Ochotnicza Straż Pożarna (OSP) funkcjonuje jako stowarzyszenie, a jej władze - zarząd i komisja rewizyjna - są wybierane podczas walnego zebrania członków. Aby zapewnić prawidłowe i transparentne funkcjonowanie tych organów, statut OSP oraz przepisy prawa określają szczegółowe warunki dotyczące tego, kto może, a kto nie może w nich zasiadać.
Wymogi ogólne dotyczące członkostwa we władzach OSP
Zgodnie ze statutem wzorcowym OSP, zarząd i komisja rewizyjna stanowią władze Ochotniczej Straży Pożarnej. Walne zebranie członków wybiera ze swego grona zarząd i komisję rewizyjną. Kluczowym warunkiem kandydowania i wybrania do zarządu lub komisji rewizyjnej jest posiadanie statusu członka zwyczajnego OSP.
- Członkostwo zwyczajne: Członek zwyczajny ma prawo wybierać i być wybieranym do władz OSP, z wyjątkiem osób małoletnich poniżej 16 lat. Członek zwyczajny zobowiązany jest również do regularnego opłacania składki członkowskiej.
- Członkostwo wspierające i honorowe: Członkowie wspierający i honorowi mają prawo uczestniczenia w pracach i imprezach organizowanych przez OSP, a także z głosem doradczym w walnym zebraniu. Jednakże, nie posiadają oni legitymacji ani czynnej, ani biernej w zakresie wyborów do władz OSP. Oznacza to, że nie mogą ani kandydować i być wybranym do zarządu lub komisji rewizyjnej, ani głosować na walnym zebraniu członków w sprawach wyboru do tych gremiów.
Statut wzorcowy nie ustala żadnych innych wymogów co do okresu stażu w OSP. W związku z tym, aby być wybranym do zarządu lub komisji rewizyjnej, wystarczy członkostwo zwyczajne w OSP oraz regularnie płacona składka członkowska. Dobrym zwyczajem jest jednak, aby osoba wybierana do tych gremiów posiadała staż w OSP, który pozwolił jej nabyć odpowiednią wiedzę i doświadczenie w zakresie zarządzania stowarzyszeniem.
Zakazy łączenia funkcji i powiązań
Aby zapewnić niezależność organów kontrolnych od organów zarządzających, statut OSP wprowadza szereg zakazów dotyczących łączenia funkcji i powiązań osobistych:
- Zakaz łączenia funkcji w Zarządzie i Komisji Rewizyjnej: Nie można łączyć funkcji członka zarządu i komisji rewizyjnej. Komisja rewizyjna jest organem kontroli wewnętrznej OSP, a jej zadania obejmują kontrolę działalności statutowej, ze szczególnym uwzględnieniem gospodarki finansowej.
- Zakaz powiązań rodzinnych i służbowych: Członkowie zarządu nie mogą być małżonkami członków komisji rewizyjnej ani pozostawać z nimi w stosunku pokrewieństwa, powinowactwa lub podległości z tytułu zatrudnienia. Podobnie, członek komisji rewizyjnej OSP nie może być jednocześnie członkiem zarządu tej OSP, współmałżonkiem członka tego Zarządu ani pozostawać z członkami tego zarządu w stosunku pokrewieństwa, powinowactwa lub podległości z tytułu zatrudnienia. Sąd rejestrowy może zażądać oświadczeń od członków zarządu i komisji rewizyjnej potwierdzających brak takich powiązań.
- Brak prawomocnego wyroku sądowego: Członek komisji rewizyjnej nie może być skazany prawomocnym wyrokiem sądowym za jakiekolwiek przestępstwo z winy umyślnej.
Powyższe zasady mają kluczowe znaczenie dla zachowania obiektywności i niezależności organów kontrolnych, co jest podstawą prawidłowego funkcjonowania każdej organizacji, w tym OSP. Warto zaznaczyć, że w odróżnieniu od innych stowarzyszeń, członek komisji rewizyjnej OSP - inaczej niż inni członkowie OSP - nie ma prawa do otrzymywania wynagrodzenia w jakiejkolwiek formie ze strony macierzystej OSP. Nie dotyczy to przypadków, gdy członek komisji rewizyjnej jest jednocześnie ratownikiem i otrzymuje ekwiwalent za udział w akcjach czy szkoleniach, a także gdy jest konserwatorem sprzętu.
Zaklęte Rewiry 1975 Film pl
Łączenie mandatu radnego z funkcją w zarządzie OSP
Istnieje często zadawane pytanie, czy radny gminy lub kandydat na radnego może być członkiem zarządu Ochotniczej Straży Pożarnej, działającej na majątku gminy.
- Brak bezpośredniego zakazu: Ministerstwo Administracji i Cyfryzacji (MAC) wskazuje, że obowiązujące przepisy prawa nie formułują zakazu łączenia mandatu radnego z funkcją członka zarządu Ochotniczej Straży Pożarnej.
- Analiza indywidualna: Sytuację należy jednak każdorazowo przeanalizować pod kątem zawartego w ustawie o samorządzie gminnym zakazu prowadzenia działalności gospodarczej z wykorzystaniem mienia komunalnego, bądź też zarządzania taką działalnością. OSP funkcjonuje jako stowarzyszenie, które może prowadzić działalność gospodarczą.
- Potencjalne ryzyko: Ewentualna możliwość zastosowania danego zakazu powinna zostać każdorazowo dokonana stosownie do konkretnie zaistniałych okoliczności sprawy. Organ stanowiący jednostki samorządu lub wojewoda mogą stwierdzić podejmowanie działań niezgodnie z prawem, a rozstrzygnięcia tych organów podlegają weryfikacji przez sąd administracyjny.
Odpowiedzialność i kwalifikacje członków władz OSP
OSP jako stowarzyszenie jest osobą prawną i podmiotem prawa. Członkowie zarządu OSP ponoszą odpowiedzialność prawną w świetle przepisów państwowych i związkowych za zarządzanie OSP. Dodatkowo, głównym celem OSP jest niesienie pomocy w zakresie zagrożeń związanych z ochroną przeciwpożarową i ratownictwem ludzi, co czyni funkcję członka zarządu czy komisji rewizyjnej funkcją o szczególnej odpowiedzialności.
Członkowie zarządu (poza naczelnikiem) nie muszą nawet być czynnymi ratownikami. Za to niezbędna jest wiedza i umiejętności oraz choćby niewielkie talenty menadżerskie, pozwalające na zarządzanie mieniem znacznej nieraz wartości.
Uzupełnianie składu Zarządu i Komisji Rewizyjnej
W przypadku, gdy podczas kadencji niektórzy członkowie zarządu lub komisji rewizyjnej przestaną pełnić swe funkcje z różnych powodów, organy te mogą dokooptować do swego składu nowych członków na miejsce ustępujących. Liczba dokooptowanych członków nie może przekraczać 1/3 ustalonego na walnym zebraniu składu. Oznacza to, że przy składzie pięcioosobowym można dokooptować jednego członka, przy sześcioosobowym - dwóch, a przy składzie dziewięcioosobowym - trzech.