Kurs Podstawowy Strażaka-Ratownika OSP: Kompleksowy Przewodnik

Wprowadzenie do Szkolenia Podstawowego OSP

Szkolenie podstawowe strażaka-ratownika Ochotniczej Straży Pożarnej (OSP) jest kluczowym etapem w przygotowaniu do służby. To przepustka do udziału w pierwszej akcji ratowniczo-gaśniczej. Artykuł przedstawia, jak wygląda to szkolenie, uwzględniając najnowszy program i zasady. Obecnie szkolenia podstawowe realizowane są w oparciu o program szkolenia podstawowego strażaka ratownika OSP z dnia 4 marca 2022 roku. Od lutego 2022 r. obowiązują nowe "Zasady organizacji szkoleń członków Ochotniczych Straży Pożarnych biorących bezpośredni udział w działaniach ratowniczych", które zmieniły zakres tematyczny i godzinowy poszczególnych szkoleń.

Wymagania i Formalności Przed Przystąpieniem do Kursu

Przystąpienie do kursu podstawowego OSP wymaga spełnienia kilku podstawowych warunków formalnych. Aby wziąć udział w szkoleniu, kandydat musi być członkiem jednostki Ochotniczej Straży Pożarnej. Tylko jednostka macierzysta może skierować go na szkolenie. Kluczowym elementem procesu rekrutacji jest również zaangażowanie własnej jednostki OSP. Każdy kandydat musi uzyskać skierowanie na kurs od zarządu swojej jednostki OSP. Jest to dokument potwierdzający, że dana osoba jest aktywnym członkiem OSP i jej udział w szkoleniu jest uzasadniony potrzebami jednostki. Bez tego skierowania formalnie nie można przystąpić do kursu. Warunki przyjęcia na poszczególne szkolenia zostały rozesłane do Urzędów Miast oraz Urzędów Gmin.

Wymagania wiekowe i zdrowotne

• W szkoleniu podstawowym mogą uczestniczyć osoby, które ukończyły 16 lat i nie przekroczyły 65 lat.
• W przypadku osób nieletnich (16-18 lat) wymagana jest zgoda rodziców/prawnych opiekunów na udział w szkoleniu. Osoby niepełnoletnie, które zdały egzamin, otrzymują zaświadczenie o ukończeniu szkolenia. Natomiast zgodnie z obowiązującym prawem w działaniach ratowniczo-gaśniczych będą mogły brać udział po ukończeniu 18 roku życia. W przypadku dużej ilości osób pełnoletnich, osoby nieletnie mogą nie być przyjmowane, z uwagi na ich brak możliwości bezpośredniego udziału w działaniach ratowniczo-gaśniczych.
• Kluczowym warunkiem jest także posiadanie ukończonych 18 lat i nieprzekroczonych 65 lat dla pełnego zakresu wymagań.
• Wspomniane badania lekarskie są niezwykle istotne. Muszą one jednoznacznie potwierdzić, że kandydat jest zdolny do udziału w działaniach ratowniczych, które bywają bardzo obciążające fizycznie i psychicznie. Badania te zazwyczaj wykonuje się u lekarza medycyny pracy, często wskazanego przez Komendę Powiatową lub Miejską Państwowej Straży Pożarnej, lub w placówkach posiadających odpowiednie uprawnienia. Ich celem jest zapewnienie bezpieczeństwa zarówno samemu kandydatowi, jak i całej drużynie ratowniczej.

Instruktaż wstępny BHP

Szkolenie podstawowe rozpoczyna się spotkaniem organizacyjnym, podczas którego realizowana jest tematyka instruktażu ogólnego w ramach szkolenia wstępnego BHP. Po przeprowadzeniu instruktażu kursant otrzymuje kartę szkolenia wstępnego z zakresu BHP. Następnie w macierzystej jednostce OSP naczelnik przeprowadza instruktaż stanowiskowy dla kursantów i potwierdza to wpisem w otrzymanej wcześniej karcie szkolenia.

Czas Trwania i Organizacja Kursu

Minimalny czas trwania kursu podstawowego OSP wynosi 133 godziny. Jest to wymóg określony przez Komendę Główną Państwowej Straży Pożarnej, a program szkolenia jest systematycznie aktualizowany, aby odpowiadać na współczesne wyzwania i zagrożenia.

Podział godzinowy

Te 133 godziny szkolenia nie są jednolite. Zostały one precyzyjnie podzielone na część teoretyczną i praktyczną, aby zapewnić wszechstronne przygotowanie:

• 65 godzin na teorię, która stanowi bazę wiedzy.
• 68 godzin na praktykę, gdzie tę wiedzę można przełożyć na konkretne umiejętności.

Formy realizacji szkolenia

Szkolenie realizowane jest przez jednostki Państwowej Straży Pożarnej. Może być realizowane stacjonarnie, lub zakres teoretyczny może być realizowany przy wykorzystaniu metod nauczania na odległość (e-learning).

• E-learning: Część teoretyczna kursu coraz częściej realizowana jest z wykorzystaniem platform e-learningowych. Choć forma zdalna może zapewnić większą elastyczność w dostępie do materiałów i pozwala uczyć się we własnym tempie, nie skraca ona całkowitego wymaganego czasu poświęconego na teorię. Nadal obowiązuje limit 65 godzin, który trzeba wypełnić, niezależnie od tego, czy materiał jest przyswajany podczas wykładów stacjonarnych, czy przez internet.
• Zajęcia praktyczne: Powinny być realizowane z zachowaniem zasady 1 instruktor na 4-10 słuchaczy.

Harmonogram kursu

Sposób organizacji kursu podstawowego OSP zazwyczaj dostosowany jest do możliwości kandydatów, tak aby maksymalnie ułatwić im zdobycie potrzebnych kwalifikacji.

• Tryb weekendowy: Najczęściej spotykanym i zarazem najbardziej popularnym trybem jest szkolenie weekendowe. W tej formie zajęcia odbywają się głównie w soboty i niedziele, co pozwala strażakom-ochotnikom pogodzić naukę z obowiązkami zawodowymi i rodzinnymi. Realizacja kursu w tym trybie zazwyczaj rozkłada się na okres od 2 do 3 miesięcy.
• Tryb ciągły: Jest to opcja rzadsza, ale znacznie szybsza. Zazwyczaj jest organizowana w okresach, gdy uczestnicy mają więcej wolnego czasu, na przykład podczas ferii zimowych lub wakacji letnich. W takim przypadku cały kurs, obejmujący 133 godziny zajęć, może zostać ukończony nawet w ciągu około 2-3 tygodni.
• Rozwiązania mieszane: Istnieją również rozwiązania mieszane, łączące elementy obu trybów, w zależności od specyfiki danej jednostki organizującej szkolenie.

W przypadku gdy absencja słuchacza na zajęciach praktycznych wyniesie powyżej 20%, kandydat zostanie skreślony z listy.

Program Szkolenia: Teoria i Praktyka

Program kursu podstawowego OSP jest kompleksowy i ma na celu przygotowanie strażaka do różnorodnych sytuacji, z jakimi może się spotkać podczas akcji ratowniczo-gaśniczych. Zakres tematów poruszanych na szkoleniu podstawowym jest bardzo szeroki, co wynika z faktu, że jako strażak-ratownik podczas akcji spotyka się z wieloma różnymi sytuacjami, do których musi być dobrze przygotowany.

Część teoretyczna (65 godzin)

Teoria obejmuje szeroki zakres zagadnień, stanowiących bazę wiedzy:

• Organizacja ochrony przeciwpożarowej
• Zasady działania służb
• Taktyka działań ratowniczych i medycznych
• Bezpieczeństwo i higiena pracy (BHP)
• Służba wewnętrzna
• Podstawy organizacji akcji gaśniczej

Część praktyczna (68 godzin)

Część praktyczna to czas na zdobywanie konkretnych umiejętności w warunkach zbliżonych do rzeczywistych. Zajęcia te odbywają się na specjalistycznych poligonach i placach ćwiczeń. Podczas szkolenia praktycznego strażak-ratownik OSP musi opanować obsługę szeregu kluczowych urządzeń i sprzętu. Na egzaminie praktycznym można spodziewać się wszystkiego, co było ćwiczone podczas zajęć praktycznych. Szczególną uwagę należy zwrócić na umiejętność posługiwania się specjalistycznym sprzętem, znajomość zasad prowadzenia korespondencji radiowej czy też znajomość przepisów BHP.

Obowiązkowy Test w Komorze Dymowej

Jednym z najbardziej wymagających, a zarazem kluczowych elementów kursu podstawowego OSP jest obowiązkowy test w komorze dymowej. Jest to specjalnie przygotowane pomieszczenie, w którym symulowane są warunki panujące podczas pożaru: wysoka temperatura, zadymienie i ograniczona widoczność. Celem tego ćwiczenia jest weryfikacja odporności psychofizycznej strażaków na obciążenia związane z pracą w ekstremalnych warunkach. To nie tylko sprawdzian wytrzymałości, ale także umiejętności zachowania spokoju i podejmowania decyzji pod presją. Test w komorze dymowej jest również wymagany dla strażaków Ochotniczych Straży Pożarnych włączonych do Krajowego Systemu Ratowniczo-Gaśniczego (KSRG) nie rzadziej niż raz na 5 lat, w celu sprawdzenia ich odporności na obciążenia psychofizyczne w warunkach zbliżonych do rzeczywistych.

Przebieg testu

Typowy test w komorze dymowej polega na wykonaniu szeregu zadań w pełnym umundurowaniu bojowym, z założonym aparatem ochrony dróg oddechowych. Może to obejmować m.in.:

• Pokonanie toru przeszkód.
• Odnalezienie i ewakuację pozorowanego poszkodowanego.
• Obsługę sprzętu gaśniczego.

Wszystko to odbywa się w warunkach silnego zadymienia, które znacząco ogranicza pole widzenia. Jest to więc przede wszystkim sprawdzian praktycznych umiejętności i sprawności fizycznej w specyficznych warunkach. W czasie testu sprawdza się orientację, zdolność do przemieszczania w warunkach zadymienia i ograniczonej widoczności. Kartę skierowania na test podpisuje właściwy komendant gminny/prezes OSP/naczelnik OSP kierujący na test/ćwiczenie w komorze dymowej. Próba wysiłkowa (bieżnia, rower, młot podciągowy i drabina bez końca) realizowana jest w obuwiu sportowym, a ścieżka treningowa pokonywana jest w obuwiu specjalnym.

Przygotowanie do testu

Aby jak najlepiej przygotować się do testu w komorze dymowej, warto zadbać o kondycję fizyczną i psychiczną. Regularne ćwiczenia fizyczne, zwłaszcza te poprawiające wydolność oddechową i siłę mięśniową, będą bardzo pomocne. Równie ważne jest przygotowanie mentalne: świadomość celu ćwiczenia, pozytywne nastawienie i pewność siebie mogą znacząco wpłynąć na wynik. Należy pamiętać, że jest to etap szkolenia, który ma na celu nie tylko ocenę, ale przede wszystkim naukę radzenia sobie w trudnych sytuacjach.

Egzaminy Końcowe

Egzamin składa się z części teoretycznej, praktycznej oraz z BHP. Do egzaminu praktycznego zostają zakwalifikowane osoby, które zrealizowały zagadnienia poruszane na szkoleniu, otrzymały zaliczenie z części teoretycznej egzaminu i zaliczyły test w komorze dymowej.

Egzamin teoretyczny

Egzamin z części teoretycznej jest egzaminem pisemnym. Zazwyczaj składa się z kilkudziesięciu pytań zamkniętych jednokrotnego wyboru. Egzamin zostaje zaliczony, jeżeli zdający uzyskał minimum 70% możliwych do zdobycia punktów. Egzamin jest realizowany w formie testu wielokrotnego wyboru składającego się z 30 pytań z jedną odpowiedzią poprawną. Jeśli zajęcia teoretyczne realizowane były przy wykorzystaniu metod nauczania na odległość, część teoretyczna egzaminu przeprowadzona zostanie po ukończeniu modułu teoretycznego i przed rozpoczęciem zajęć praktycznych (każda partia materiału musi być zaliczona w 100%). W przypadku gdy zajęcia teoretyczne odbywały się stacjonarnie, cały egzamin zostanie zorganizowany na zakończenie szkolenia.

Egzamin praktyczny

Na egzaminie praktycznym można spodziewać się wszystkiego, co wcześniej ćwiczono podczas zajęć praktycznych. Na pewno należy zwrócić uwagę na umiejętność posługiwania się specjalistycznym sprzętem, znajomość zasad prowadzenia korespondencji radiowej czy też znajomość przepisów BHP.

Egzamin z zakresu BHP

Egzamin z zakresu BHP przeprowadzany jest na zakończenie szkolenia, po zrealizowaniu wszystkich zajęć określonych w programie. Egzamin składa się z testu (minimum 10 zadań wielokrotnego wyboru z jedną prawidłową odpowiedzią). Egzamin uznaje się za zaliczony, jeżeli słuchacz uzyskał min. 70% możliwych do zdobycia punktów.

Uprawnienia po Ukończeniu Kursu i Dalszy Rozwój

Ukończenie kursu podstawowego OSP z wynikiem pozytywnym jest kluczowym momentem dla każdego ochotnika. Przede wszystkim, nadaje ono strażakowi-ratownikowi prawo do udziału w działaniach ratowniczo-gaśniczych prowadzonych przez jego jednostkę. Oznacza to, że po zdaniu egzaminów i spełnieniu wszystkich wymogów, można być formalnie włączonym do podziału bojowego i brać udział w wyjazdach do zdarzeń. Zdanie egzaminów potwierdzających ukończenie niniejszego szkolenia jest równoznaczne z nabyciem uprawnień z zakresu obsługi sieci radiowych UKF PSP.

Warto jednak podkreślić, że samo ukończenie kursu podstawowego nie oznacza, że strażak może od razu samodzielnie podejmować wszystkie decyzje na akcji. Uprawnia on do udziału w działaniach, ale zawsze w ramach struktury jednostki i pod nadzorem bardziej doświadczonych kolegów lub dowódcy.

Możliwości dalszego rozwoju

Po zdobyciu podstawowych kwalifikacji, droga rozwoju strażaka-ratownika OSP jest szeroka. Istnieje wiele możliwości poszerzenia swoich kompetencji i specjalizacji. Do najczęściej wybieranych szkoleń specjalistycznych należą:

• Kurs Kwalifikowanej Pierwszej Pomocy (KPP), który znacząco podnosi umiejętności w zakresie ratownictwa medycznego.
• Szkolenia z zakresu obsługi specjalistycznego sprzętu (np. ratownictwo techniczne, chemiczne).
• Kursy przygotowujące do pełnienia ról dowódczych, takie jak kurs dowódców zastępów.

tags: #kurs #strazacki #1 #stopnia