Członkostwo w Ochotniczej Straży Pożarnej (OSP) to pasja i zobowiązanie do niesienia pomocy. Kluczowym elementem tej służby jest zdobywanie i ciągłe doskonalenie kwalifikacji poprzez różnego rodzaju szkolenia. Często pojawia się pytanie, czy strażacy ochotnicy mogą uczestniczyć w kursach organizowanych poza ich macierzystym powiatem. Okazuje się, że jest to możliwe, choć wiąże się z pewnymi procedurami i kwestiami organizacyjnymi.
Możliwość udziału w kursie OSP poza własnym powiatem
Wymogi wiekowe i formalności
Udział w kursie podstawowym strażaka OSP, uprawniającym do bezpośredniego udziału w działaniach ratowniczych, wymaga ukończenia 18 lat w dniu rozpoczęcia szkolenia. Niektóre jednostki OSP przyjmują kandydatów już od 16. roku życia, ale na kurs podstawowy kierowani są oni dopiero po osiągnięciu pełnoletności i wykazaniu się zaangażowaniem. Przykładowo, "rekordzista" jednej z jednostek dołączył w wieku 13 lat, a w wieku 18 lat ma zostać skierowany na kurs podstawowy. Górna granica wieku dla udziału w akcjach to 65 lat, choć nowa ustawa o Ochotniczych Strażach Pożarnych umożliwia osobom powyżej tego wieku pełnienie funkcji kierowcy pod warunkiem posiadania aktualnych badań lekarskich i badań wymaganych do prowadzenia pojazdu uprzywilejowanego.
Kandydaci do OSP muszą być sprawni fizycznie, odporni psychicznie, chętni do pracy i zdolni do poświęceń. Czynnikiem eliminującym, choć nad nim można pracować, jest klaustrofobia czy lęk wysokości. Pierwszym etapem jest zgłoszenie chęci wstąpienia w szeregi jednostki, po czym kandydaci przechodzą okres kandydacki, podczas którego poznają podstawy strażackiego fachu.
Kwestia zgody i komunikacji z jednostką
Wzięcie udziału w kursie podstawowym strażaków OSP organizowanym przez inną komendę PSP w innym, okolicznym powiecie jest możliwe. Jednak kluczowe jest tu dogadanie się z jednostką, która organizuje szkolenie. Proces ten powinien rozpocząć się od rozmowy z własnym naczelnikiem OSP w celu uzyskania zgody na rozpoczęcie szkolenia. Następnie należy skontaktować się z Wydziałem Operacyjno-Rozpoznawczym Państwowej Straży Pożarnej w docelowym powiecie, aby dowiedzieć się, czy posiadają wolne miejsca i mogą przyjąć ochotnika z zewnątrz. Ważne jest nie tyle to, ile mają miejsc, co to, ilu mają kandydatów na te miejsca.
Działanie "za plecami" swojego dowódcy lub naczelnika, bez ich wiedzy i zgody, może prowadzić do poważnych konsekwencji, włącznie z koniecznością szukania nowej jednostki OSP. Często naczelnicy mogą niechętnie wysyłać strażaków na szkolenia z różnych powodów, takich jak lenistwo, niechęć do kandydata czy obawa przed rosnącą konkurencją. W takich sytuacjach warto spróbować działać poprzez własną komendę PSP, rozmawiając z komendantem gminnym, który często ma kontakty z oficerami innych komend.
Niestety, zdarza się, że mimo prób, odpowiedź jest jednoznaczna: brak miejsc i brak szans na ich zwolnienie. Mimo to, w przypadkach, gdy naczelnik OSP uzyskał zapewnienie od Komendanta PSP, że dokument ukończenia kursu zostanie uhonorowany, otwierają się możliwości szkolenia w innej jednostce.
Koszty uczestnictwa
Standardowo, za kurs podstawowy organizowany przez Państwową Straż Pożarną dla członków OSP nie płaci się - PSP pokrywa te koszty. Jednak w przypadku, gdy strażak ochotnik bierze udział w kursie poza podległą komendą PSP na własną rękę lub bez formalnego skierowania od swojej jednostki macierzystej, koszty mogą być pokrywane przez niego samego (tzw. "interesanta"). Potencjalnym problemem przy wysyłaniu na szkolenie, z perspektywy jednostki, może być także ekwiwalent, który należy się strażakowi za udział w szkoleniu. Sama przynależność do OSP wiąże się jedynie z opłatą corocznej składki członkowskiej, która wynosi około 50 zł.
Organizacja szkoleń dla strażaków OSP
Rodzaje i zakres szkoleń
System szkolenia członków Ochotniczych Straży Pożarnych obejmuje szereg kursów, które przygotowują do różnorodnych działań ratowniczych:
- Kurs podstawowy strażaka ochotnika OSP: Umożliwia udział w działaniach ratowniczo-gaśniczych.
- Kurs kwalifikowanej pierwszej pomocy (KPP): Zwiększa liczbę strażaków z uprawnieniami ratownika medycznego, co jest kluczowe w sytuacjach, gdy ochotnicy jako pierwsi docierają na miejsce zdarzenia. Przykładowo, ochotnicy z czterech powiatów - chojnickiego, bytowskiego, tczewskiego i starogardzkiego - szkolili się w Nowej Cerkwi koło Chojnic, gdzie musieli opanować teorię i sprawdzić ją w praktyce, ratując m.in. poszkodowanych w symulacji wybuchu butli gazowych.
- Szkolenia specjalistyczne: Obejmują kursy dla kierowców-konserwatorów, kierujących działaniem ratowniczym oraz szkolenia ze współpracy z Lotniczym Pogotowiem Ratunkowym.
Nowe zasady i metodyka szkoleń
Od lutego 2022 roku obowiązują nowe "Zasady organizacji szkoleń członków Ochotniczych Straży Pożarnych biorących bezpośredni udział w działaniach ratowniczych", które zmieniły zakres tematyczny i godzinowy poszczególnych szkoleń (podstawowego, kierowców-konserwatorów, kierujących działaniem ratowniczym).
Współczesne szkolenia łączą teorię z praktyką. Część teoretyczna często realizowana jest metodą e-learningu, np. za pośrednictwem platformy edukacyjnej www.platforma.wint.pl. Po zarejestrowaniu się użytkownika za pomocą kodu dostępu przyznanego dla OSP, dostępne są materiały szkoleniowe z zakresu ratownictwa. Część praktyczna szkoleń, która trwa około miesiąca, odbywa się zazwyczaj popołudniami (po godzinie 16:00) oraz w weekendy.
Dla strażaków Ochotniczych Straży Pożarnych włączonych do Krajowego Systemu Ratowniczo-Gaśniczego (KSRG) wprowadzono obowiązek przystępowania do testów w komorze dymowej nie rzadziej niż raz na 5 lat. Celem testu jest sprawdzenie odporności strażaków na obciążenia psychofizyczne w warunkach zbliżonych do rzeczywistych, a także ich orientacji i zdolności do przemieszczania się w zadymieniu i ograniczonej widoczności. Kartę skierowania na test podpisuje właściwy komendant gminny, prezes OSP lub naczelnik OSP. Dodatkowo, strażacy przechodzą próbę wysiłkową (bieżnia, rower, młot podciągowy i drabina bez końca), która realizowana jest w obuwiu sportowym, podczas gdy ścieżka treningowa pokonywana jest w obuwiu specjalnym.
Wyzwania i rola Ochotniczych Straży Pożarnych
Znaczenie OSP dla bezpieczeństwa lokalnego
W wielu powiatach, szczególnie tych o rozległym terenie, Ochotnicza Straż Pożarna jest często pierwszą jednostką, która dociera na miejsce zdarzenia. To właśnie w tym tkwi sens szkoleń i ciągłego podnoszenia kwalifikacji. Bezpieczeństwo lokalne nie opiera się wyłącznie na zawodowych strażakach; w wielu miejscowościach to ochotnicy podejmują działania przy wypadkach, pożarach, podtopieniach czy innych zagrożeniach. Ich szybka i skuteczna reakcja jest kluczowa, szczególnie w gminach o wydłużonym czasie dojazdu służb ratunkowych, co bezpośrednio przyczynia się do zwiększenia skuteczności i szybkości reagowania w całym regionie.
Działania OSP obejmują różnorodne akcje ratowniczo-gaśnicze, takie jak pożary, wypadki drogowe, usuwanie połamanych drzew i innych przeszkód na drodze, zabezpieczanie lądowisk Lotniczego Pogotowia Ratunkowego, pompowanie studni czy neutralizacja plam oleju na drogach. Wiedza i umiejętności nabyte na kursach są nieocenione w tych realnych sytuacjach kryzysowych.
Zaangażowanie i rekrutacja w OSP
Ochotnicza Straż Pożarna to stowarzyszenie łączące ludzi we wspólnej pasji. Nabór nowych członków często ma charakter stały i ciągły. Znaczna większość czynnych członków OSP jest uprawniona do brania udziału w działaniach ratowniczo-gaśniczych, a to wymaga regularnego szkolenia i konserwacji sprzętu w czasie wolnym od pracy, poświęcając często wiele godzin tygodniowo. Służba w OSP wiąże się z wieloma wyrzeczeniami; nie da się przewidzieć, kiedy zawyje syrena ani jak długo potrwa akcja.
Jednak, jak podkreślają naczelnicy, "Straż pożarna to nie tylko akcje". Regularne zbiórki, często nazywane "piątkami gospodarczymi", są poświęcane na szkolenia, konserwację sprzętu, prace gospodarcze i utrzymanie czystości obiektu. To także czas na integrację i budowanie zespołu. Codzienna obecność i zaangażowanie wielu strażaków przyczynia się do prawidłowego funkcjonowania stowarzyszenia.
Przynależność do OSP może również pomóc w procesie rekrutacyjnym do Państwowej Straży Pożarnej (PSP), w niczym nie kolidując z nią. Wielu strażaków zawodowych aktywnie działa również w OSP. Jeśli empatia i chęć pomocy osobom w potrzebie nie są obce, a intuicja podpowiada "Spróbuję", działalność w OSP stanowi nietuzinkowe hobby i szansę na zdobycie niezwykle cennych umiejętności.