Kwestia finansowania jednostek Ochotniczych Straży Pożarnych (OSP) przez gminy jest zagadnieniem złożonym, które od 1 stycznia 2022 roku, wraz z wejściem w życie nowej ustawy o ochotniczych strażach pożarnych, budzi wiele pytań praktycznych. Podstawowym aktem prawnym regulującym te relacje pozostaje ustawa o ochronie przeciwpożarowej oraz nowa ustawa o OSP.
Obowiązki gminy w zakresie utrzymania OSP
Zgodnie z art. 32 ustawy o ochronie przeciwpożarowej, koszty wyposażenia, utrzymania, wyszkolenia i zapewnienia gotowości bojowej jednostek OSP ponosi gmina. Obowiązek ten dotyczy w szczególności:
- Bezpłatnego umundurowania członków OSP.
- Ubezpieczenia członków OSP oraz Młodzieżowych Drużyn Pożarniczych.
- Pokrywania kosztów okresowych badań lekarskich.
Warto podkreślić, że przepis ten stosuje się odpowiednio również do jednostek OSP funkcjonujących w budynkach lub obiektach, które nie są własnością gminy, o ile służą one celom ochrony przeciwpożarowej.
Kwestia opłat za media w remizach
Częstym punktem spornym między samorządami a jednostkami OSP jest obciążanie strażaków kosztami mediów (woda, prąd, ogrzewanie). Z prawniczego punktu widzenia, jeśli budynek jest użytkowany przez OSP w celu realizacji zadań statutowych (gotowości bojowej), gmina ma obowiązek pokrywać koszty jego utrzymania.
Należy jednak odróżnić działalność operacyjną od komercyjnej. Jeśli w remizie prowadzona jest działalność niezwiązana z ochroną przeciwpożarową (np. wynajem sali na imprezy okolicznościowe, wesela czy dyskoteki), gmina może zasadnie argumentować, że koszty mediów zużytych w ramach tej działalności nie powinny być finansowane z budżetu gminnego. W takich przypadkach zaleca się, aby koszty eksploatacyjne były pokrywane z przychodów generowanych przez te wydarzenia.
Finansowanie szkoleń i świadczeń
Nowa ustawa o OSP wprowadziła precyzyjne zasady dotyczące finansowania świadczeń dla strażaków ratowników. Kluczowe aspekty to:
- Ekwiwalent pieniężny: Przysługuje strażakom ratownikom OSP za udział w działaniach ratowniczych, akcjach, szkoleniach lub ćwiczeniach. Jest on wypłacany z budżetu gminy w wysokości ustalonej uchwałą rady gminy.
- Szkolenia: Istnieje wyraźne rozgraniczenie między szkoleniami finansowanymi przez państwo (prowadzone przez PSP) a zadaniami gminy. Gmina nie powinna być obciążana kosztami kursów, które wykraczają poza statutowy zakres ochrony przeciwpożarowej, o ile brak jest stosownej podstawy prawnej.
Podstawa prawna i dyscyplina finansów publicznych
Gminy operują w ramach zamkniętego katalogu wydatków. Zapłata z budżetu gminnego za pozycje spoza listy ustawowej może naruszać dyscyplinę finansów publicznych. Dlatego też wszelkie formy wsparcia finansowego, wykraczające poza ustawowe minimum, powinny być precyzyjnie uregulowane w umowach między gminą a jednostką OSP (np. w formie dotacji celowych lub umów użyczenia).
Zarządzanie procesami, szkolenie on-line
W przypadku sporów między władzami gminy a zarządem OSP, najskuteczniejszym rozwiązaniem jest merytoryczna analiza podstaw prawnych (ustawa o ochronie przeciwpożarowej art. 32-34) oraz dążenie do zawarcia porozumienia, które jasno określi zasady współdzielenia kosztów budynków użytkowanych przez strażaków.