Przeciwpożarowy Wyłącznik Prądu (PWP) z Przekaźnikiem Termicznym

Funkcja i Podstawy Prawne Przeciwpożarowego Wyłącznika Prądu

Przeciwpożarowy wyłącznik prądu (PWP) to urządzenie, które ma za zadanie odcinać dopływ energii elektrycznej do wszystkich odbiorników, z wyjątkiem obwodów zasilających instalacje i urządzenia, których funkcjonowanie jest niezbędne podczas pożaru. Obowiązek stosowania PWP wynika z przepisów techniczno-budowlanych, a jego funkcja została określona w Rozporządzeniu Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 roku w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie (tekst jednolity: Dz.U. 2019 poz. 1065).

Zgodnie z §183 ust. 3 ww. rozporządzenia, PWP powinien być umieszczony w pobliżu głównego wejścia do obiektu lub złącza i odpowiednio oznakowany. Wyłącznik fizycznie zazwyczaj znajduje się wewnątrz obiektu, np. w rozdzielni głównej, natomiast przyciski uruchamiające są w łatwo dostępnych miejscach, np. w pobliżu wyjścia. Prawidłowe zaprojektowanie i wykonanie instalacji PWP wymaga wiedzy technicznej oraz znajomości norm i obowiązujących przepisów.

Konieczność zainstalowania PWP dotyczy obiektów o kubaturze przekraczającej 1000 m³, bądź budynków, w których znajdują się strefy zagrożone wybuchem. W następstwie wyłączenia PWP, nie powinno załączać się drugie źródło energii elektrycznej, z wyjątkiem obwodów niezbędnych podczas pożaru.

Budowa i Zasada Działania PWP

Przeciwpożarowy wyłącznik prądu (PWP) składa się z trzech głównych komponentów, dla których wymagany jest certyfikat:

• Urządzenie wykonawcze (UW PWP) - aparat wykonawczy, którym zazwyczaj jest rozłącznik lub wyłącznik stanowiący element mechanicznego odłączenia dopływu energii elektrycznej do budynku. Jest umieszczony w oddzielnej obudowie, instalowany w pomieszczeniu technicznym, w złączu kablowym lub przy wejściu do budynku. Przykładem takiego aparatu jest wyłącznik kompaktowy typu DPX, który posiada wyzwalacz przeciążeniowo-termiczny, regulowany w zakresie od 0,64 do 1x In. Rozłączniki DPX również mogą być dostosowane do instalowania dodatkowych wyzwalaczy, ale same nie posiadają wyzwalaczy przeciążeniowych i zwarciowych.
• Urządzenie uruchamiające (UU PWP) - przycisk sterowania zdalnego PWP, pozwalający na podanie sygnału łącznikiem mono lub bistabilnym do automatyki PWP lub bezpośrednio na cewkę urządzenia wykonawczego PWP. Zwykle lokalizowany jest w pobliżu wejścia do budynku.
• Urządzenie sygnalizujące (US PWP) - sygnalizator optyczny (np. sygnalizator LED) wskazujący jednoznacznie o wyłączeniu zasilania na budynku poprzez świecenie ciągłe. Sterowany jest za pośrednictwem automatyki PWP lub bezpośrednio ze styków krańcowych urządzenia wykonawczego PWP, odzwierciedlając jego stan.

Rodzaje Systemów PWP i Mechanizmy Wyzwalające

Systemy PWP mogą przyjmować różne konfiguracje w zależności od złożoności obiektu i wymagań dotyczących bezpieczeństwa.

Rozwiązanie Podstawowe (bez kontroli linii sterującej)

W najprostszym rozwiązaniu, urządzenia uruchamiające są połączone równolegle, co powoduje, że naciśnięcie dowolnego z nich wyłącza urządzenie wykonawcze i w rezultacie odcina napięcie zasilające budynek. To rozwiązanie nie posiada kontroli nad instalacją sterującą, co skutkuje koniecznością wzmożonych prac konserwacyjno-serwisowych. Jest zalecane dla obiektów ze stałą obsługą techniczną oraz możliwością czasowego wyłączenia zasilania budynku w celu testowania instalacji.

Wyzwalacze Wzrostowe i Zanikowe

Wyzwalacze napięciowe to kluczowe elementy w sterowaniu PWP, umożliwiające automatyczne odłączenie zasilania:

• Wyzwalacz wzrostowy - powoduje otwarcie styków urządzenia wykonawczego PWP w przypadku podania napięcia zasilającego na cewkę wyzwalacza.
• Wyzwalacz zanikowy (podnapięciowy) - powoduje otwarcie styków urządzenia wykonawczego w przypadku zaniku lub obniżenia się napięcia poniżej wartości dopuszczalnej przez cewkę wyzwalacza.

Zastosowanie tych wyzwalaczy zwiększa poziom bezpieczeństwa, jednak może powstać problem w przypadku uszkodzenia przewodu (np. zwarcia) pomiędzy urządzeniem uruchamiającym a urządzeniem wykonawczym, co może skutkować brakiem wyłączenia urządzenia wykonawczego. Zasilanie niezbędne do zadziałania wyłącznika pobierane jest za pośrednictwem przerzutnika faz, mającego na celu zapewnienie energii do zadziałania wyzwalacza nawet po zaniku napięcia na jednej lub dwóch fazach.

Dopuszcza się wykorzystanie wyzwalaczy 230VAC lub 24V. Wykorzystanie 24V zwiększa poziom bezpieczeństwa obsługi, gdyż stanowi napięcie bezpieczne. Przy wykorzystaniu wyzwalaczy 230V do urządzenia uruchamiającego doprowadzone jest napięcie 230V, dlatego styk urządzenia uruchamiającego oraz lampki sygnalizacyjne muszą być dostosowane do pracy z takim napięciem.

W przypadku wyłączników DPX, zadziałanie wyzwalacza wzrostowego lub zanikowego sprowadza dźwignię wyłącznika do pozycji pośredniej pomiędzy "załącz" a "wyłącz". Aby wyłącznik ponownie "zazbroić", należy dźwignię sprowadzić do pozycji "wyłącz". Wyłączniki DPX, np. firmy Legrand, mają możliwość zainstalowania styku pomocniczego, a także modułów różnicowo-prądowych wyzwalających wyłącznik, często z regulacją opóźnienia zadziałania.

Rozwiązanie Zaawansowane z Modułem MKIN-PWP

Rozwiązanie z modułem kontrolno-sterującym MKIN-PWP jest preferowane dla rozległych oraz skomplikowanych obiektów przemysłowych, budynków biurowych i użyteczności publicznej, gdzie czasowe wyłączenie zasilania budynku do celów testowych nie jest możliwe lub jest bardzo utrudnione. Zwiększenie bezpieczeństwa polega na zastosowaniu modułu MKIN-PWP, który natychmiast po wykryciu uszkodzenia przewodu pomiędzy urządzeniem uruchamiającym a wykonawczym, wysyła sygnał o uszkodzeniu do systemu nadrzędnego (np. SSP i/lub BMS).

Moduł MKIN-PWP pełni szereg funkcji:

• Kontrola ciągłości przewodu do urządzenia uruchamiającego.
• Sterowanie wyzwalaczem zanikowym lub wzrostowym.
• Odliczanie czasu opóźnienia do wyłączenia w przypadku współpracy z systemami UPS oraz wejściem zezwalającym na wyłączenie.
• Współpraca z integratorem lub centralą sterującą, umożliwiając zdalne wyłączenie zasilania.

Dodatkowo, moduł MKIN-PWP posiada wyjścia realizujące funkcje takie jak sygnał wyłączający do następnej sekcji wyłącznika, sygnał o uszkodzeniu modułu do systemów nadrzędnych, informacja o zadziałaniu urządzenia wykonawczo-sygnalizującego, oraz sygnał wyłączający do systemów UPS.

Cała automatyka sterująco-sygnalizująca zasilana jest z zasilacza buforowanego, co zapewnia ciągłość dostawy energii do części sygnalizacyjno-sterującej nawet w przypadku zaniku zasilania sieciowego. Akumulator współpracujący z zasilaczem buforowanym jest dobierany tak, aby zapewnić ciągłość dostawy energii na minimum 30 minut w przypadku zaniku zasilania przed wyłącznikiem PWP.

Moduł MKIN-PWP umożliwia połączenie z systemami integracji (integratorami) lub innymi systemami wizualizacji za pośrednictwem interfejsu RS485 z protokołem BacNET MS/TP, lub za pośrednictwem innego protokołu (np. Modbus) przy wykorzystaniu opcjonalnego sterownika dokonującego konwersji protokołów. Moduł urządzenia wykonawczo-sygnalizacyjnego może być również wyposażony w sterownik programowalny wraz z dodatkowymi modułami wejść/wyjść oraz opcjonalny switch komunikacyjny. Może stanowić integralną część zasilacza CX1604, rozdzielnicy przeciwpożarowej lub być elementem autonomicznym.

Wymagania Certyfikacyjne i Formalne

Przeciwpożarowy wyłącznik prądu (PWP) zgodnie z polskim prawem podlega obowiązkowi certyfikacji, co wynika z poniższych przepisów:

• Rozporządzenie Ministra Infrastruktury i Budownictwa z dnia 17 listopada 2016 roku w sprawie sposobu deklarowania właściwości użytkowych wyrobów budowlanych oraz sposobu znakowania ich znakiem budowlanym (DzU z 2016 r., poz. 1966 z późn. zm.), które wprowadziło obowiązek certyfikacji PWP.
• Rozporządzenie Ministra Rozwoju, Pracy i Technologii z dnia 4 grudnia 2020 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie sposobu deklarowania właściwości użytkowych wyrobów budowlanych oraz sposobu znakowania ich znakiem budowlanym (DzU z 2020 r., poz. 2297), które nie wydłużyło okresu przejściowego dla PWP.

Obowiązek certyfikacji PWP powstał od 1 stycznia 2021 roku. Oznacza to, że dla wszystkich nowo instalowanych PWP, jak i tych dostarczanych na budowę po tej dacie, wymagane są odpowiednie dokumenty.

Wymaganymi dokumentami certyfikującymi dla PWP są:

• Krajowa Ocena Techniczna oraz Krajowy Certyfikat Stałości Właściwości Użytkowych, wydawane przez Jednostkę Certyfikującą.
• Krajowa Deklaracja Właściwości Użytkowych, wystawiana przez producenta.

Warto zaznaczyć, że PWP nie wymaga Świadectwa Dopuszczenia do stosowania w ochronie przeciwpożarowej wydanego przez CNBOP, ponieważ nie widnieje na wykazie wyrobów rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 27 kwietnia 2010 r. Ponadto, dla PWP nie ma zharmonizowanej normy EU, co oznacza, że znakowanie CE nie jest możliwe.

Montaż, Oznakowanie i Konserwacja PWP

Zasady Umiejscowienia i Oznakowania

PWP musi być umieszczony w pobliżu głównego wejścia do obiektu lub złącza i odpowiednio oznakowany. Oznakowanie wyłącznika musi spełniać aktualne normy. Wyłącznik fizycznie powinien znajdować się wewnątrz obiektu, natomiast jego przycisk uruchamiający - w łatwo dostępnym i widocznym miejscu, najczęściej przy wejściu głównym lub w pobliżu głównej rozdzielnicy elektrycznej. Zasilanie przycisku cewki wyłącznika DPX powinno pochodzić z rozdzielnicy p.poż. (zasilacz buforowy).

Niezależna Obudowa PWP

PWP musi być zainstalowany w oddzielnej obudowie, na której producent umieszcza znak „B” wraz z oznakowaniem numeru certyfikatu CNBOP. Wyjątkiem może być możliwość zabudowy w jednym standardzie elektrycznym sekcji PWP z zasilaczem tego samego producenta oraz centralą sterującą, co może przyczynić się do poprawy ergonomii rozdzielni przeciwpożarowej prądu.

PWP w Budynkach z Instalacją Fotowoltaiczną

W przypadku montażu instalacji fotowoltaicznej, PWP należy stosować, jeśli instalacja PV została zastosowana w budynku o kubaturze powyżej 1000 m³. W innych przypadkach jego zastosowanie pozostaje w uznaniu projektanta.

Okresowe Przeglądy i Konserwacja

PWP, podobnie jak inne urządzenia przeciwpożarowe, podlega obowiązkowi regularnych przeglądów technicznych i czynności konserwacyjnych, które powinny być przeprowadzane w terminie ustalonym przez producenta, nie rzadziej niż raz w roku. Jest to obowiązek właściciela lub zarządcy budynku.

Przepisy §3 Rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 7 czerwca 2010 r. precyzują, że czynności te należy wykonywać zgodnie z zasadami określonymi w:

• Polskich Normach,
• Dokumentacji Techniczno-Ruchowej - opracowanej przez producenta,
• Instrukcji obsługi - opracowanej przez producenta.

Z powyższego wynika, że producent w Instrukcji Obsługi wskazuje podmioty upoważnione do wykonywania okresowych przeglądów i napraw PWP, co oznacza, że nie każdy elektryk z uprawnieniami może konserwować PWP.

Najczęstsze Awarie PWP

Nawet najlepiej zaprojektowany i wykonany PWP może ulec awarii. Do najczęstszych przyczyn niefunkcjonowania PWP zalicza się śniedzenie styków, szczególnie gdy urządzenia są umieszczone w miejscach o podwyższonym poziomie wilgoci. W efekcie może to spowodować nieprawidłowe działanie wybranych układów. Inna przyczyną może być niewłaściwe podłączenie wyłącznika. Prawidłowo funkcjonujący wyłącznik przeciwpożarowy prądu zwiększa bezpieczeństwo zarówno ewakuujących się osób, jak i strażaków, zapobiegając ryzyku rozprzestrzeniania się ognia i przyczyniając się do skuteczniejszej walki z nim.

Współpraca PWP z Innymi Systemami Bezpieczeństwa Pożarowego

Certyfikowany PWP jest przystosowany do współpracy z Systemem Sygnalizacji Pożaru (SSP), integratorem, Centralą Sterującą urządzeniami przeciwpożarowymi czy budynkowym systemem zarządzania (BMS). Może działać z opóźnieniem, np. w celu umożliwienia bezawaryjnego zamknięcia serwerów przed odłączeniem zasilania.

Przeciwpożarowy wyłącznik prądu powinien być uwzględniony w scenariuszu pożarowym. Podstawowe funkcje, które należy założyć w scenariuszu, to kontrola stanu (załączony/wyłączony) oraz kontrola uszkodzenia.

Pytania i Odpowiedzi Praktyczne

Czy PWP należy stosować we wznoszonych oraz modernizowanych obiektach?

Certyfikowany PWP należy stosować również w obiektach będących w trakcie budowy lub modernizacji, jeśli PWP nie został jeszcze dostarczony na budowę, co zostało potwierdzone w „Dzienniku budowy”. Data uzyskania pozwolenia na budowę nie ma żadnego znaczenia ani wpływu na dokumenty wymagane do wprowadzenia wyrobu na rynek.

Czy PWP można multiplikować, np. do celów ochrony wielu obiektów w jednym systemie?

Tak, jest to kwestia projektowa. W przypadku obiektów z wieloma licznikami energii, często konieczne jest podłączenie trzech osobnych rozłączników, każdy za osobnym licznikiem, zamiast jednego przed licznikami.

Jak podłączyć wyłącznik p.poż. pod cewkę wzrostową DPX i czy cewkę należy zabezpieczyć?

Cewkę wyzwalającą należy podłączyć do obwodu, który zasili ją w odpowiednim momencie. Obwód z cewką i przyciskiem PWP powinien być odpowiednio zabezpieczony, np. małym bezpiecznikiem. Zasilanie przycisku cewki powinno pochodzić z rozdzielnicy p.poż (zasilacz buforowy).

tags: #wylacznik #pozarowy #dpx #z #przekaznikiem #termicznym