy osobie w stanie nagłego zagrożenia życia. Pierwsze procedury opracowano w 1999 r., a te aktualnie obowiązujące w 2021 r.