Kurs Podstawowy Strażaka-Ratownika OSP: Kompleksowy Przewodnik

Ten artykuł szczegółowo wyjaśnia, ile trwa kurs podstawowy Ochotniczej Straży Pożarnej (OSP), co obejmuje jego program oraz jakie formalności należy spełnić, aby do niego przystąpić. Szkolenie to jest przepustką do udziału w pierwszej akcji ratowniczo-gaśniczej dla strażaków-ratowników OSP.

Wprowadzenie do Szkolenia Podstawowego OSP

Jeżeli chcesz wziąć udział w szkoleniu podstawowym dla strażaków-ratowników OSP, musisz być członkiem jednostki Ochotniczej Straży Pożarnej. Tylko jednostka macierzysta może skierować Cię na szkolenie. Szkolenie podstawowe jest realizowane przez jednostki Państwowej Straży Pożarnej (PSP) i uwzględnia najnowszy program szkolenia strażaka-ratownika OSP, który obowiązuje od lutego 2022 roku zgodnie z nowymi „Zasadami organizacji szkoleń członków Ochotniczych Straży Pożarnych biorących bezpośredni udział w działaniach ratowniczych”. Wcześniej obowiązywał „System szkolenia członków OSP...” z 2006 roku, a zmiany objęły zakres tematyczny i godzinowy poszczególnych szkoleń.

Czas Trwania i Organizacja Kursu Podstawowego OSP

Minimalny czas trwania kursu podstawowego OSP wynosi 133 godziny. Jest to wymóg określony przez Komendę Główną Państwowej Straży Pożarnej, a program szkolenia jest systematycznie aktualizowany, aby odpowiadać na współczesne wyzwania i zagrożenia. Ta liczba godzin to fundament, którego należy się spodziewać, rozpoczynając swoją przygodę ze służbą w Ochotniczej Straży Pożarnej.

Te 133 godziny szkolenia zostały precyzyjnie podzielone na część teoretyczną i praktyczną, aby zapewnić wszechstronne przygotowanie. W ramach kursu przewidziano 65 godzin na teorię, która stanowi bazę wiedzy, oraz 68 godzin na praktykę, gdzie tę wiedzę można przełożyć na konkretne umiejętności.

Warto zaznaczyć, że część teoretyczna kursu coraz częściej realizowana jest z wykorzystaniem platform e-learningowych. Choć forma zdalna może zapewnić większą elastyczność w dostępie do materiałów i pozwala uczyć się we własnym tempie, nie skraca ona całkowitego wymaganego czasu poświęconego na teorię. Nadal obowiązuje limit 65 godzin, który trzeba wypełnić, niezależnie od tego, czy materiał jest przyswajany podczas wykładów stacjonarnych, czy przez internet. E-learning jest więc narzędziem ułatwiającym naukę, ale nie zmienia podstawowych ram czasowych szkolenia. Zajęcia praktyczne powinny być realizowane z zachowaniem zasady 1 instruktor na 4-10 słuchaczy.

Harmonogram Kursu Podstawowego OSP: Tryby Nauki

Sposób organizacji kursu podstawowego OSP zazwyczaj dostosowany jest do możliwości kandydatów, tak aby maksymalnie ułatwić im zdobycie potrzebnych kwalifikacji. Najczęściej spotykanym i zarazem najbardziej popularnym trybem jest szkolenie weekendowe. W tej formie zajęcia odbywają się głównie w soboty i niedziele, co pozwala strażakom-ochotnikom pogodzić naukę z obowiązkami zawodowymi i rodzinnymi. Realizacja kursu w tym trybie zazwyczaj rozkłada się na okres od 2 do 3 miesięcy, co daje czas na systematyczne przyswajanie wiedzy i umiejętności bez nadmiernego pośpiechu.

Alternatywą dla trybu weekendowego jest szkolenie w trybie ciągłym. Jest to opcja rzadsza, ale znacznie szybsza. Zazwyczaj jest organizowana w okresach, gdy uczestnicy mają więcej wolnego czasu, na przykład podczas ferii zimowych lub wakacji letnich. W takim przypadku cały kurs, obejmujący 133 godziny zajęć, może zostać ukończony nawet w ciągu około 2-3 tygodni. Istnieją również rozwiązania mieszane, łączące elementy obu trybów, w zależności od specyfiki danej jednostki organizującej szkolenie.

Podsumowując, realny czas trwania kursu podstawowego OSP, od pierwszego do ostatniego zjazdu, zależy od wybranego trybu. W popularnym trybie weekendowym możemy mówić o okresie 2-3 miesięcy. Natomiast w trybie ciągłym, cały proces szkoleniowy zamyka się w ciągu nieco ponad miesiąca, a często nawet krócej. Wybór odpowiedniego harmonogramu pozwala dopasować naukę do indywidualnych możliwości i potrzeb.

Wymagania Wiekowe i Formalności Przed Kursem

Przystąpienie do kursu podstawowego OSP wymaga spełnienia kilku podstawowych warunków formalnych zgodnie z art. 19 ust. 1b ustawy o ochronie przeciwpożarowej oraz „Zasadami organizacji szkoleń członków Ochotniczych Straży Pożarnych biorących bezpośredni udział w działaniach ratowniczych”.

Podstawowe Wymagania:

• Wiek: W szkoleniu podstawowym mogą uczestniczyć osoby, które ukończyły 16 lat i nie przekroczyły 65 lat. W przypadku osób nieletnich wymagana jest zgoda rodziców/prawnych opiekunów na udział w szkoleniu. Osoby niepełnoletnie, które zdały egzamin, otrzymują zaświadczenie o ukończeniu szkolenia, natomiast zgodnie z obowiązującym prawem w działaniach ratowniczo-gaśniczych będą mogły brać udział po ukończeniu 18 roku życia. Aby członek OSP mógł brać bezpośredni udział w akcjach ratowniczych, musi mieć ukończone 18 lat i nieprzekroczone 65 lat wieku.
• Skierowanie: Każdy kandydat musi uzyskać skierowanie na kurs od zarządu swojej jednostki OSP. Jest to dokument potwierdzający, że dana osoba jest aktywnym członkiem OSP i jej udział w szkoleniu jest uzasadniony potrzebami jednostki. Bez tego skierowania formalnie nie można przystąpić do kursu. Skierowanie musi być zgodne ze wzorem określonym w „Zasadach organizacji szkoleń...”.
• Badania Lekarskie: Kandydat musi posiadać aktualne badania lekarskie, które dopuszczają do udziału w działaniach ratowniczych. Badania te są niezwykle istotne i muszą jednoznacznie potwierdzić, że kandydat jest zdolny do udziału w działaniach ratowniczych, które bywają bardzo obciążające fizycznie i psychicznie. Zazwyczaj wykonuje się je u lekarza medycyny pracy, często wskazanego przez Komendę Powiatową lub Miejską Państwowej Straży Pożarnej, lub w placówkach posiadających odpowiednie uprawnienia. Ich celem jest zapewnienie bezpieczeństwa zarówno samemu kandydatowi, jak i całej drużynie ratowniczej.

Początek Szkolenia:

Szkolenie podstawowe rozpoczyna się spotkaniem organizacyjnym, podczas którego realizowana jest tematyka instruktażu ogólnego w ramach szkolenia wstępnego BHP. Po przeprowadzeniu instruktażu kursant otrzymuje kartę szkolenia wstępnego z zakresu BHP. Następnie w macierzystej jednostce OSP naczelnik przeprowadza instruktaż stanowiskowy dla kursantów i potwierdza to wpisem w otrzymanej wcześniej karcie szkolenia.

Program Szkolenia Podstawowego Strażaka-Ratownika OSP

Program kursu podstawowego OSP jest kompleksowy i ma na celu przygotowanie strażaka do różnorodnych sytuacji, z jakimi może się spotkać podczas akcji ratowniczo-gaśniczych. Obecnie szkolenia podstawowe realizowane są w oparciu o program szkolenia podstawowego strażaka-ratownika OSP z 4 marca 2022 roku. Zakres tematów poruszanych na szkoleniu podstawowym jest bardzo szeroki, co wynika z faktu, że jako strażak-ratownik podczas akcji spotkasz się z wieloma różnymi sytuacjami, i musisz być do tego dobrze przygotowany.

Główne obszary programowe obejmują:

• Teoria:
  • Organizacja ochrony przeciwpożarowej i organizacji ochrony ludności.
  • Zasady działania służb.
  • Taktyka działań ratowniczych i medycznych.
  • Bezpieczeństwo i higiena pracy.
  • Służba wewnętrzna.
  • Podstawy organizacji akcji gaśniczej.
  • Rozwój pożaru, taktyka gaszenia pożarów.
  • Sprzęt ochrony dróg oddechowych, ratowniczy sprzęt mechaniczny.
  • Podstawowe zadania w działaniach ratowniczo-chemicznych.
  • Elementy pierwszej pomocy.
• Praktyka:

  68 godzin części praktycznej to czas na zdobywanie konkretnych umiejętności w warunkach zbliżonych do rzeczywistych. Zajęcia te odbywają się na specjalistycznych poligonach i placach ćwiczeń. Podczas szkolenia praktycznego strażak-ratownik OSP musi opanować obsługę szeregu kluczowych urządzeń i sprzętu.

  

  Część praktyczna to czas na bezpośrednie ćwiczenia, które pozwalają opanować obsługę sprzętu i reagowanie w symulowanych sytuacjach.

Obowiązkowy Test w Komorze Dymowej

Jednym z najbardziej wymagających, a zarazem kluczowych elementów kursu podstawowego OSP jest obowiązkowy test w komorze dymowej. Jest to specjalnie przygotowane pomieszczenie, w którym symulowane są warunki panujące podczas pożaru: wysoka temperatura, zadymienie i ograniczona widoczność. Celem tego ćwiczenia jest weryfikacja odporności psychofizycznej strażaków na obciążenia związane z pracą w ekstremalnych warunkach. To nie tylko sprawdzian wytrzymałości, ale także umiejętności zachowania spokoju i podejmowania decyzji pod presją.

Typowy test w komorze dymowej polega na wykonaniu szeregu zadań w pełnym umundurowaniu bojowym, z założonym aparatem ochrony dróg oddechowych. Może to obejmować m.in. pokonanie toru przeszkód, odnalezienie i ewakuację pozorowanego poszkodowanego, czy obsługę sprzętu gaśniczego. Wszystko to odbywa się w warunkach silnego zadymienia, które znacząco ogranicza pole widzenia. Jest to więc przede wszystkim sprawdzian praktycznych umiejętności i sprawności fizycznej w specyficznych warunkach.

Aby jak najlepiej przygotować się do testu w komorze dymowej, warto zadbać o kondycję fizyczną i psychiczną. Regularne ćwiczenia fizyczne, zwłaszcza te poprawiające wydolność oddechową i siłę mięśniową, będą bardzo pomocne. Równie ważne jest przygotowanie mentalne - świadomość celu ćwiczenia, pozytywne nastawienie i pewność siebie mogą znacząco wpłynąć na wynik. Należy pamiętać, że jest to etap szkolenia, który ma na celu nie tylko ocenę, ale przede wszystkim naukę radzenia sobie w trudnych sytuacjach.

Karta skierowania na test/ćwiczenie w komorze dymowej podpisywana jest przez właściwego komendanta gminnego/prezesa OSP/naczelnika OSP. Próba wysiłkowa (bieżnia, rower, młot podciągowy i drabina bez końca) realizowana jest w obuwiu sportowym, natomiast ścieżka treningowa pokonywana jest w obuwiu specjalnym.

Zgodnie z zasadami zatwierdzonymi przez Komendanta Głównego PSP, strażacy Ochotniczych Straży Pożarnych włączonych do Krajowego Systemu Ratowniczo-Gaśniczego (KSRG) mają obowiązek przystępować do testów w komorze dymowej nie rzadziej niż raz na 5 lat. Celem powtarzalnego testu jest również sprawdzenie odporności strażaków na obciążenia psychofizyczne w warunkach zbliżonych do rzeczywistych, a także sprawdzenie orientacji i zdolności do przemieszczania w warunkach zadymienia i ograniczonej widoczności.

Egzamin Końcowy Kursu Podstawowego OSP

Egzamin końcowy składa się z trzech części: teoretycznej, praktycznej oraz z BHP.

Do egzaminu praktycznego zostają zakwalifikowane osoby, które zrealizowały zagadnienia poruszane na szkoleniu, otrzymały zaliczenie z części teoretycznej egzaminu i zaliczyły test w komorze dymowej. Jeżeli zajęcia teoretyczne realizowane były przy wykorzystaniu metod nauczania na odległość, część teoretyczna egzaminu przeprowadzana jest po ukończeniu modułu teoretycznego i przed rozpoczęciem zajęć praktycznych. W przypadku gdy zajęcia teoretyczne odbywały się stacjonarnie, cały egzamin zostanie zorganizowany na zakończenie szkolenia.

Część Teoretyczna:

• Egzamin z części teoretycznej jest egzaminem pisemnym.
• Zazwyczaj składa się z kilkudziesięciu pytań zamkniętych jednokrotnego wyboru.
• Egzamin zostaje zaliczony, jeżeli zdający uzyskał minimum 70% możliwych do zdobycia punktów.

Część Praktyczna:

• Na egzaminie praktycznym można spodziewać się wszystkiego, co było ćwiczone podczas zajęć praktycznych.
• Należy zwrócić uwagę na umiejętność posługiwania się specjalistycznym sprzętem, znajomość zasad prowadzenia korespondencji radiowej oraz znajomość przepisów BHP.

Egzamin z BHP:

• Egzamin z zakresu BHP przeprowadzany jest na zakończenie szkolenia, po zrealizowaniu wszystkich zajęć określonych w programie.
• Składa się z testu (minimum 10 zadań wielokrotnego wyboru z jedną prawidłową odpowiedzią).

Uprawnienia po Ukończeniu Kursu i Możliwości Dalszego Rozwoju

Ukończenie kursu podstawowego OSP z wynikiem pozytywnym jest kluczowym momentem dla każdego ochotnika. Przede wszystkim, nadaje ono strażakowi-ratownikowi prawo do udziału w działaniach ratowniczo-gaśniczych prowadzonych przez jego jednostkę. Oznacza to, że po zdaniu egzaminów i spełnieniu wszystkich wymogów, możesz być formalnie włączony do podziału bojowego i brać udział w wyjazdach do zdarzeń.

Warto jednak podkreślić, że samo ukończenie kursu podstawowego nie oznacza, że strażak może od razu samodzielnie podejmować wszystkie decyzje na akcji. Uprawnia on do udziału w działaniach, ale zawsze w ramach struktury jednostki i pod nadzorem bardziej doświadczonych kolegów lub dowódcy.

Drogi Dalszego Rozwoju i Szkolenia Specjalistyczne:

Po zdobyciu podstawowych kwalifikacji, droga rozwoju strażaka-ratownika OSP jest szeroka. Istnieje wiele możliwości poszerzenia swoich kompetencji i specjalizacji. System szkolenia członków OSP obejmuje różnorodne kursy specjalistyczne, mające na celu przygotowanie kadry do pełnienia określonych funkcji i zadań. Do najczęściej wybieranych szkoleń specjalistycznych należą:

• Kurs Kwalifikowanej Pierwszej Pomocy (KPP): Znacząco podnosi umiejętności w zakresie ratownictwa medycznego.
• Szkolenia z zakresu obsługi specjalistycznego sprzętu: Np. ratownictwo techniczne, chemiczne.
• Kursy przygotowujące do pełnienia ról dowódczych: Takie jak kurs dowódców zastępów, kurs kierujących działaniem ratowniczym (KDR).

Poniżej przedstawiono szczegółowe warunki przyjęcia i przykładowy zakres programowy dla wybranych rodzajów szkoleń uzupełniających:

Szkolenie Kwalifikowanej Pierwszej Pomocy (KPP)

Ustawa o Państwowym Ratownictwie Medycznym z dnia 8 września 2006 roku określa zasady prowadzenia kursów Kwalifikowanej Pierwszej Pomocy oraz warunki uzyskiwania tytułu „Ratownika”. Kursy te są prowadzone zgodnie z przepisami wspomnianej ustawy, rozporządzenia Ministra Zdrowia w sprawie kursu w zakresie kwalifikowanej pierwszej pomocy z dnia 19 marca 2007 roku oraz rozporządzenia MSWiA i Obrony Narodowej w sprawie szkoleń w zakresie kwalifikowanej pierwszej pomocy z dnia 12 grudnia 2008 roku (z uwzględnieniem nowelizacji).

Kursy Kwalifikowanej Pierwszej Pomocy są przeznaczone między innymi dla:

• Państwowej Straży Pożarnej.
• Ochotniczych Straży Pożarnych.
• Zakładowych Straży Pożarnych.
• Jednostek i służb ochrony przeciwpożarowej.
• Jednostek systemu Państwowego Ratownictwa Medycznego i współpracujących z Systemem.
• Policji, Wojska Polskiego, Straży Granicznej.
• Innych grup oraz osób, które mają obowiązek lub dobrowolnie chcą odbyć tego typu szkolenie.

Zakres czynności wykonywanych przez ratownika w ramach KPP:

Ratownik po ukończeniu kursu KPP jest przygotowany do wykonywania następujących czynności:

• Resuscytacji krążeniowo-oddechowej (bezprzyrządowej i przyrządowej) z podaniem tlenu oraz zastosowaniem defibrylatora zautomatyzowanego.
• Tamowania krwotoków zewnętrznych i opatrywania ran.
• Unieruchamiania złamań, podejrzeń złamań kości oraz zwichnięć.
• Ochrony przed wychłodzeniem lub przegrzaniem.
• Prowadzenia wstępnego postępowania przeciwwstrząsowego poprzez właściwe ułożenie osób w stanie nagłego zagrożenia zdrowotnego.
• Zapewnienia ochrony termicznej osobom w stanie nagłego zagrożenia zdrowotnego.
• Stosowania tlenoterapii biernej.
• Ewakuacji z miejsca zdarzenia osób w stanie nagłego zagrożenia zdrowotnego.
• Udzielania wsparcia psychicznego osobom w stanie nagłego zagrożenia zdrowotnego.
• Prowadzenia wstępnej segregacji medycznej.

Pozostałe Szkolenia Specjalistyczne i Funkcyjne:

Każde z poniższych szkoleń wymaga ukończenia szkolenia podstawowego strażaków-ratowników OSP (lub spełnienia równorzędnych wymagań) oraz posiadania skierowania zgodnego z obowiązującym wzorem. Dodatkowo, obowiązuje limit wieku nieprzekraczający 65 lat (z wyjątkiem komendantów gminnych, gdzie wiek od 25 do 65 lat).

1. Szkolenie Kierujących Działaniem Ratowniczym (KDR) dla Członków OSP:
   • Wymaga co najmniej 3-letniego stażu od uzyskania uprawnień do bezpośredniego udziału w działaniach ratowniczych.
   • Przykładowe zagadnienia: kierowanie działaniami gaśniczymi, ratownictwo na drodze, organizacja łączności i dowodzenia, dokumentacja z działań.
2. Szkolenie Kierowców-Konserwatorów Sprzętu Ratowniczego OSP:
   • Wymaga prawa jazdy co najmniej kategorii B.
   • Przykładowe zagadnienia: charakterystyka samochodów pożarniczych, konserwacja motopomp, obsługa techniczna, zasady eksploatacji sprzętu ochrony dróg oddechowych.
3. Szkolenie Naczelników OSP:
   • Wymaga ukończenia szkolenia kierujących działaniem ratowniczym dla członków OSP.
   • Przykładowe zagadnienia: obowiązki naczelnika OSP, współdziałanie OSP z samorządem i PSP, wybrane zagadnienia operacyjne, organizacja szkoleń i zawodów.
4. Szkolenie Komendantów Gminnych ZOSP RP:
   • Wymaga ukończenia szkolenia Dowódców OSP oraz szkolenia Naczelników OSP.
   • Przykładowe zagadnienia: podstawowe akty prawne, zadania komendanta gminnego, kierowanie działaniami ratowniczymi, Krajowy System Ratowniczo-Gaśniczy na szczeblu gminy.
5. Szkolenia z Zakresu Ratownictwa Technicznego:
   • Przykładowe zagadnienia: wypadki drogowe, budowa pojazdów, urządzenia hydrauliczne, metody uwalniania poszkodowanych, postępowanie z substancjami niebezpiecznymi.
6. Szkolenia z Zakresu Ratownictwa Wodnego:
   • Przykładowe zagadnienia: konstrukcja budowli ochronnych, działania ratownicze i zabezpieczające, usuwanie skutków powodzi, sprzęt ratownictwa wodnego, działania na terenach zalanych, działania na lodzie.

Dostępne są także materiały szkoleniowe, takie jak prezentacje w plikach .pps, które obejmują część teoretyczną poszczególnych szkoleń. Są one często dostępne na stronach internetowych.

Współpraca i Wyzwania w Systemie Szkoleń OSP

W środowisku strażackim toczy się dyskusja dotycząca organizacji szkoleń, zwłaszcza dla dowódców OSP. Pojawiają się głosy wskazujące na trudności związane z terminami szkoleń, które często odbywają się w dni robocze, w godzinach pracy. Stanowi to wyzwanie dla druhów, zwłaszcza tych pracujących poza miejscem zamieszkania, dla których zorganizowanie kilkudniowego szkolenia wymaga urlopu i wiąże się z dodatkowymi kosztami.

Niektórzy postulują powrót do organizowania szkoleń dowódców OSP przez Komendy Powiatowe Państwowej Straży Pożarnej (KP PSP) w trybie weekendowym, podobnie jak miało to miejsce w przeszłości. Argumentują, że taka forma byłaby bardziej dostępna dla strażaków-ochotników. Z drugiej strony, pojawiają się głosy podkreślające, że Ośrodki Szkolenia, które przejęły organizację szkoleń specjalistycznych i dowódczych, pracują w standardowych godzinach od poniedziałku do piątku. Zwraca się uwagę, że jeśli OSP aspiruje do rozwoju, jej członkowie powinni dostosować się do tych warunków. Podkreśla się również znaczenie jakości szkoleń i to, że nie wszystko da się zrealizować wyłącznie w weekendy, ze względu na fizyczną niemożliwość.

Dyskutowana jest również kwestia liczby chętnych na poszczególne kursy. Czasami zapotrzebowanie na szkolenie dowódców jest niewielkie, co może wynikać z różnych czynników, w tym z faktu, że część osób spełniających formalne kryteria nie wykazuje aktywnego udziału w działaniach Jednostek Operacyjno-Technicznych (JOT). Sugeruje się eliminowanie tzw. „martwych dusz” z JOT, aby dane były bardziej wiarygodne, co mogłoby wpłynąć na lepsze planowanie szkoleń przez KP PSP.

Podkreśla się potrzebę współpracy między PSP a OSP, a nie rywalizacji. Wskazuje się, że dla osób naprawdę zaangażowanych w rozwój i chętnych do objęcia funkcji dowódczych, zorganizowanie czasu na szkolenie nie powinno stanowić przeszkody. Jednocześnie zwraca się uwagę na fakt, że niektóre OSP borykają się z trudnościami w namówieniu druhów na dalsze kursy specjalistyczne, mimo że kursy podstawowe są realizowane, często z konieczności wpisania do Systemu Wspomagania Dowodzenia - Straż (SWD-ST) lub naliczania stażu do emerytury OSP. Zauważa się również, że nowelizacja przepisów od 17 listopada 2015 roku zwiększyła liczbę godzin i zmieniła zakres szkoleń, co wymaga od uczestników większego zaangażowania.

tags: #kurs #podstawowy #osp #cz1