Ten artykuł szczegółowo wyjaśnia, jak wygląda szkolenie podstawowe dla strażaków-ratowników Ochotniczych Straży Pożarnych (OSP). Przedstawiamy, ile trwa kurs podstawowy OSP, co obejmuje jego program, w tym znaczenie e-learningu, oraz jakie formalności należy spełnić, aby do niego przystąpić. Artykuł uwzględnia najnowszy program szkolenia strażaka-ratownika OSP z dnia 4 marca 2022 roku.
Czas trwania kursu podstawowego OSP: ile godzin poświęcisz na szkolenie?
Jeśli zastanawiasz się, ile czasu zajmuje zdobycie podstawowych kwalifikacji strażaka-ratownika OSP, odpowiedź jest konkretna. Minimalny czas trwania kursu podstawowego OSP wynosi 133 godziny. Jest to wymóg określony przez Komendę Główną Państwowej Straży Pożarnej, a program szkolenia jest systematycznie aktualizowany, aby odpowiadać na współczesne wyzwania i zagrożenia. Ta liczba godzin to fundament, którego należy się spodziewać, rozpoczynając swoją przygodę ze służbą w Ochotniczej Straży Pożarnej.
Podział godzinowy: teoria i praktyka
Te 133 godziny szkolenia nie są jednolite. Zostały one precyzyjnie podzielone na część teoretyczną i praktyczną, aby zapewnić wszechstronne przygotowanie. W ramach kursu przewidziano 65 godzin na teorię, która stanowi bazę wiedzy, oraz 68 godzin na praktykę, gdzie tę wiedzę można przełożyć na konkretne umiejętności. Teoria obejmuje szeroki zakres zagadnień, od organizacji ochrony przeciwpożarowej, przez zasady działania służb, po taktykę działań ratowniczych i medycznych. Natomiast część praktyczna to czas na bezpośrednie ćwiczenia, które pozwalają opanować obsługę sprzętu i reagowanie w symulowanych sytuacjach.
Rola e-learningu w szkoleniu teoretycznym
Warto zaznaczyć, że część teoretyczna kursu coraz częściej realizowana jest z wykorzystaniem platform e-learningowych lub innych metod nauczania na odległość. Choć forma zdalna może zapewnić większą elastyczność w dostępie do materiałów i pozwala uczyć się we własnym tempie, nie skraca ona całkowitego wymaganego czasu poświęconego na teorię. Nadal obowiązuje limit 65 godzin, który trzeba wypełnić, niezależnie od tego, czy materiał jest przyswajany podczas wykładów stacjonarnych, czy przez internet. E-learning jest więc narzędziem ułatwiającym naukę, ale nie zmienia podstawowych ram czasowych szkolenia. Dostępne są też materiały szkoleniowe, na przykład prezentacje w plikach .pps, które obejmują tylko część teoretyczną poszczególnych szkoleń.
Harmonogram kursu podstawowego OSP: jak wygląda nauka
Sposób organizacji kursu podstawowego OSP zazwyczaj dostosowany jest do możliwości kandydatów, tak aby maksymalnie ułatwić im zdobycie potrzebnych kwalifikacji. Najczęściej spotykanym i zarazem najbardziej popularnym trybem jest szkolenie weekendowe. W tej formie zajęcia odbywają się głównie w soboty i niedziele, co pozwala strażakom-ochotnikom pogodzić naukę z obowiązkami zawodowymi i rodzinnymi. Realizacja kursu w tym trybie zazwyczaj rozkłada się na okres od 2 do 3 miesięcy, co daje czas na systematyczne przyswajanie wiedzy i umiejętności bez nadmiernego pośpiechu.
Alternatywą dla trybu weekendowego jest szkolenie w trybie ciągłym. Jest to opcja rzadsza, ale znacznie szybsza. Zazwyczaj jest organizowana w okresach, gdy uczestnicy mają więcej wolnego czasu, na przykład podczas ferii zimowych lub wakacji letnich. W takim przypadku cały kurs, obejmujący 133 godziny zajęć, może zostać ukończony nawet w ciągu około 2-3 tygodni. Istnieją również rozwiązania mieszane, łączące elementy obu trybów, w zależności od specyfiki danej jednostki organizującej szkolenie.
Podsumowując, realny czas trwania kursu podstawowego OSP, od pierwszego do ostatniego zjazdu, zależy od wybranego trybu. W popularnym trybie weekendowym możemy mówić o okresie 2-3 miesięcy. Natomiast w trybie ciągłym, cały proces szkoleniowy zamyka się w ciągu nieco ponad miesiąca, a często nawet krócej. Wybór odpowiedniego harmonogramu pozwala dopasować naukę do indywidualnych możliwości i potrzeb.
Program kursu OSP: co obejmuje szkolenie teoretyczne i praktyczne
Program kursu podstawowego OSP jest kompleksowy i ma na celu przygotowanie strażaka do różnorodnych sytuacji, z jakimi może się spotkać podczas akcji ratowniczo-gaśniczych. Obecnie szkolenia podstawowe realizowane są w oparciu o program szkolenia podstawowego strażaka-ratownika OSP z dnia 4 marca 2022 roku. Zakres tematów poruszanych na szkoleniu podstawowym jest bardzo szeroki. Wynika to z faktu, że jako strażak-ratownik podczas akcji spotkasz się z wieloma różnymi sytuacjami. Musisz być do tego dobrze przygotowany. Program obejmuje takie zagadnienia jak Bezpieczeństwo i Higiena Pracy (BHP), służba wewnętrzna oraz podstawy organizacji akcji gaśniczej.
Kluczowe elementy szkolenia praktycznego
68 godzin części praktycznej to czas na zdobywanie konkretnych umiejętności w warunkach zbliżonych do rzeczywistych. Zajęcia te odbywają się na specjalistycznych poligonach i placach ćwiczeń, z zachowaniem zasady 1 instruktor na 4-10 słuchaczy. Podczas szkolenia praktycznego strażak-ratownik OSP musi opanować obsługę szeregu kluczowych urządzeń i sprzętu, m.in. sprzętu gaśniczego i ratownictwa technicznego.
STRAŻ POŻARNA / RATOWNICTWO - FILM INSTRUKTAŻOWY - ĆWICZENIA / MANEWRY 2021 COGNITO #2
Obowiązkowy test w komorze dymowej: przygotowanie i przebieg
Jednym z najbardziej wymagających, a zarazem kluczowych elementów kursu podstawowego OSP jest obowiązkowy test w komorze dymowej. Jest to specjalnie przygotowane pomieszczenie, w którym symulowane są warunki panujące podczas pożaru: wysoka temperatura, zadymienie i ograniczona widoczność. Celem tego ćwiczenia jest weryfikacja odporności psychofizycznej strażaków na obciążenia związane z pracą w ekstremalnych warunkach. To nie tylko sprawdzian wytrzymałości, ale także umiejętności zachowania spokoju i podejmowania decyzji pod presją. Test ma na celu sprawdzenie orientacji oraz zdolności do przemieszczania się w warunkach zadymienia i ograniczonej widoczności.
Typowy test w komorze dymowej polega na wykonaniu szeregu zadań w pełnym umundurowaniu bojowym, z założonym aparatem ochrony dróg oddechowych. Może to obejmować m.in. pokonanie toru przeszkód, odnalezienie i ewakuację pozorowanego poszkodowanego czy obsługę sprzętu gaśniczego. Wszystko to odbywa się w warunkach silnego zadymienia, które znacząco ogranicza pole widzenia. Jest to więc przede wszystkim sprawdzian praktycznych umiejętności i sprawności fizycznej w specyficznych warunkach.
Aby jak najlepiej przygotować się do testu w komorze dymowej, warto zadbać o kondycję fizyczną i psychiczną. Regularne ćwiczenia fizyczne, zwłaszcza te poprawiające wydolność oddechową i siłę mięśniową, będą bardzo pomocne. Równie ważne jest przygotowanie mentalne: świadomość celu ćwiczenia, pozytywne nastawienie i pewność siebie mogą znacząco wpłynąć na wynik. Należy pamiętać, że jest to etap szkolenia, który ma na celu nie tylko ocenę, ale przede wszystkim naukę radzenia sobie w trudnych sytuacjach. Próba wysiłkowa (bieżnia, rower, młot podciągowy i drabina bez końca) realizowana jest w obuwiu sportowym, a ścieżka treningowa pokonywana jest w obuwiu specjalnym.
Zgodnie z zasadami zatwierdzonymi przez Komendanta Głównego PSP, strażacy Ochotniczych Straży Pożarnych włączonych do Krajowego Systemu Ratowniczo-Gaśniczego (KSRG) mają obowiązek przystępować do testów w komorze dymowej nie rzadziej niż raz na 5 lat.
Wymagania i formalności przed kursem podstawowym OSP
Przystąpienie do kursu podstawowego OSP wymaga spełnienia kilku podstawowych warunków formalnych. Musisz być członkiem jednostki OSP.
Wymogi wiekowe i zdrowotne
W szkoleniu podstawowym mogą uczestniczyć osoby, które ukończyły 16 lat i nie przekroczyły 65 lat. W przypadku osób nieletnich wymagana jest zgoda rodziców/prawnych opiekunów na udział w szkoleniu. Osoby niepełnoletnie, które zdały egzamin, otrzymują zaświadczenie o ukończeniu szkolenia. Natomiast zgodnie z obowiązującym prawem, w działaniach ratowniczo-gaśniczych będą mogły brać udział dopiero po ukończeniu 18 roku życia.
Kluczowym elementem procesu rekrutacji są również badania lekarskie. Muszą one jednoznacznie potwierdzić, że kandydat jest zdolny do udziału w działaniach ratowniczych, które bywają bardzo obciążające fizycznie i psychicznie. Badania te zazwyczaj wykonuje się u lekarza medycyny pracy, często wskazanego przez Komendę Powiatową lub Miejską Państwowej Straży Pożarnej, lub w placówkach posiadających odpowiednie uprawnienia. Ich celem jest zapewnienie bezpieczeństwa zarówno samemu kandydatowi, jak i całej drużynie ratowniczej.
Skierowanie z jednostki OSP
Każdy kandydat musi uzyskać skierowanie na kurs od zarządu swojej jednostki OSP. Jest to dokument potwierdzający, że dana osoba jest aktywnym członkiem OSP i jej udział w szkoleniu jest uzasadniony potrzebami jednostki. Bez tego skierowania formalnie nie można przystąpić do kursu. Kartę skierowania podpisuje właściwy komendant gminny/prezes OSP/naczelnik OSP kierujący na test/ćwiczenie w komorze dymowej.
Szkolenie podstawowe rozpoczyna się spotkaniem organizacyjnym, podczas którego realizowana jest tematyka instruktażu ogólnego w ramach szkolenia wstępnego BHP. Po przeprowadzeniu instruktażu kursant otrzymuje kartę szkolenia wstępnego z zakresu BHP. Następnie w macierzystej jednostce OSP naczelnik przeprowadza instruktaż stanowiskowy dla kursantów i potwierdza to wpisem w otrzymanej wcześniej karcie szkolenia.
Uprawnienia po kursie OSP i możliwości dalszego rozwoju
Ukończenie kursu podstawowego OSP z wynikiem pozytywnym jest kluczowym momentem dla każdego ochotnika. Jest to przepustka do udziału w pierwszej akcji ratowniczo-gaśniczej. Przede wszystkim nadaje ono strażakowi-ratownikowi prawo do udziału w działaniach ratowniczo-gaśniczych prowadzonych przez jego jednostkę. Oznacza to, że po zdaniu egzaminów i spełnieniu wszystkich wymogów, możesz być formalnie włączony do podziału bojowego i brać udział w wyjazdach do zdarzeń.
Kwalifikacje po ukończeniu kursu
Warto jednak podkreślić, że samo ukończenie kursu podstawowego nie oznacza, że strażak może od razu samodzielnie podejmować wszystkie decyzje na akcji. Uprawnia on do udziału w działaniach, ale zawsze w ramach struktury jednostki i pod nadzorem bardziej doświadczonych kolegów lub dowódcy.
Ścieżki specjalizacji i dalszego szkolenia
Po zdobyciu podstawowych kwalifikacji, droga rozwoju strażaka-ratownika OSP jest szeroka. Istnieje wiele możliwości poszerzenia swoich kompetencji i specjalizacji. Do najczęściej wybieranych szkoleń specjalistycznych należą:
- kurs Kwalifikowanej Pierwszej Pomocy (KPP), który znacząco podnosi umiejętności w zakresie ratownictwa medycznego,
- szkolenia z zakresu obsługi specjalistycznego sprzętu (np. ratownictwo techniczne, chemiczne),
- kursy przygotowujące do pełnienia ról dowódczych, takie jak kurs dowódców zastępów.
Zmiany w programie szkolenia: 2022 kontra 2006
Od lutego 2022 r. obowiązują nowe "Zasady organizacji szkoleń członków Ochotniczych Straży Pożarnych biorących bezpośredni udział w działaniach ratowniczych". Dokument ten zastąpił dotychczasowy "System szkolenia członków OSP ..." z 2006 r. Zmianie uległ zakres tematyczny i godzinowy poszczególnych szkoleń, w tym szkolenia podstawowego, kursów kierowców-konserwatorów oraz kursów kierujących działaniem ratowniczym.
Na przykład, w szkoleniu kierowcy-konserwatora sprzętu ratowniczego ochotniczych straży pożarnych, szkolenie obejmuje 10 godzin zajęć praktycznych oraz 13 godzin zajęć teoretycznych. Szkolenie z zakresu ratownictwa technicznego (uzupełnienie szkolenia podstawowego) jest dedykowane osobom, które planują w przyszłości uczestniczyć w szkoleniu dowódcy lub naczelnika.
Egzamin końcowy kursu podstawowego OSP
Egzamin końcowy z kursu podstawowego OSP składa się z części teoretycznej, praktycznej oraz z BHP. Do egzaminu praktycznego zostają zakwalifikowane osoby, które zrealizowały zagadnienia poruszane na szkoleniu, otrzymały zaliczenie z części teoretycznej egzaminu i zaliczyły test w komorze dymowej.
Przebieg egzaminu teoretycznego
Egzamin z części teoretycznej jest egzaminem pisemnym. Zazwyczaj składa się z kilkudziesięciu pytań zamkniętych jednokrotnego wyboru. Egzamin zostaje zaliczony, jeżeli zdający uzyskał minimum 70% możliwych do zdobycia punktów.
Jeżeli zajęcia teoretyczne realizowane były przy wykorzystaniu metod nauczania na odległość, część teoretyczna egzaminu przeprowadzana jest po ukończeniu modułu teoretycznego i przed rozpoczęciem zajęć praktycznych. W przypadku gdy zajęcia teoretyczne odbywały się stacjonarnie, cały egzamin jest organizowany na zakończenie szkolenia.
Egzamin praktyczny
Na egzaminie praktycznym można spodziewać się wszystkiego, co było wcześniej ćwiczone podczas zajęć praktycznych. Należy zwrócić uwagę na umiejętność posługiwania się specjalistycznym sprzętem, znajomość zasad prowadzenia korespondencji radiowej czy też znajomość przepisów BHP.
Egzamin z zakresu BHP
Egzamin z zakresu BHP przeprowadzany jest na zakończenie szkolenia, po zrealizowaniu wszystkich zajęć określonych w programie. Egzamin składa się z testu (minimum 10 zadań wielokrotnego wyboru z jedną prawidłową odpowiedzią).