Wprowadzenie do hydrantów wewnętrznych
Istnieje rodzaj urządzeń przeciwpożarowych, których praktyczne wykorzystanie jest zjawiskiem rzadkim, choć stosuje się je powszechnie. Bywa, że pożar powstaje mimo podjętych środków ostrożności i rozwija się do takich rozmiarów, przy których użycie gaśnicy nie pomaga. W wielu przypadkach jest jeszcze hydrant wewnętrzny, czyli wąż z prądownicą, podłączony do zaworu, do którego dopływa woda pod odpowiednim ciśnieniem.
Urządzenie to jest na tyle powszechnie stosowane, że każdy je widział i choć raz w życiu o nim pomyślał, nawet bezwiednie. Niestety, przeciętny człowiek niewiele wie o zastosowaniu hydrantu w praktyce.
Rodzaje i budowa hydrantów wewnętrznych
Mamy trzy, a nawet cztery rodzaje hydrantów wewnętrznych, które różnią się średnicą, a w ślad za tym wydajnością. Pochodną tego jest różnica w budowie węży, zwijadeł i szafek hydrantowych. Owe trzy rodzaje to hydranty 25, 33 oraz 52. Cyfry oznaczają średnicę wewnętrzną węża w milimetrach.
Hydranty 25, 33 i 52 - kluczowe różnice
Zawór hydrantowy 52 różni się od hydrantów 25 i 33 nie tylko brakiem węża, ale też istotną różnicą użytkową. O ile hydranty (zawory z wężami) są przeznaczone do obsługi przez przeciętnych użytkowników budynku, o tyle zawory hydrantowe 52 montuje się dla wygody i szybkości działania strażaków.
Węże półsztywne (hydranty 25 i 33)
Hydranty 25 i 33 mają węże tzw. półsztywne. Są one elastyczne, ale zachowują na tyle sztywności, że zwinięcie ich w krąg nie zamyka przekroju. Jest to bardzo istotna i przydatna cecha, ponieważ węże są przechowywane w szafkach hydrantowych na zwijadłach. Zwijadła są uchylne na zawiasach, a wąż połączony jest z zaworem przez elastyczne złącze, co zapobiega jego ukręceniu. Pozwala to na wyciągnięcie ze zwijadła tylko tak długiego odcinka węża, jaki jest potrzebny do gaszenia, bez plątania i załamywania. Dzięki półsztywności woda płynie całym przekrojem węża, co zapobiega spadkom ciśnienia i wydajności.
Węże płasko składane (hydranty 52)
Z wężami hydrantów 52 nie jest już tak wygodnie, gdyż jeśli nie ma w nich wody, są całkiem wiotkie. Choć technicznie możliwe jest wyprodukowanie ich jako półsztywnych, użytecznie długi odcinek takiego węża zajmuje bardzo dużo miejsca. Jednocześnie im szerszy wąż, tym mniejsze możliwości jego splątania przy użyciu. Z powyższych względów hydranty 52 są wyposażane w węże płasko składane, które całkowicie zamykają swój przekrój przy braku napełnienia wodą. Prawidłowe użycie płaskoskładanego węża 52 jest bardziej kłopotliwe niż półsztywnych węży 25 i 33 - wymaga całkowitego rozwinięcia i dbałości o brak załamań.
Wydajność i ciśnienie
Trudność użycia węży płasko składanych jest rekompensowana ich wydajnością. Przy odpowiednim ciśnieniu hydrant 52 podaje prawie trzy razy więcej wody niż hydrant 25 i niemal dwukrotnie więcej niż hydrant 33. Bez odpowiedniego ciśnienia nie będzie jednak należytego wydatku wody.
Przepisy nakładają obowiązek zmieszczenia się z wartościami ciśnienia dla zaworów hydrantów 25 w granicach 0,2-1,2 MPa (2-12 barów). Dla zaworów hydrantów 33 i 52 dopuszczalna górna granica ciśnienia jest niższa i wynosi 0,7 MPa (7 barów). Różnica wynika z tego, że wąski wąż hydrantu 25 nawet przy dużym ciśnieniu daje się kierować osobie o średniej posturze. Grubsze węże przy ciśnieniu rzędu 8 barów są trudniejsze do kontroli.
W budynkach wysokich i wysokościowych sama wysokość hydrostatyczna słupa wody powoduje trudności z należytym podziałem ciśnienia, co również jest brane pod uwagę.
Przeznaczenie hydrantów w zależności od typu
Hydranty o różnych średnicach różnią się przeznaczeniem:
- Hydranty 25: przeznaczone dla budynków zaliczonych pod względem pożarowym do kategorii zagrożenia ludzi (ZL).
- Hydranty 33: przeznaczone dla garaży.
- Hydranty 52: przeznaczone do budynków przemysłowo-magazynowych (PM).
W garażu mamy do czynienia z pożarem intensywnym, lecz o ograniczonej powierzchni. W magazynach czy obiektach przemysłowych wykrycie pożaru nie zawsze jest natychmiastowe, a ze względu na znaczne nagromadzenie materiałów palnych pożar bywa intensywny, najczęściej przy tym trudno dostępny, zwłaszcza ze względu na wysokość pomieszczeń. Zatem użycie hydrantu 52, podającego dużą masę wody, jest jak najbardziej wskazane.
Wymagania dotyczące rozmieszczenia i zasięgu
Stosowanie hydrantów nie jest wymagane we wszystkich rodzajach obiektów; zależy od potencjalnego zagrożenia pożarowego, które rośnie z wielkością i wysokością budynku, liczbą osób w nim przebywających oraz ilością materiałów palnych.
Hydranty rozmieszcza się tak, by swoim zasięgiem kryły całą powierzchnię budynku. Chodzi o możliwość doprowadzenia węża do każdego pomieszczenia i dostrzelenia prądem wody w każde jego miejsce. Dla hydrantów 25 i 33 jest to długość do 30 m odcinka węża plus 3 m stożkowego prądu wody.
W budynkach wielokondygnacyjnych hydranty rozmieszcza się na każdej kondygnacji. Lokalizuje się je w pobliżu klatek schodowych, na korytarzach, przy wejściach na poddasza, przy wejściach do pomieszczeń technicznych i magazynowych oraz proporcjonalnie w przestrzeni pomieszczeń.
Kryteria stosowania hydrantów w budynkach ZL
- W budynkach kategorii zagrożenia ludzi ZL I (dyskoteki, kina, teatry), ZL II (przedszkola, szpitale, domy opieki społecznej) lub ZL V (hotele, internaty) należy je stosować, gdy strefa pożarowa o danej ZL przekracza powierzchnię 200 m², niezależnie od wysokości budynku.
- W budynku kategorii zagrożenia ludzi ZL III mamy zróżnicowane kryteria wysokościowo-powierzchniowe. Jeśli budynek jest średniowysoki, a powierzchnia strefy pożarowej ZL III przekracza 200 m², hydrant jest wymagany.
Kryteria stosowania hydrantów w garażach i obiektach PM
- Garaże: hydranty 33 stosuje się, gdy garaż jednokondygnacyjny, zamknięty, przeznaczony jest dla więcej niż 10 stanowisk postojowych.
- Budynki przemysłowo-magazynowe (PM): obowiązek stosowania hydrantów wynika z gęstości obciążenia ogniowego (Qd) i powierzchni strefy pożarowej. Kryterium Qd to 500 lub 1000 MJ/m², a powierzchni to 100 lub 200 m².
Zawory hydrantowe 52 należy stosować w budynkach wysokich i wysokościowych, również do ochrony stref pożarowych kategorii zagrożenia ludzi ZL IV.
Zasada działania i obsługa hydrantów
Hydranty wewnętrzne służą do gaszenia pożaru w pierwszej fazie jego rozwoju. Należy jednak pamiętać, że użycie gaśnicy jest szybsze, bezpieczniejsze i przynosi mniej szkód. Gaśnica jest wygodniejsza w użyciu i może być obsługiwana przez jedną osobę.
Obsługa jedno- i dwuosobowa
W przypadku hydrantu, obsługa przez dwie osoby jest znacznie wygodniejsza i pewniejsza. Szczególnie w przypadku hydrantu 52 z wężem płasko składanym, obsługa dwuosobowa jest niezbędna: jeden użytkownik trzyma prądownicę, a drugi odkręca zawór. Wąż musi być całkowicie rozwinięty przed podaniem wody, aby zapobiec jego zapętleniu.
W przypadku węża półsztywnego, obsługa jednoosobowa jest możliwa, ale wymaga uruchomienia zaworu, a następnie ciągnięcia węża z wodą w stronę pożaru, co nie jest ani wygodne, ani lekkie. Jeśli prądownica nie ma własnego zaworu, woda leje się z niej po drodze, co przeszkadza w akcji.
Z tych powodów hydrant powinny obsługiwać co najmniej dwie osoby: jedna rozwija wąż i celuje w ogień, a druga odkręca zawór hydrantowy.
Konieczność odłączenia zasilania
Użycie hydrantu wiąże się z koniecznością odłączenia dopływu prądu do budynku przed podaniem wody. Wymaga to dodatkowej osoby, która zlokalizuje i wyłączy przeciwpożarowy wyłącznik prądu (PWP).
W budynkach jednorodzinnych, dwurodzinnych, niskiej zabudowy osiedlowej oraz zagrodowej, gdzie PWP nie występuje, należy odciąć energię elektryczną (i gazową) poprzez wyłącznik różnicowoprądowy lub bezpieczniki główne. Należy pamiętać, że użycie bezpieczników głównych bywa problematyczne ze względu na ich lokalizację i plombowanie przez zakłady energetyczne.
Łączniki rewizyjne z zaworem hydrantowym
Łącznik rewizyjny z zaworem hydrantowym jest elementem wykorzystywanym do oczyszczania rurociągów oraz do przeprowadzania zabiegów rewizyjnych w instalacjach wodnych, ściekowych, przemysłowych oraz innych płynów obojętnych chemicznie.
Specyfikacja techniczna
- Materiał wykonania: Zawór hydrantowy wykonany z AlSi, zgodny z normą PN-EN 1706.
- Ochrona antykorozyjna: Powłoka na bazie żywicy epoksydowej, minimum 250μm.
- Połączenia: Kołnierzowe i przyłącza zgodne z PN-EN 1092-2 (DIN 2501), ciśnienie PN10, PN16.
- Znakowanie: Odpowiada wymaganiom norm PN-EN 19, PN-EN 1074.
- Zastosowanie: Instalacje do ścieków, wody przemysłowej oraz innych płynów obojętnych chemicznie (NBR, max. +70°C), dla wody pitnej (EPDM, max. +120°C).
Montaż
Zawór można montować na rurociągu w pozycji poziomej lub pionowej.
Podsumowanie i alternatywne rozwiązania
Ze względu na złożoność obsługi, konieczność odłączenia zasilania oraz potencjalne zagrożenia związane z samym pożarem, użycie hydrantów wewnętrznych przez przeciętnych użytkowników jest rzadkie. Często akcję gaśniczą przejmuje straż pożarna.
Każde gospodarstwo domowe dysponujące kranem z wodą i wężem do podlewania ogrodu posiada namiastkę hydrantu wewnętrznego. Aby zwiększyć jej skuteczność, zaleca się:
- Zakup węża na zwijadle dla wygody użytkowania i dłuższego żywotności.
- Zamontowanie prądowniczki dającej rozproszony prąd wody, idealnie na sztycy metrowej długości, co zwiększa bezpieczeństwo użytkownika.
- Nauczenie się odłączania dopływu energii elektrycznej do budynku, co jest kluczowe dla bezpieczeństwa podczas gaszenia wodą.