Szkolenie Podstawowe Strażaków Ratowników OSP: Wymagania i Zakres

Szkolenie podstawowe dla strażaków-ratowników Ochotniczych Straży Pożarnych (OSP) stanowi kluczowy etap przygotowania do służby w pierwszej linii akcji ratowniczo-gaśniczej. Jest to przepustka do czynnego udziału w działaniach mających na celu zapewnienie bezpieczeństwa mieszkańcom oraz walkę z pożarami i innymi miejscowymi zagrożeniami. Artykuł ten szczegółowo omawia program szkolenia, jego strukturę, wymagania oraz terminy przeprowadzanych kursów, opierając się na najnowszych wytycznych i programach szkoleniowych.

Wymagania dla Kandydatów na Strażaka Ratownika OSP

Komenda Powiatowa Państwowej Straży Pożarnej w Puławach i Parczewie przypomina, iż druhowie OSP biorący bezpośredni udział w działaniach ratowniczych muszą spełniać wymagania wynikające z art. 19 ust. 1b ustawy z dnia 24 sierpnia 1991 r. o ochronie przeciwpożarowej oraz art. 8 ustawy z dnia 17 grudnia 2021 r. o ochotniczych strażach pożarnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 2490 z późn. zm.). Zapisy cytowanej powyżej ustawy jednoznacznie mówią, że bezpośredni udział w działaniach ratowniczych mogą brać członkowie ochotniczych straży pożarnych, którzy:

• ukończyli 18 lat i nie przekroczyli 65 lat (w przypadku osób nieletnich, między 16. a 18. rokiem życia, niezbędna jest zgoda rodziców lub prawnych opiekunów na udział w szkoleniu);
• posiadają aktualne badania lekarskie/orzeczenie lekarskie dopuszczające do udziału w działaniach ratowniczych;
• odbyli szkolenie z zakresu bezpieczeństwa i higieny pracy;
• ukończyli z wynikiem pozytywnym szkolenie podstawowe przygotowujące do bezpośredniego udziału w działaniach ratowniczych.

Kluczowym elementem procesu rekrutacji jest również zaangażowanie własnej jednostki OSP. Każdy kandydat musi uzyskać skierowanie na kurs od zarządu swojej jednostki OSP. Jest to dokument potwierdzający, że dana osoba jest aktywnym członkiem OSP i jej udział w szkoleniu jest uzasadniony potrzebami jednostki. Bez tego skierowania formalnie nie można przystąpić do kursu.

Wspomniane badania lekarskie są niezwykle istotne. Muszą one jednoznacznie potwierdzić, że kandydat jest zdolny do udziału w działaniach ratowniczych, które bywają bardzo obciążające fizycznie i psychicznie. Badania te zazwyczaj wykonuje się u lekarza medycyny pracy, często wskazanego przez Komendę Powiatową lub Miejską Państwowej Straży Pożarnej, lub w placówkach posiadających odpowiednie uprawnienia. Ich celem jest zapewnienie bezpieczeństwa zarówno samemu kandydatowi, jak i całej drużynie ratowniczej.

Organizacja Szkolenia Podstawowego Strażaków Ratowników OSP

Forma i Organizacja Szkolenia

Szkolenie podstawowe może być prowadzone w dwóch formach:

• Stacjonarnie: Zajęcia odbywają się w wyznaczonych placówkach szkoleniowych.
• Z wykorzystaniem metod nauczania na odległość (e-learning): Zakres teoretyczny może być realizowany zdalnie, co zwiększa elastyczność procesu nauczania.

Podczas zajęć praktycznych obowiązuje zasada proporcji instruktorów do słuchaczy: 1 instruktor na 4 do 10 słuchaczy, co zapewnia indywidualne podejście i efektywność nauczania.

Czas Trwania Kursu Podstawowego OSP

Minimalny czas trwania kursu podstawowego OSP wynosi 133 godziny, co jest wymogiem określonym przez Komendę Główną Państwowej Straży Pożarnej. Program szkolenia jest systematycznie aktualizowany, aby odpowiadać na współczesne wyzwania i zagrożenia. Te 133 godziny szkolenia zostały precyzyjnie podzielone na część teoretyczną i praktyczną:

• 65 godzin na teorię: stanowiącą bazę wiedzy.
• 68 godzin na praktykę: pozwalającą przełożyć wiedzę na konkretne umiejętności.

Część teoretyczna kursu coraz częściej realizowana jest z wykorzystaniem platform e-learningowych. Chociaż forma zdalna może zapewnić większą elastyczność w dostępie do materiałów i pozwala uczyć się we własnym tempie, nie skraca ona całkowitego wymaganego czasu poświęconego na teorię. Nadal obowiązuje limit 65 godzin, który trzeba wypełnić, niezależnie od tego, czy materiał jest przyswajany podczas wykładów stacjonarnych, czy przez internet.

Harmonogram Kursu Podstawowego OSP

Sposób organizacji kursu podstawowego OSP zazwyczaj dostosowany jest do możliwości kandydatów. Najczęściej spotykanym trybem jest szkolenie weekendowe, odbywające się w soboty i niedziele, co pozwala pogodzić naukę z obowiązkami zawodowymi i rodzinnymi. Realizacja kursu w tym trybie zazwyczaj rozkłada się na okres od 2 do 3 miesięcy.

Alternatywą jest szkolenie w trybie ciągłym, znacznie szybsze, organizowane na przykład podczas ferii zimowych lub wakacji letnich. W takim przypadku cały kurs może zostać ukończony nawet w ciągu około 2-3 tygodni. Istnieją również rozwiązania mieszane, łączące elementy obu trybów, w zależności od specyfiki danej jednostki organizującej szkolenie.

Program Szkolenia Podstawowego Strażaka Ratownika OSP (od 4 marca 2022)

Nowy program szkolenia podstawowego strażaka ratownika OSP obejmuje szeroki zakres zagadnień niezbędnych do profesjonalnego wykonywania obowiązków. Szkolenie realizowane jest w blokach tematycznych, które obejmują między innymi:

• Gaszenie pożarów i środki gaśnicze: teoria i praktyka stosowania różnych metod i środków.
• Sprzęt ratowniczy i podręczny sprzęt gaśniczy: poznanie budowy, obsługi i zastosowania.
• Armatura do podawania wody i piany: zasady działania i wykorzystania.
• Podstawy organizacji akcji gaśniczej: planowanie, dowodzenie i koordynowanie działań.
• Służba wewnętrzna i musztra: dyscyplina, regulaminy i procedury.
• Sprzęt ochrony dróg oddechowych: zasady stosowania i konserwacji.
• Ratownicze zestawy hydrauliczne i pneumatyczne: obsługa narzędzi do ratowania osób poszkodowanych.
• Metody uwalniania osób poszkodowanych z samochodów: techniki i procedury.
• Bezpieczeństwo i higiena pracy (BHP): zasady zapewniające bezpieczeństwo.
• Łączność i współdziałanie: zasady komunikacji radiowej i współpracy z innymi służbami.
• Współpraca z Lotniczym Pogotowiem Ratunkowym (LPR): procedury i zasady koordynacji działań.

Egzamin Końcowy

Ukończenie kursu podstawowego wymaga pozytywnego zaliczenia egzaminu, który składa się z kilku części:

• Test w komorze dymowej: niezbędny do sprawdzenia odporności psychofizycznej strażaka w warunkach symulowanego zadymienia (wysoka temperatura, zadymienie i ograniczona widoczność). Szkolenie to odbywa się w Ośrodku Szkolenia Komendy Wojewódzkiej PSP w Katowicach, zlokalizowanym w Komendzie Miejskiej PSP w Bielsku-Białej. Test polega na wykonaniu szeregu zadań w pełnym umundurowaniu bojowym, z założonym aparatem ochrony dróg oddechowych, takich jak pokonanie toru przeszkód, odnalezienie i ewakuacja pozorowanego poszkodowanego, czy obsługa sprzętu gaśniczego.
• Egzamin teoretyczny: pisemny test jednokrotnego wyboru, sprawdzający wiedzę zdobytą podczas zajęć. Aby go zaliczyć, należy uzyskać co najmniej 70% możliwych do zdobycia punktów.
• Egzamin praktyczny: ocena umiejętności praktycznych, w tym posługiwania się specjalistycznym sprzętem, znajomości przepisów BHP oraz zasad prowadzenia korespondencji radiowej.
• Egzamin z zakresu BHP: test składający się z minimum 10 zadań wielokrotnego wyboru, przeprowadzany po zakończeniu wszystkich zajęć programowych.

W przypadku realizacji zajęć teoretycznych metodami nauczania na odległość, egzamin teoretyczny może zostać przeprowadzony po ukończeniu modułu teoretycznego i przed rozpoczęciem zajęć praktycznych. Jeśli zajęcia teoretyczne odbywały się stacjonarnie, cały egzamin organizowany jest na zakończenie szkolenia.

Druki szkoleniowe i Programy

Druki Szkoleniowe

Skierowania na szkolenia są przesyłane każdorazowo wraz z pismem przewodnim do poszczególnych Urzędów Gmin/Miasta. Zgłoszenia chętnych strażaków należy dokonywać wyłącznie na załączonych drukach. Dostępne są między innymi:

• Skierowanie na szkolenie podstawowe strażaków ratowników OSP
• Skierowanie na szkolenie dowódców OSP
• Skierowanie na szkolenie Naczelników OSP
• Skierowanie na szkolenia z zakresu ratownictwa technicznego
• Skierowanie na szkolenia kierowców-konserwatorów sprzętu ratowniczego OSP
• Karta skierowania na szkolenie z zakresu współpracy LPR
• Skierowanie na szkolenie w Nałęczowie w zakresie kpp - recertyfikacja
• Skierowanie na szkolenie w Nałęczowie w zakresie kpp - podstawowe

Programy Szkolenia Strażaków OSP

• Zasady organizacji szkoleń członków OSP biorących bezpośredni udział w działaniach ratowniczych 2022
• Program szkolenia podstawowego strażaków ratowników OSP 2015
• Program szkolenia kierowców-konserwatorów sprzętu ratowniczego OSP 2015
• Program szkolenia kierujących działaniem ratowniczym dla członków OSP 2015
• Program szkolenia naczelników OSP 2015
• Program szkolenia komendantów gminnych ZOSP RP 2015
• System szkolenia członków OSP z 2006 roku

Wymagania dla Kandydatów na Szkolenia Specjalistyczne

Szkolenie Podstawowe Strażaków Ratowników OSP

Warunkiem przyjęcia jest spełnienie poniższych wymagań:

• ukończone 16 lat (dla członków Młodzieżowych Drużyn Pożarniczych) i nie przekroczone 65 lat (w przypadku osób nieletnich niezbędna zgoda rodziców);
• skierowanie wg wzoru określonego w „Zasadach organizacji szkoleń członków Ochotniczych Straży Pożarnych biorących bezpośredni udział w działaniach ratowniczych”.

Szkolenie Kierujących Działaniem Ratowniczym dla Członków OSP (Dowódców OSP)

Warunkiem przyjęcia na szkolenie jest spełnienie poniższych wymagań:

• dostarczenie karty skierowania przed rozpoczęciem szkolenia;
• wiek - ukończone 18 lat i nieprzekroczone 65 lat;
• minimum 3-letni okres od uzyskania wyszkolenia uprawniającego do bezpośredniego udziału w działaniach ratowniczych;
• potwierdzenie ukończenia szkolenia podstawowego strażaków ratowników OSP wg programu z 2015 roku lub spełnienie wymagań równorzędnych według „Systemu szkolenia członków Ochotniczych Straży Pożarnych biorących bezpośredni udział w działaniach ratowniczych” z 2006 roku.

Szkolenie Kierowców-Konserwatorów Sprzętu Ratowniczego OSP

Warunkiem przyjęcia na szkolenie jest spełnienie poniższych wymagań:

• dostarczenie karty skierowania przed rozpoczęciem szkolenia;
• wiek - ukończone 18 lat i nieprzekroczone 65 lat;
• prawo jazdy co najmniej kat. B;
• potwierdzenie ukończenia szkolenia podstawowego strażaków ratowników OSP wg programu z 2015 roku lub spełnienie równorzędnych wymagań zgodnie z programem szkolenia z 2006 roku.

Szkolenie Naczelników OSP

Warunkiem przyjęcia na szkolenie jest spełnienie poniższych wymagań:

• dostarczenie karty skierowania przed rozpoczęciem szkolenia;
• wiek - ukończone 18 lat i nieprzekroczone 65 lat;
• potwierdzenie ukończenia szkolenia kierujących działaniem ratowniczym dla członków OSP wg programu z 2015 roku lub spełnienie równorzędnych wymagań zgodnie z programem szkolenia z 2006 roku.

Szkolenie Komendantów Gminnych ZOSP RP / Ochrony Przeciwpożarowej

Warunkiem przyjęcia na szkolenie jest spełnienie poniższych wymagań:

• dostarczenie karty skierowania przed rozpoczęciem szkolenia;
• wiek - ukończone 25 lat i nie przekroczone 65 lat;
• obowiązkowa przynależność do Ochotniczej Straży Pożarnej z członkostwem czynnym;
• potwierdzenie ukończenia szkolenia Dowódców OSP lub spełnienie równorzędnych wymagań;
• potwierdzenie ukończenia szkolenia Naczelników OSP lub spełnienie równorzędnych wymagań.

Kwalifikowana Pierwsza Pomoc (KPP)

Ustawa o Państwowym Ratownictwie Medycznym, która weszła w życie z dniem 1 stycznia 2007 roku, określa zasady prowadzenia kursów Kwalifikowanej Pierwszej Pomocy oraz warunki uzyskiwania tytułu „Ratownika”.

Przepisy Regulujące Kurs KPP

Kurs Kwalifikowanej Pierwszej Pomocy jest prowadzony zgodnie z przepisami:

• ustawy o Państwowym Ratownictwie Medycznym z dnia 8 września 2006 roku;
• rozporządzenia Ministra Zdrowia w sprawie kursu w zakresie kwalifikowanej pierwszej pomocy z dnia 19 marca 2007 roku;
• rozporządzenia MSWiA i Obrony Narodowej w sprawie szkoleń w zakresie kwalifikowanej pierwszej pomocy z dnia 12 grudnia 2008 roku (oraz nowelizacji).

Adresaci Kursów KPP

Kursy kierowane są między innymi do:

• Państwowej Straży Pożarnej;
• Ochotniczych Straży Pożarnych;
• Zakładowych Straży Pożarnych;
• jednostek i służb ochrony przeciwpożarowej;
• jednostek systemu Państwowego Ratownictwa Medycznego i współpracujących z Systemem;
• Policji;
• Wojska Polskiego;
• Straży Granicznej;
• innych grup oraz osób, które mają obowiązek lub dobrowolnie chcą odbyć tego typu szkolenie.

Zakres Czynności Wykonywanych przez Ratownika w Ramach KPP

Zakres czynności obejmuje:

• resuscytację krążeniowo-oddechową, bezprzyrządową i przyrządową, z podaniem tlenu oraz zastosowaniem defibrylatora zautomatyzowanego;
• tamowanie krwotoków zewnętrznych i opatrywanie ran;
• unieruchamianie złamań i podejrzeń złamań kości oraz zwichnięć;
• ochronę przed wychłodzeniem lub przegrzaniem;
• prowadzenie wstępnego postępowania przeciwwstrząsowego poprzez właściwe ułożenie osób w stanie nagłego zagrożenia zdrowotnego, ochronę termiczną;
• stosowanie tlenoterapii biernej;
• ewakuację z miejsca zdarzenia osób w stanie nagłego zagrożenia zdrowotnego;
• wsparcie psychiczne osób w stanie nagłego zagrożenia zdrowotnego;
• prowadzenie wstępnej segregacji medycznej w rozumieniu art. 43 ust. 1 ustawy.

Uprawnienia po Kursie OSP i Możliwości Dalszego Rozwoju

Ukończenie kursu podstawowego OSP z wynikiem pozytywnym jest kluczowym momentem dla każdego ochotnika. Przede wszystkim, nadaje ono strażakowi-ratownikowi prawo do udziału w działaniach ratowniczo-gaśniczych prowadzonych przez jego jednostkę. Oznacza to, że po zdaniu egzaminów i spełnieniu wszystkich wymogów, można być formalnie włączonym do podziału bojowego i brać udział w wyjazdach do zdarzeń.

Należy podkreślić, że samo ukończenie kursu podstawowego nie oznacza, że strażak może od razu samodzielnie podejmować wszystkie decyzje na akcji. Uprawnia on do udziału w działaniach, ale zawsze w ramach struktury jednostki i pod nadzorem bardziej doświadczonych kolegów lub dowódcy. Po zdobyciu podstawowych kwalifikacji, droga rozwoju strażaka-ratownika OSP jest szeroka. Istnieje wiele możliwości poszerzenia swoich kompetencji i specjalizacji. Do najczęściej wybieranych szkoleń specjalistycznych należą:

• kurs Kwalifikowanej Pierwszej Pomocy (KPP), który znacząco podnosi umiejętności w zakresie ratownictwa medycznego;
• szkolenia z zakresu obsługi specjalistycznego sprzętu (np. ratownictwo techniczne, chemiczne);
• kursy przygotowujące do pełnienia ról dowódczych, takie jak kurs dowódców zastępów.

Jak Zostać Członkiem OSP?

Aby zostać strażakiem OSP, należy najpierw znaleźć jednostkę, do której chciałoby się należeć. Następnie skontaktować się ze strażakami z tej jednostki, którzy udzielą wszystkich informacji i przybliżą na czym polega służba w OSP. Ochotnicza Straż Pożarna jest jednostką umundurowaną, wyposażoną w specjalistyczny sprzęt. Głównym zadaniem OSP jest walka z pożarami, innymi miejscowymi zagrożeniami oraz klęskami żywiołowymi. W Polsce jest ponad 16 tysięcy jednostek OSP, do których należy ponad 700 tysięcy strażaków. Jednostki OSP funkcjonują jako stowarzyszenia i ściśle współpracują z Państwową Strażą Pożarną. Większość OSP jest zrzeszona w Związku Ochotniczych Straży Pożarnych Rzeczypospolitej Polskiej. Ustawa o ochronie przeciwpożarowej umożliwia włączenie jednostek OSP do Krajowego Systemu Ratowniczo-Gaśniczego (KSRG).

Najważniejszym dokumentem w jednostce jest statut, w którym znajdują się między innymi informacje o: celach i sposobach działania, prawach i obowiązkach członków, zasadach wyboru i funkcjonowania władz stowarzyszenia. Spektrum działań OSP jest bardzo szeroki.

Rodzaje Członkostwa w OSP

Zazwyczaj statut przewiduje kilka rodzajów członkostwa:

• Członkowie zwyczajni (czynni): aktywnie uczestniczą w wykonywaniu postanowień statutu OSP.
• Członkowie wspierający: mogą być osoby fizyczne lub prawne, które zadeklarują wspomaganie działalności OSP finansowo lub w innej formie.
• Członkowie honorowi: osoby fizyczne szczególnie zasłużone dla ochrony przeciwpożarowej, godność członka honorowego nadaje Walne Zebranie Członków OSP.

Praktyka pokazuje, że każdy, kto chce czynnie uczestniczyć w realizacji celów OSP, może zostać strażakiem. Zakres aktywności jest tak szeroki, że każdy znajdzie coś dla siebie.

Trzy Kroki do Zostania Członkiem OSP

1. Znajdź odpowiednią jednostkę i umów się na spotkanie. Jeśli myślisz o zostaniu strażakiem-ratownikiem, ważna będzie lokalizacja jednostki, ponieważ jednostki OSP w ciągu kilku minut od alarmu są w stanie wyjechać do zdarzenia. Aby jednostka mogła funkcjonować, musi być prawnie zarejestrowana, a więc znajdować się w Krajowym Rejestrze Sądowym, gdzie można wyszukać jednostkę i znaleźć dane kontaktowe.
2. Spotkanie organizacyjne. Po skontaktowaniu się z jednostką zostaniesz zaproszony na spotkanie, na którym poznasz strukturę organizacyjną, bazę techniczną jednostki i dowiesz się więcej na temat dalszych kroków. Bądź przygotowany na pytania o motywację oraz o obecne doświadczenie.
3. Złożenie podania o wstąpienie. Jeśli po spotkaniu będziesz zdecydowany na dołączenie i zostaniesz pozytywnie oceniony, będziesz mógł złożyć podanie o wstąpienie. Wszystkie decyzje o przyjęciu do stowarzyszenia podejmowane są przez zarząd. Po rozpatrzeniu Twojego podania zostaniesz poinformowany i poproszony o uzupełnienie dodatkowych dokumentów i ankiet.

Wiele jednostek ma ustalony okres próbny, w którym oceniane jest zaangażowanie nowych członków. Na tym etapie powinieneś między innymi brać udział w szkoleniach wewnętrznych, które pozwolą Ci określić, czy chcesz zostać strażakiem-ratownikiem. Najczęściej ślubowanie ma następującą treść: „W pełni świadom obowiązków strażaka ochotnika uroczyście przyrzekam czynnie uczestniczyć w realizacji celów i zadań ochotniczej straży pożarnej. Być zdyscyplinowanym mężnym, ofiarnym w ratowaniu życia i mienia.”

Często Zadawane Pytania

• Czy jednostki OSP uczestniczą w takich samych akcjach jak PSP? Tak, stanowisko kierowania PSP po otrzymaniu zgłoszenia podejmuje decyzję o alarmowaniu jednostek OSP.
• Czy muszę stawiać się na każdy alarm? Nie, jednostka OSP tak organizuje swoją działalność, aby być w pełnej gotowości bojowej o każdej porze. Niektóre jednostki monitorują gotowość poszczególnych strażaków, wyznaczają dyżury itp.
• Ile trwa okres próbny? Długość okresu próbnego zależna jest od wewnętrznych ustaleń jednostki.
• Czy niepełnoletnia osoba może zostać członkiem OSP? Tak, możesz zostać członkiem OSP za zgodą rodziców lub prawnych opiekunów. Zgodnie z najnowszym programem szkolenia podstawowego strażaków OSP, w szkoleniu mogą uczestniczyć osoby, które ukończyły 16 lat.
• Czy członkostwo w OSP wiąże się ze składkami? Z reguły tak. W wielu jednostkach obowiązuje składka członkowska, zazwyczaj roczna w wysokości od 10 do 50 zł.
• Czy mogę być członkiem OSP, jeśli nie chcę lub nie mogę brać udziału w akcjach? Tak. Pomimo, że głównym celem OSP jest działalność ratowniczo-gaśnicza, każdy może znaleźć coś, w czym będzie mógł się realizować i wspomagać całą jednostkę.
• Czy strażacy OSP mają prawo do munduru? Tak, mundur używany jest podczas świąt państwowych, religijnych, a także podczas wewnętrznych wydarzeń w jednostce. Praktyka pokazuje, że mundur otrzymują strażacy, którzy przeszli okres próbny i złożyli ślubowanie.

tags: #kurs #podstawowy #osp #wymagania