Kurs Dowódców OSP: Wymagania, Organizacja i Program Szkoleń

Bezpośredni udział członków Ochotniczych Straży Pożarnych (OSP) w działaniach ratowniczych jest uwarunkowany spełnieniem szeregu wymogów, zgodnych z obowiązującymi przepisami prawa. Kluczowe znaczenie ma tutaj ustawa z dnia 17 grudnia 2021 r. o ochotniczych strażach pożarnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 2490 z późn. zm.) oraz ustawa z dnia 24 sierpnia 1991 r. o ochronie przeciwpożarowej (art. 19 ust. 1b), które precyzują kryteria kwalifikacji strażaków-ochotników.

Ogólne Wymagania dla Członków OSP Uczestniczących w Działaniach Ratowniczych

Aby członek OSP mógł brać bezpośredni udział w akcjach ratowniczych, musi spełniać następujące warunki:

• Ukończone 18 lat i nieprzekroczenie 65 lat wieku.
• Posiadanie aktualnego orzeczenia lekarskiego stwierdzającego brak przeciwwskazań do udziału w działaniach ratowniczych.
• Odbycie szkolenia z zakresu bezpieczeństwa i higieny pracy.
• Ukończenie z wynikiem pozytywnym szkolenia podstawowego przygotowującego do bezpośredniego udziału w działaniach ratowniczych.

Szkolenia Specjalistyczne dla Członków OSP

System szkolenia członków OSP obejmuje różnorodne kursy specjalistyczne, mające na celu przygotowanie kadry do pełnienia określonych funkcji i zadań. Poniżej przedstawiono szczegółowe warunki przyjęcia na poszczególne rodzaje szkoleń oraz ich programy.

Szkolenie Podstawowe Strażaków Ratowników OSP

Warunkiem przyjęcia na szkolenie podstawowe strażaków ratowników OSP jest spełnienie poniższych wymagań:

• Ukończone 16 lat (dla członków Młodzieżowych Drużyn Pożarniczych, w przypadku osób nieletnich niezbędna zgoda rodziców) i nieprzekroczone 65 lat (dla pozostałych).
• Skierowanie według wzoru określonego w „Zasadach organizacji szkoleń członków Ochotniczych Straży Pożarnych biorących bezpośredni udział w działaniach ratowniczych”.

Program Szkolenia Podstawowego:

• Organizacja ochrony ludności, w tym ochrony przeciwpożarowej.
• Rozwój pożaru.
• Taktyka gaszenia pożarów.
• Sprzęt ochrony dróg oddechowych.
• Ratowniczy sprzęt mechaniczny.
• Podstawowe zadania strażaków OSP w działaniach ratowniczo-chemicznych.
• Elementy pierwszej pomocy.

Szkolenie Kierujących Działaniem Ratowniczym dla Członków OSP (Dowódców OSP)

Jest to kluczowy kurs dla przyszłych dowódców jednostek OSP. Planowany termin kursu w 2025 roku to 08 - 12.09.2025.

Warunki przyjęcia:

• Dostarczenie karty skierowania przed rozpoczęciem szkolenia.
• Wiek: ukończone 18 lat i nieprzekroczone 65 lat.
• Minimum 3-letni okres od uzyskania wyszkolenia uprawniającego do bezpośredniego udziału w działaniach ratowniczych.
• Potwierdzenie ukończenia szkolenia podstawowego strażaka ratownika OSP (wg programu z 2015 roku lub równorzędnego według „Systemu szkolenia członków Ochotniczych Straży Pożarnych biorących bezpośredni udział w działaniach ratowniczych” z 2006 roku).

Program Szkolenia Dowódców OSP:

• Organizacja ochotniczych straży pożarnych.
• Służba wewnętrzna, musztra.
• Sprzęt ratowniczy i podręczny sprzęt gaśniczy.
• Drabiny pożarnicze.
• Węże, armatura wodna, sprzęt do podawania piany.
• Proces spalania a pożar.
• Zadania strażaków w zastępie.
• Podstawy organizacji akcji gaśniczej.
• Rozwijanie linii, zajmowanie stanowisk gaśniczych.
• Gaszenie pożarów oraz środki gaśnicze.
• Ewakuacja ludzi, zwierząt i mienia.
• Działania w czasie innych miejscowych zagrożeń.
• Łączność bezprzewodowa i alarmowanie.
• Organizacja ochrony przeciwpożarowej.
• Kierowanie działaniami gaśniczymi.
• Działania gaśnicze.
• Działania ratownictwa na drodze.
• Organizacja łączności dowodzenia i współdziałania.
• Organizacja szkoleń doskonalących w OSP.
• Sporządzanie dokumentacji z działań ratowniczych.
• Organizacja i funkcjonowanie Jednostek Operacyjno-Technicznych (JOT) OSP.

Szkolenie Kierowców-Konserwatorów Sprzętu Ratowniczego OSP

Planowany termin kursu w 2025 roku to 22 - 25.04.2025.

Warunki przyjęcia:

• Dostarczenie karty skierowania przed rozpoczęciem szkolenia.
• Wiek: ukończone 18 lat i nieprzekroczone 65 lat.
• Prawo jazdy co najmniej kat. B.
• Potwierdzenie ukończenia szkolenia podstawowego strażaka ratownika OSP (wg programu z 2015 roku lub równorzędnego według programu szkolenia z 2006 roku).

Program Szkolenia Kierowców-Konserwatorów:

• Prawa i obowiązki kierowcy samochodu pożarniczego.
• Charakterystyka podstawowych samochodów pożarniczych.
• Zasady bezpieczeństwa prowadzenia i ustawiania samochodów pożarniczych.
• Konserwacja i eksploatacja motopomp i autopomp.
• Obsługa techniczna samochodów pożarniczych.
• Konserwacja i eksploatacja agregatów prądotwórczych i osprzętu.
• Konserwacja i eksploatacja hydraulicznych urządzeń ratowniczych.
• Konserwacja i eksploatacja pił.
• Zasady eksploatacji sprzętu ochrony dróg oddechowych.
• Łączność i alarmowanie.

Szkolenie Naczelników OSP

Planowany termin kursu w 2025 roku to 07 - 10.10.2025.

Warunki przyjęcia:

• Dostarczenie karty skierowania przed rozpoczęciem szkolenia.
• Wiek: ukończone 18 lat i nieprzekroczone 65 lat.
• Potwierdzenie ukończenia szkolenia kierujących działaniem ratowniczym dla strażaka ratownika OSP (Dowódcy OSP) (wg programu z 2015 roku lub równorzędnego według programu szkolenia z 2006 roku).

Program Szkolenia Naczelników OSP:

• Obowiązki, uprawnienia i odpowiedzialność naczelnika OSP.
• Współdziałanie OSP z samorządem terytorialnym i PSP.
• Wybrane zagadnienia operacyjne.
• Ceremoniał pożarniczy.
• Organizacja szkoleń, ćwiczeń i zawodów OSP i Młodzieżowych Drużyn Pożarniczych (MDP).
• Zaplecze logistyczne w OSP.
• Propaganda z zakresu ochrony przeciwpożarowej.

Szkolenie Komendanta Gminnego Ochrony Przeciwpożarowej / Komendantów Gminnych ZOSP RP

Warunki przyjęcia:

• Dostarczenie karty skierowania przed rozpoczęciem szkolenia.
• Wiek: ukończone 25 lat i nieprzekroczone 65 lat.
• Obowiązkowa przynależność do Ochotniczej Straży Pożarnej z czynnym członkostwem.
• Potwierdzenie ukończenia szkolenia Naczelnika OSP lub spełnienie równorzędnych wymagań.
• (W niektórych źródłach również potwierdzenie ukończenia szkolenia Dowódców OSP lub spełnienie równorzędnych wymagań).

Program Szkolenia Komendantów Gminnych:

• Podstawowe akty prawne z zakresu ochrony przeciwpożarowej i OSP.
• Zadania i kompetencje Komendanta Gminnego OSP.
• Kierowanie działaniami ratowniczymi.
• Krajowy System Ratowniczo - Gaśniczy na szczeblu gminy.
• Zarządzanie kryzysowe na szczeblu gminy.
• Powiatowe plany ratownicze.
• Organizacja i zadania systemu wykrywania i alarmowania.
• Organizacja szkoleń, ćwiczeń i zawodów OSP i MDP.

Szkolenia Specjalistyczne

Szkolenia z Zakresu Ratownictwa Technicznego

Program:

• Wypadki drogowe - statystyka i przyczyny.
• Budowa pojazdów samochodowych.
• Hydrauliczne urządzenia ratownicze.
• Organizacja akcji ratownictwa technicznego na drogach.
• Metody uwalniania osób poszkodowanych z samochodów osobowych i ciężarowych.
• Postępowanie w czasie akcji z substancjami niebezpiecznymi.
• Postępowanie ratownicze w czasie innych akcji komunikacyjnych.

Szkolenia z Zakresu Ratownictwa Wodnego

Program:

• Konstrukcja budowli ochronnych i przyczyny awarii.
• Działania ratownicze i zabezpieczające.
• Usuwanie skutków powodzi.
• Sprzęt ratownictwa wodnego.
• Czynności członka załogi łodzi ratowniczej.
• Udzielanie pomocy ludziom i zwierzętom.
• Lokalizacja i wydobywanie zwłok.
• Działania ratownictwa wodnego na terenach objętych powodzią.
• Działania ratownicze na lodzie.
• Znaki żeglugowe na drogach wodnych.

Kwalifikowana Pierwsza Pomoc (KPP)

Ustawa o Państwowym Ratownictwie Medycznym z dnia 8 września 2006 roku, a także rozporządzenia Ministra Zdrowia oraz MSWiA i Obrony Narodowej, określają zasady prowadzenia kursów Kwalifikowanej Pierwszej Pomocy oraz warunki uzyskiwania tytułu „Ratownika”.

Kursy KPP są przeznaczone między innymi dla:

• Państwowej Straży Pożarnej.
• Ochotniczych Straży Pożarnych.
• Zakładowych Straży Pożarnych.
• Jednostek i służb ochrony przeciwpożarowej.
• Jednostek systemu Państwowego Ratownictwa Medycznego i współpracujących z Systemem.
• Policji, Wojska Polskiego, Straży Granicznej.
• Innych grup oraz osób, które mają obowiązek lub dobrowolnie chcą odbyć tego typu szkolenie.

Zakres czynności wykonywanych przez ratownika w ramach KPP:

Ratownik po ukończeniu kursu KPP jest przygotowany do wykonywania następujących czynności:

• Resuscytacji krążeniowo-oddechowej (bezprzyrządowej i przyrządowej) z podaniem tlenu oraz zastosowaniem defibrylatora zautomatyzowanego.
• Tamowania krwotoków zewnętrznych i opatrywania ran.
• Unieruchamiania złamań, podejrzeń złamań kości oraz zwichnięć.
• Ochrony przed wychłodzeniem lub przegrzaniem.
• Prowadzenia wstępnego postępowania przeciwwstrząsowego poprzez właściwe ułożenie osób w stanie nagłego zagrożenia zdrowotnego.
• Zapewnienia ochrony termicznej osobom w stanie nagłego zagrożenia zdrowotnego.
• Stosowania tlenoterapii biernej.
• Ewakuacji z miejsca zdarzenia osób w stanie nagłego zagrożenia zdrowotnego.
• Udzielania wsparcia psychicznego osobom w stanie nagłego zagrożenia zdrowotnego.
• Prowadzenia wstępnej segregacji medycznej.

Druki i Programy Szkoleniowe

Druki szkoleniowe są przesyłane każdorazowo wraz z pismem przewodnim do poszczególnych Urzędów Gmin/Miasta. Zgłoszenia chętnych strażaków należy dokonywać wyłącznie na załączonych drukach.

Dostępne druki do pobrania obejmują skierowania na:

• Szkolenie podstawowe strażaków ratowników OSP.
• Szkolenie dowódców OSP.
• Szkolenie Naczelników OSP.
• Szkolenia z zakresu ratownictwa technicznego.
• Szkolenia kierowców-konserwatorów sprzętu ratowniczego OSP.
• Szkolenie z zakresu współpracy LPR.
• Szkolenie KPP - recertyfikacja i podstawowe.

Programy szkolenia strażaków OSP:

Obowiązują „Zasady organizacji szkoleń członków OSP biorących bezpośredni udział w działaniach ratowniczych 2022”. Dostępne są również programy szkoleniowe z 2015 roku oraz „System szkolenia członków OSP” z 2006 roku. Warto zaznaczyć, że od lutego 2022 r. obowiązują nowe "Zasady organizacji szkoleń członków Ochotniczych Straży Pożarnych biorących bezpośredni udział w działaniach ratowniczych". Zmianie uległ zakres tematyczny i godzinowy poszczególnych szkoleń.

Platforma edukacyjna www.platforma.wint.pl zawiera materiały szkoleniowe z zakresu ratownictwa dla członków Ochotniczych Straży Pożarnych, szczególnie w ramach "Systemu szkolenia członków OSP biorących bezpośredni udział w działaniach ratowniczych" z 2006 r. Logowanie do serwisu wymaga wcześniejszego zarejestrowania się użytkownika za pomocą kodu dostępu przyznanego dla OSP.

Testy w Komorze Dymowej

Zgodnie z zasadami zatwierdzonymi przez Komendanta Głównego PSP, strażacy Ochotniczych Straży Poarni włączeni do Krajowego Systemu Ratowniczo-Gaśniczego (KSRG) mają obowiązek przystępować do testów w komorze dymowej nie rzadziej niż raz na 5 lat. Celem testu jest sprawdzenie odporności strażaków na obciążenia psychofizyczne w warunkach zbliżonych do rzeczywistych, obejmując orientację i zdolność do przemieszczania w warunkach zadymienia i ograniczonej widoczności. Kartę skierowania podpisuje właściwy komendant gminny/prezes OSP/naczelnik OSP kierujący na test/ćwiczenie w komorze dymowej.

Próba wysiłkowa (bieżnia, rower, młot podciągowy i drabina bez końca) realizowana jest w obuwiu sportowym, natomiast ścieżka treningowa pokonywana jest w obuwiu specjalnym.

Dyskusja na Temat Organizacji Szkoleń

W środowisku strażackim toczy się dyskusja dotycząca organizacji szkoleń dla dowódców OSP. Pojawiają się głosy wskazujące na trudności związane z terminami szkoleń, które często odbywają się w dni robocze, w godzinach pracy. Stanowi to wyzwanie dla druhów, zwłaszcza tych pracujących poza miejscem zamieszkania, dla których zorganizowanie kilkudniowego szkolenia wymaga urlopu i wiąże się z dodatkowymi kosztami.

Niektórzy postulują powrót do organizowania szkoleń dowódców OSP przez Komendy Powiatowe Państwowej Straży Pożarnej (KP PSP) w trybie weekendowym, podobnie jak miało to miejsce w przeszłości. Argumentują, że taka forma byłaby bardziej dostępna dla strażaków-ochotników.

Z drugiej strony, pojawiają się głosy podkreślające, że Ośrodki Szkolenia, które przejęły organizację szkoleń specjalistycznych i dowódczych, pracują w standardowych godzinach od poniedziałku do piątku. Zwraca się uwagę, że jeśli OSP aspiruje do rozwoju, jej członkowie powinni dostosować się do tych warunków. Podkreśla się również znaczenie jakości szkoleń i to, że nie wszystko da się zrealizować wyłącznie w weekendy, ze względu na fizyczną niemożliwość.

Dyskutowana jest również kwestia liczby chętnych na poszczególne kursy. Czasami zapotrzebowanie na szkolenie dowódców jest niewielkie, co może wynikać z różnych czynników, w tym z faktu, że część osób spełniających formalne kryteria nie wykazuje aktywnego udziału w działaniach JOT. Sugeruje się eliminowanie tzw. „martwych dusz” z Jednostek Operacyjno-Technicznych (JOT), aby dane były bardziej wiarygodne, co mogłoby wpłynąć na lepsze planowanie szkoleń przez KP PSP.

Podkreśla się potrzebę współpracy między PSP a OSP, a nie rywalizacji. Wskazuje się, że dla osób naprawdę zaangażowanych w rozwój i chętnych do objęcia funkcji dowódczych, zorganizowanie czasu na szkolenie nie powinno stanowić przeszkody. Jednocześnie zwraca się uwagę na fakt, że niektóre OSP borykają się z trudnościami w namówieniu druhów na dalsze kursy specjalistyczne, mimo że kursy podstawowe są realizowane, często z konieczności wpisania do Systemu Wspomagania Dowodzenia - Straż (SWD-ST) lub naliczania stażu do emerytury OSP.

Zauważa się również, że nowelizacja przepisów od 17 listopada 2015 roku zwiększyła liczbę godzin i zmieniła zakres szkoleń, co wymaga od uczestników większego zaangażowania.

tags: #kurs #dowodco #osp