Znajomość podstawowych oznaczeń na pojazdach uprzywilejowanych i ciężarówkach pozwala lepiej rozeznać się w sytuacji na drodze. Ciągi liter i cyfr na pojazdach uprzywilejowanych nie wzięły się znikąd i coś oznaczają. Nie zawsze są to istotne informacje (np. indywidualny numer pojazdu albo przynależność do konkretnej jednostki), ale czasami dają kierowcy lepsze rozeznanie w sytuacji.
System Oznakowania Samochodów Państwowej Straży Pożarnej
Od połowy 2002 roku samochody Państwowej Straży Pożarnej zostały oznakowane numerami operacyjnymi w formacie XXXzYY, gdzie:
- XXX (prefiks) oznacza jednostkę, z której pochodzi pojazd. Przedział 210-249 zarezerwowano dla jednostek szczebla wojewódzkiego, natomiast 300-720 - dla jednostek powiatowych i niższego szczebla.
- z (infiks) to litera informująca o regionie, z którego pochodzi wóz.
- YY (sufiks) oznacza rodzaj pojazdu pożarniczego. Sufiksy od 01 do 19 to stanowiska funkcyjne, a od 20 do 99 - pojazdy pożarnicze.
Ciągi liczb i liter na wozach strażackich odnoszą się zatem do przeznaczenia pojazdu (jego rodzaju) i pozwalają szybko zidentyfikować region, z którego pochodzą.
Rodzaje Pojazdów Strażackich i Ich Oznaczenia
Oto szczegółowe oznaczenia pojazdów pożarniczych na podstawie sufiksu YY:
- XXX - 20 - lekki gaśniczy
- XXX - 21 - pierwszy wyjazdowy
- XXX - 22 - gaśniczy
- XXX - 23 - gaśniczy
- XXX - 24 - gaśniczy
- XXX - 26 - ciężki gaśniczy
- XXX - 27 - ciężki gaśniczy
- XXX - 28 - ciężki gaśniczy
- XXX - 29 - ciężki gaśniczy
- XXX - 30 - ciężki gaśniczy
- XXX - 31 - ciężki gaśniczy
- XXX - 32 - ciężki gaśniczy
- XXX - 33 - ciężki gaśniczy
- XXX - 34 - ciężki gaśniczy
- XXX - 35 - pierwszy proszkowy
- XXX - 36 - proszkowy
- XXX - 37 - proszkowy
- XXX - 38 - cysterna wodna
- XXX - 39 - cysterna wodna
- XXX - 40 - ratownictwa drogowego
- XXX - 41 - ratownictwa drogowego
- XXX - 42 - ratownictwa drogowego
- XXX - 43 - ratownictwa technicznego
- XXX - 44 - ratownictwa technicznego
- XXX - 45 - ratownictwa technicznego
- XXX - 46 - samochód oświetleniowy
- XXX - 47 - samochód oświetleniowy
- XXX - 48 - samochód dźwig
- XXX - 49 - ciężki ratownictwa drogowego
- XXX - 51 - autodrabina
- XXX - 52 - autodrabina
- XXX - 53 - autopodnośnik
- XXX - 54 - autopodnośnik
- XXX - 59 - ambulans
- XXX - 60 - ratownictwo chemiczno-ekologiczne
- XXX - 61 - ratownictwo chemiczno-ekologiczne
- XXX - 62 - ratownictwo chemiczno-ekologiczne
- XXX - 63 - ratownictwo chemiczno-ekologiczne
- XXX - 64 - ratownictwo chemiczno-ekologiczne
- XXX - 65 - ratownictwo chemiczno-ekologiczne
- XXX - 71 - pojazd specjalistycznej grupy
- XXX - 72 - pojazd specjalistycznej grupy
- XXX - 73 - pojazd specjalistycznej grupy
- XXX - 74 - pojazd specjalistycznej grupy
- XXX - 75 - pojazd specjalistycznej grupy
- XXX - 76 - pojazd specjalistycznej grupy
- XXX - 77 - pojazd specjalistycznej grupy
- XXX - 78 - pojazd specjalistycznej grupy
- XXX - 79 - pojazd specjalistycznej grupy
- XXX - 80 - samochód wężowy
- XXX - 81 - pojazd kwatermistrzowski
- XXX - 82 - pojazd kwatermistrzowski
- XXX - 83 - pojazd kwatermistrzowski
- XXX - 84 - pojazd kwatermistrzowski
- XXX - 85 - pojazd kwatermistrzowski
- XXX - 86 - pojazd kwatermistrzowski
- XXX - 87 - pojazd kwatermistrzowski
- XXX - 88 - pojazd kwatermistrzowski
- XXX - 89 - pojazd kwatermistrzowski
- XXX - 90 - samochód operacyjny
- XXX - 91 - samochód operacyjny
- XXX - 92 - samochód operacyjny
- XXX - 98 - samochód dowodzenia
- XXX - 99 - samochód dowodzenia
Warto również wspomnieć o samochodach typu Pr - samochodzie ze zbiornikiem z proszkiem gaśniczym oraz Sn - samochodzie gaśniczym z instalacją śniegową.
Dodatkowe Oznaczenia Sprzętu na Pojazdach Strażackich
Poza typem pojazdu, na wozach strażackich stosuje się również oznaczenia dla poszczególnych rodzajów sprzętu:
- XXX - A ** - agregaty
- XXX - B ** - butle ciśnieniowe
- XXX - C ** - aparaty oddechowe
- XXX - H ** - sprzęt hydrauliczny, piły
- XXX - K ** - kontenery
- XXX - Ł ** - łodzie i pontony
- XXX - M ** - motopompy
- XXX - N ** - naczepy
- XXX - P ** - przyczepy
- XXX - R ** - sprzęt medyczno-ratowniczy
- XXX - W ** - działka i armatura wodna, węże pożarnicze
- XXX - Z ** - zapory, skokochrony, namioty
Oznakowanie Karetki Pogotowia Ratunkowego
Symbole na karetkach określają ich przeznaczenie i wymagany personel na pokładzie. Od pewnego czasu na karetkach pogotowia ratunkowego w Polsce nie widać już symbolu krzyża, który kiedyś widniał w kolorze czerwonym (dla PCK, wojska i lotnictwa sanitarnego) lub niebieskim (dla karetek cywilnych).
Typy Karet i Wymagany Personel
- S - karetki specjalistyczne (dawniej R), dysponujące profesjonalnym i zaawansowanym sprzętem używanym w sytuacjach zagrożenia życia. Wyjeżdżają do najcięższych przypadków.
- P - karetki podstawowe. W odróżnieniu od pojazdów S dysponują 2-osobową załogą (ratownik medyczny, pielęgniarka), trzecim członkiem może być kierowca (jeśli nikt nie posiada stosownych uprawnień do kierowania karetką).
- T - karetki transportowe. Służą do przewozu chorych niewymagających intensywnego transportu (np. między szpitalami) albo do przewozów narządów/krwi. Na pokładzie, poza kierowcą, powinien znaleźć się ratownik. Niekiedy literę „T” uzupełnia inna, zależna od regionu.
- N - karetki neonatologiczne z wyposażeniem podobnym do ambulansów specjalistycznych, z tym że przystosowane są do przewozu noworodków i niemowląt do 1. roku życia.
Czasami występują oznaczenia łączone, np. karetki reanimacyjne.
Zmiana Symboliki: Od Krzyża do Gwiazdy Życia
Niestety, kilka lat temu krzyże na ambulansach zamieniono na symbol Gwiazdy Życia (Star of Life). Ministerstwo Zdrowia w Warszawie wyjaśniło, że oznaczenie systemu Państwowe Ratownictwo Medyczne w formie tzw. star of life jest oznaczeniem uniwersalnym, używanym m.in. w USA i w krajach UE. Symbol ten został wprowadzony w Polsce po raz pierwszy mocą ustawy z dnia 25 lipca 2001 r. o Państwowym Ratownictwie Medycznym (Dz.U. Nr 113, poz. 1207). Obowiązek stosowania takiego oznaczenia zawarty jest także w nowej ustawie o Państwowym Ratownictwie Medycznym, która z dniem 1 stycznia 2007 r. zastąpiła ustawę z 2001 r.
Biorąc pod uwagę powyższe, Ministerstwo Zdrowia stwierdza, iż oznaczenie systemu Państwowe Ratownictwo Medyczne w formie star of life ma charakter powszechny, stosowane jest szeroko w krajach, gdzie funkcjonuje ratownictwo medyczne z prawdziwego zdarzenia i w opinii Ministerstwa Zdrowia nie ma uzasadnienia dla zmiany omawianej symboliki. Ta decyzja wywołała pytania i dyskusję społeczną, zwłaszcza wśród wierzących, co do zasadności rezygnacji z dotychczasowego, godnego i wymownego oznakowania.
PRZYKŁADOWY OPQRST – Pobieranie historii EMS
Oznakowanie Radiowozów Policyjnych
Kody na radiowozach są mniej skomplikowane i informują głównie o regionie, do którego przyporządkowana jest jednostka dysponująca radiowozem. Służą do tego litery na początku: jedna albo dwie.
- B, BB - województwo
- C, CC - województwo
- D, DD - województwo
- E, EE - województwo
- F, FF - województwo
- G, GG - województwo
- H, Y - województwo
- J, JJ - województwo
- K, KK - województwo
- M, MM - województwo
- N, NN - województwo
- P, R - województwo
- S, SS - województwo
- T, TT - województwo
- U, UU - województwo
- W, WW - województwo
Oznakowanie Samochodów Ciężarowych
Na ciężarówkach znajdziemy jeszcze więcej symboli, odnoszących się zazwyczaj do norm spełnianych przez pojazd albo rodzaju ładunku, który przewozi. Czasami dają kierowcy lepsze rozeznanie w sytuacji, pozwalając uniknąć lub zmniejszyć ryzyko ewentualnego niebezpieczeństwa wynikającego z przewożonego materiału.
Tabliczki Pomarańczowe (Kody Materiałów Niebezpiecznych)
Na niektórych pojazdach widnieje pomarańczowa tabliczka z dwoma kodami. Cyfry w górnym rzędzie informują o rodzaju zagrożenia, gdzie pierwsza cyfra może oznaczać:
- 3 - ciekły zapalny
- 4 - stały zapalny
- 5 - utleniający lub podobny
- 6 - trujący
- 8 - żrący
Druga cyfra w górnym rzędzie z kolei określa rodzaj zagrożenia:
- 1 - wybuchowość
- 2 - zdolność wytwarzania gazu
- 3 - łatwopalność
- 5 - właściwości utleniające
- 6 - toksyczność
- 7 - promieniotwórczość
- 8 - działanie żrące
- 9 - niebezpieczeństwo gwałtownej reakcji
Dolny rząd informuje o rodzaju konkretnej substancji.
Tabliczki Zielone (Normy Emisji i Hałasu)
Niewielkie, zielone tabliczki z białymi literami/cyframi informują o spełnianiu przez ciężarówkę różnego rodzaju norm spalin bądź hałasu.
Ochrona Znaku Czerwonego Krzyża
Polski Czerwony Krzyż (PCK) wystosował apel o nieużywanie znaku czerwonego krzyża lub znaków Stowarzyszeń Krajowych Czerwonego Krzyża (Polskiego Czerwonego Krzyża czy Ukraińskiego Czerwonego Krzyża) na transportach prywatnych. Znak czerwonego krzyża oraz znak białego krzyża na czerwonym tle jest chroniony przepisami prawa międzynarodowego (art. 44 i 53 I Konwencji Genewskiej z dnia 12.08.1949 r.; Dz. U. 1956 r., Nr 38, poz.171) oraz przepisami prawa wewnętrznego RP (art. 13, 14, 15 rozdział III Ustawy o Polskim Czerwonym Krzyżu z dnia 16.11.1964 r., Dz. U. Nr 41, poz.276, w związku z ww. konwencją).
Przepisy te zakazują posługiwania się takimi znakami przez podmioty nieuprawnione oraz wszelkich form naśladownictwa tego znaku. Ochrona znaku czerwonego krzyża jest obowiązkiem państwa wynikającym z art. 49 I konwencji genewskiej. Polski Czerwony Krzyż stoi na straży prawidłowego zastosowania znaków symbolizujących humanitaryzm, bezstronność i neutralność.
W świecie, w którym dezinformacja staje się równorzędnym elementem działań militarnych, ochrona znaku musi być jeszcze staranniejsza. Symbole polskich sił zbrojnych, organizacji czy nawet znaki firmowe nie mogą być wykorzystywane przez inne, nieuprawnione podmioty. Stąd znak czerwonego krzyża nie może być udzielany osobom prywatnym, firmom, których wiarygodności nie można zweryfikować, bądź na transportach, których załadunku i przeznaczenia nie znamy.
PCK prosi wszelkie nieuprawnione podmioty o zaprzestanie nadużywania znaku czerwonego krzyża podlegającego szczególnej ochronie.
Uprawnieni do Używania Znaku Czerwonego Krzyża
W czasie konfliktu zbrojnego znak czerwonego krzyża na białym tle może być użyty wyłącznie przez:
- wojskowe służby medyczne (personel, sprzęt medyczny, placówki opieki nad rannymi i chorymi członkami sił zbrojnych),
- organizacje zrzeszone w Międzynarodowym Ruchu Czerwonego Krzyża i Czerwonego Półksiężyca (pracownicy, wolontariusze, sprzęt, obiekty pomocy).
Aspekty Prawne Oznakowania Pojazdów Uprzywilejowanych
Kwestie sygnałów i oznakowania pojazdów samochodowych uprzywilejowanych w ruchu były regulowane już Zarządzeniem Ministrów Komunikacji i Spraw Wewnętrznych z dnia 21 marca 1963 r. na podstawie art. 14 pkt 1 ustawy z dnia 27 listopada 1961 r. o bezpieczeństwie i porządku ruchu na drogach publicznych (Dz. U. Nr 53, poz. 295) oraz § 37 ust. 5 rozporządzenia Ministrów Komunikacji i Spraw Wewnętrznych z dnia 1 października 1962 r. w sprawie ruchu na drogach publicznych (Dz. U. Nr 61, poz. 295).