FABRYCZNY KLUB SPORTOWY (FKS) „PZL - STAL” był największym i najbardziej zasłużonym klubem sportowym w historii Mielca, a także jednym z czołowych klubów południowo-wschodniej Polski. Wniósł znaczący dorobek i trwałe wartości do historii sportu polskiego i kultury fizycznej. Klub działał od 10 kwietnia 1939 roku, z przerwą w czasie okupacji hitlerowskiej, do 12 czerwca 1997 roku.
Początki i rozwój (1939-1950)
Dnia 10 kwietnia 1939 roku, z inicjatywy grupy pracowników nowo powstałej Wytwórni Płatowców Nr 2 w Mielcu, powołano do życia klub sportowy pod nazwą „PZL”. Pierwszą sekcją była drużyna piłki nożnej, a drugą - drużyna siatkówki męskiej. Obie rozegrały po kilka towarzyskich spotkań latem tego roku, ale do oficjalnych rozgrywek nie przystąpiły z powodu wybuchu II wojny światowej.
W czasie okupacji hitlerowskiej, mimo zakazu działalności sportowej, piłkarze nielegalnie rozgrywali mecze zarówno w Mielcu, jak i w sąsiednich miastach. Wznowienie oficjalnej działalności klubowej nastąpiło 22 czerwca 1945 roku. Przyjęto nową nazwę - „Robotniczy Klub Sportowy PZL Zryw”. Reaktywowano drużynę piłki nożnej, a ponadto powstały sekcje boksu i tenisa stołowego. Dwa lata później, w 1947 roku, odrodziła się sekcja siatkówki męskiej i utworzyła się sekcja szachowa.
W latach 1948-1949 wybudowano, niemal całkowicie w czynie społecznym, stadion w południowo-wschodniej części osiedla fabrycznego. Współcześnie jest to teren pomiędzy ulicami: S. Wyspiańskiego, M. Konopnickiej, J. Kochanowskiego i S. Żeromskiego. Obiekt stanowiły: boiska do piłki nożnej, siatkówki i koszykówki oraz bieżnia i inne urządzenia lekkoatletyczne.
W sierpniu 1949 roku zmieniono nazwę klubu na „Związkowy Klub Sportowy Stal”.
Dynamiczny rozwój i rozbudowa infrastruktury (lata 50. i 60.)
W 1951 roku utworzono kolejne sekcje: strzelecką, motorową i hokejową. Z powodu rozbudowy osiedla, w 1952 roku rozpoczęto budowę nowego stadionu w północno-zachodniej części miasta. Środki finansowe na tę inwestycję otrzymano z Głównego Komitetu Kultury Fizycznej. Również w 1952 roku powstały następne sekcje: lekkoatletyczna, kolarska, siatkówki kobiet, piłki ręcznej mężczyzn i sportów wodnych. Ta ostatnia została rozwiązana w następnym roku.
W 1953 roku oddano do użytku pierwszą część stadionu - główne boisko do piłki nożnej, a w 1954 roku cały obiekt z widownią na 7 tysięcy miejsc (2 trybuny ziemne). Oprócz boiska głównego powstały: bieżnia okólna, skocznie i inne urządzenia do lekkoatletyki, 2 boiska piłkarskie treningowe, kilka boisk do siatkówki, boisko do koszykówki i korty tenisowe. Okazały na owe czasy kompleks obiektów był silnym impulsem do dalszego rozwoju klubu.
Równocześnie do Mielca ściągano uznaną kadrę trenerską i zaawansowanych sportowców, oferując dobrze płatną pracę w Wytwórni Sprzętu Komunikacyjnego. W tym czasie sport wyczynowy uprawiano po pracy zawodowej. Taka polityka klubu przyniosła szybkie efekty sportowe. W 1955 roku do II ligi państwowej awansowały zespół piłki nożnej i drużyna bokserska, a w 1957 roku tenisiści stołowi, lekkoatleci i siatkarze.
Na fali entuzjazmu tworzono kolejne sekcje - szermierczą (1955 r.) i gimnastyczną (1956 r.), ale rozpoczęto też rozwiązywanie sekcji nie rokujących zdecydowanego postępu. Zaprzestała działalności sekcja motorowa, w 1957 roku upadła sekcja szermiercza, a w 1958 roku sekcja hokeja na lodzie. Sekcję szachową przekazano w 1955 roku do Zakładowego Domu Kultury.
Kolejnym skokiem jakościowym był awans do I ligi (ówczesnej ekstraklasy) siatkarzy (1959 r.), piłkarzy nożnych (1960 r.) i tenisistów stołowych (1961 r.). Wprawdzie nie utrzymały się w nich długo (1-2 sezony), ale przełamanie bariery wstępu do czołówki krajowej było odtąd dla mieleckich sportowców niezwykle skutecznym bodźcem do podnoszenia poziomu.
Lata 60. rozpoczęto od budowy hali sportowo-widowiskowej. Środki finansowe uzyskano z Totalizatora Sportowego, Społecznego Funduszu Odbudowy Kraju i Stolicy, macierzystej WSK, Zjednoczenia Przemysłu Lotniczego i Powiatowej Rady Narodowej w Mielcu. Główną część hali (boisko do gier zespołowych o wymiarze 50 m x 24 m oraz 2 trybuny dla około 2 tysięcy osób) oddano do użytku 9 listopada 1963 roku, a basen kryty - 17 kwietnia 1967 roku.
Jeden z najbardziej okazałych w tym czasie w kraju obiektów halowych (poza główną salą i basenem funkcjonowały 2 sale gimnastyczne, gabinety odnowy, szatnie dla zawodników i szereg innych pomieszczeń) zapewnił bardzo dobre warunki dla rozwoju tak zwanych sportów halowych. Korzystały zeń głównie sekcje: koszykówki męskiej (powstała w 1960 r.), siatkówki kobiet i mężczyzn, piłki ręcznej, boksu i tenisa stołowego oraz od 1967 roku sekcja pływacka (utworzona po uruchomieniu basenu krytego). Zakupiono także rozległe tereny pomiędzy zespołem basenów odkrytych a torami kolejowymi (1968 r.).
W latach 60. nastąpił też zasadniczy zwrot w polityce szkoleniowej klubu. Główny akcent położono na pracę z miejscową utalentowaną młodzieżą, co zaowocowało między innymi zdobyciem medali przez juniorów w piłce nożnej i wychowaniem szeregu reprezentantów Polski w młodzieżowych kategoriach wiekowych w różnych dyscyplinach sportowych. Młodzi mielczanie stanowili też trzon I-ligowej drużyny siatkówki, zespołu piłki nożnej, który awansował ponownie do I ligi oraz drużyny piłki ręcznej, która także wywalczyła awans do I ligi.
Formami docenienia przez centralne władze sportowe osiągnięć inwestycyjnych i sportowych było powierzanie „Stali” organizacji zawodów o wysokiej randze, między innymi Jubileuszowych 40. Mistrzostw Polski w Boksie (1969 r.). Także w 1969 roku w Mielcu, prawdopodobnie pierwszym mieście w Polsce, rozpoczęto obowiązkową naukę pływania w klasach pierwszych szkół podstawowych. Natomiast przykrym akcentem tego okresu było zakończenie działalności sekcji: tenisowej i kolarskiej (1968 r.), bokserskiej i koszykówki (1970 r.).
"Złoty Okres" lat 70.
Lata 70. były „złotym okresem” w działalności FKS Stal, bowiem w każdym roku odnoszono sukcesy nie tylko na skalę krajową, ale także i międzynarodową. Zasadniczy wpływ na ten sportowy awans miało zdecydowanie większe zaangażowanie finansowe i organizacyjne WSK, a zwłaszcza jej dyrektora naczelnego Tadeusza Ryczaja i szerokiego grona współpracowników.
Kolejny raz powiększono bazę i podwyższono jej poziom do standardu europejskiego. W 1971 roku przyjął pierwszych gości hotel „Jubilat”. W latach 1972-1976 przebudowano stadion, uzyskując na nowoczesnych dwupoziomowych trybunach 30 tysięcy miejsc dla publiczności. Później okazało się, że na meczach „Stali” z „Realem” Madryt i Hamburgerem SV trybuny pomieściły około 40 tysięcy widzów. Kolejną inwestycją było sztuczne oświetlenie stadionu głównego, wykonane w latach 1979-1980.
Wśród sportowców prym wiodła drużyna piłki nożnej, która zdobyła tytuł mistrza Polski w latach 1973 i 1976 oraz wicemistrza w 1975 roku. Pozostałe sekcje także odnosiły liczące się sukcesy, między innymi zespół piłki ręcznej wywalczył Puchar Polski w 1971 roku i tytuł wicemistrza Polski w 1975 roku, siatkarze - juniorzy zostali mistrzami Polski w 1976 roku, a pływacy i lekkoatleci zdobyli szereg indywidualnych medali na Mistrzostwach Polski. Kilkudziesięciu zawodników „Stali” było reprezentantami Polski w różnych kategoriach wiekowych.
Pierwszymi mieleckimi olimpijczykami byli uczestnicy Igrzysk Olimpijskich w Monachium (1972 r.): Grzegorz Lato (złoty medal drużynowo z zespołem piłki nożnej) oraz piłkarze ręczni: Franciszek Gąsior, Jan Wojciech Gmyrek i Robert Zawada.
Lata 80.: Utrata impetu i utrzymanie standardu
W latach 80. także nie brakowało sukcesów, ale z wolna tracono impet. Osiągnięciem inwestycyjnym było oddanie do użytku bieżni torpolowej (1 września 1988 roku przeprowadzono pierwsze zawody lekkoatletyczne - Memoriał W. Gąssowskiego) oraz zakończenie budowy zespołu boisk i kortów na terenach pomiędzy basenami odkrytymi i torami kolejowymi. Rozpoczęto też budowę sztucznego lodowiska. Utrzymywano przy tym wysoki standard istniejących obiektów (między innymi wykonano remont dachu hali), toteż rozgrywano na nich liczne prestiżowe zawody sportowe.
Między innymi 31 października 1984 roku odbył się mecz piłki nożnej z cyklu eliminacji do Mistrzostw Świata - 1986, w którym reprezentacja Polski zremisowała 2:2 z Albanią, a w latach: 1985, 1986 i 1989 na basenie odkrytym przeprowadzono mistrzostwa Polski.
Kryzys i likwidacja klubu (lata 90.)
Transformacja ustrojowa państwa, rozpoczęta w 1989 roku i prowadzona w latach 90., niekorzystnie wpłynęła na funkcjonowanie wielkich państwowych zakładów pracy (w tym WSK Mielec) i finansowanie przez nie klubów sportowych. Stopniowy upadek WSK i innych większych mieleckich zakładów pracy, lawinowo rosnące bezrobocie oraz trudna sytuacja miasta były głównymi przyczynami stopniowego kurczenia się działalności Stali.
Wprawdzie czyniono wiele, aby złagodzić i przetrwać ten kryzys, ale było to dalece niewystarczające dla rosnących wymagań sportu wyczynowego. Wstrzymano wszelkie inwestycje, między innymi budowę sztucznego lodowiska. Sprzedawano najlepszych zawodników, pozyskiwano prywatnych sponsorów (jak się okazało, zbyt słabych do zaspokojenia potrzeb), na wschodniej części stadionu uruchomiono bazar w czwartki i soboty (od 22 lutego 1990 roku), podejmowano się organizacji zawodów międzypaństwowych (między innymi 30 czerwca 1990 roku - czwórmecz lekkoatletyczny: Bułgaria - Rosyjska SRR - Ukraina - Polska, 9 września 1992 roku - mecz piłki nożnej Polska - Izrael 1:1, 12 października 1994 roku - mecz piłki nożnej z cyklu eliminacji do Mistrzostw Europy - 96 Polska - Azerbejdżan 1:0, mecz piłki nożnej Polska - Białoruś 1:1), pływackich Mistrzostw Polski w różnych kategoriach wiekowych, zgrupowań i obozów szkoleniowych oraz dochodowych imprez artystycznych. Coraz uboższa kasa klubowa i relatywnie niewielka pomoc z zewnątrz (środki finansowe Urzędu Wojewódzkiego i Gminy Miejskiej w Mielcu) ledwie w części zabezpieczały wydatki klubowe.
Wprawdzie siatkarki awansowały do czołówki krajowej, a młodzi lekkoatleci i pływacy zdobywali kolejne medale Mistrzostw Polski, ale wyraźnie pogarszały się wyniki sportowe w wiodących dotąd sekcjach. W 1992 roku drużyna piłki ręcznej mężczyzn spadła z grupy B I ligi i niedługo potem została wycofana z rozgrywek. W 1996 roku wycofano siatkarzy z rozgrywek II ligi, a piłkarze zostali zdegradowani do II ligi. W czasie rundy wiosennej sezonu 1996/1997 roku wycofano (zaskakując tym całą sportową Polskę) drużynę piłkarską z II ligi.
Dnia 12 czerwca 1997 roku Walne Zgromadzenie Członków FKS PZL-Stal, po wnikliwej analizie stanu organizacyjno-finansowego klubu, wobec lawinowo rosnących długów i braku perspektyw poprawienia sytuacji podjęło decyzję o jego likwidacji.
Równolegle do tych działań działacze poszczególnych sekcji postanowili kontynuować działalność osobno jako nowe i jednosekcyjne kluby. W ten sposób powstały: Klub Piłki Siatkowej (z I-ligową drużyną siatkówki kobiet), Lekkoatletyczny Klub Sportowy, Mielecki Klub Piłkarski „Stal” (z V-ligową drużyną), Stowarzyszenie Piłki Ręcznej „Stal” i UKS „Ikar” (sekcja pływacka). Z wyjątkiem piłkarzy zawodowych - pozostali sportowcy zostali przekazani, wraz ze sprzętem, z likwidowanego klubu do nowych klubów. Administrację i utrzymanie hali sportowej, basenów oraz terenów sportowo-rekreacyjnych przejęła Gmina Miejska Mielec, włączając te obiekty do Miejskiego Ośrodka Sportu i Rekreacji.
Prezesi Klubu
- Tadeusz Golnik (1939)
- Maciej Sarnowski (1945-1947)
- Marian Suszycki (1948-1950)
- Stanisław Dudziński (1950-1952)
- Kazimierz Dyląg (1953)
- Henryk Żołna (1954-1956)
- Henryk Latos (1956)
- Franciszek Jasiński (1957)
- Marian Zimny (1957-1959)
- Bolesław Mędrala (1959)
- Edward Kołacz (1959)
- Władysław Hubicki (1960-1962)
- Witold Rycerski (1962-1965)
- Stanisław Duszkiewicz (1965-1967)
- Mieczysław Mądracki (1967-1969)
- Stefan Gałka (1969-1972)
- Julian Krężel (1972-1975)
- Stefan Węgrzynek (1975-1977)
- Mieczysław Mądracki (1977-1979)
- Józef Starzyk (1979-1982)
- Stanisław Bek (1982-1984)
- Mieczysław Mądracki (1984-1986)
- Józef Staniszewski (1986-1987)
- Witold Słowiński (1987-1990)
- Edward Świątek (1990)
- Teofil Hernik (1990-1991)
- p.o. Andrzej Bińkowski (1991-1992) długoletni wiceprezes urzędujący
- Tadeusz Witek (1992-1993)
- Stanisław Wójtowicz (1993-1996)
- Manfred Sieroń (1996-1997)
Sekcja Bokserska: Od konspiracji do sukcesów
Pierwsze treningi odbywano konspiracyjnie w okresie okupacji hitlerowskiej, w schronie bloku nr 19 (współcześnie przy ul. J. Kochanowskiego), a pierwszym trenerem był Zbigniew Trzaskoma. Po zakończeniu wojny kilkakrotnie wystartowano na imprezach bokserskich, ale piętrzące się kłopoty organizacyjne nie pozwoliły na dalszą działalność. Jej wznowienie nastąpiło w 1951 roku.
Pozyskano renomowanego trenera Stanisława Kiliana, a następnie drugiego szkoleniowca - Józefa Białasa. Wielkie sukcesy polskiego boksu mocno działały na wyobraźnię mieleckiej młodzieży, toteż licznie garnęła się do sekcji (trenowało około 50 mężczyzn) i mimo nadal trudnych warunków uzyskiwała coraz lepszy poziom. W 1955 roku wywalczono awans do II ligi, co było ówcześnie dużym sukcesem.
Drużynę stanowili (od wagi muszej do ciężkiej): Adam Romaniszyn, Feliks Mikowski, Alojzy Pytel, Tadeusz Padwiński, Ryszard Rachwał, Obiegała, Tadeusz Nowakowski, Franciszek Urban, Franciszek Job, Adam Kustra, Jan Kulczycki i Wiesław Cieniewski. W II lidze zespół „Stali”, wzmocniony kilkoma dobrymi bokserami (Kazimierz i Włodzimierz Bielowie, Ryszard Dudczak, Józef Działowski, Kazimierz Gawlas, Zdzisław Soczewiński i Janusz Sztupecki) regularnie plasował się w czołówce, ale do awansu do ekstraklasy brakowało nieco szczęścia. W 1955 roku odszedł trener S. Kilian i prowadzenie drużyny przejął J. Białas, a od 1957 roku pierwszym trenerem był Zbigniew Cebulak.
Indywidualnie osiągano jeszcze większe sukcesy; T. Nowakowski zdobył tytuł mistrza Polski w 1957 roku i w tym samym roku reprezentował Polskę na Mistrzostwach Europy w Pradze (przegrał pierwszą walkę). W 1955 roku A. Romaniszyn wywalczył mistrzostwo Polski juniorów, a w 1958 roku został mistrzem Polski seniorów. Mistrzem Polski juniorów został także K. Gawlas. R. Dudczak i bracia Bielowie awansowali do czołówki polskich bokserów. Mimo tych znaczących osiągnięć sekcja pracowała nadal w trudnych warunkach, a mecze rozgrywała gościnnie w pawilonie nr 15 (współcześnie to siedziba Komendy Hufca ZHP i innych organizacji społecznych), stołówce zakładowej i na scenie Zakładowego Domu Kultury.
W 1959 roku najlepsi bokserzy odeszli do I-ligowych zespołów „Stali” Stalowa Wola i „Hutnika” Kraków. Drużyna opuściła II ligę i odtąd do 1969 roku walczyła w III lidze, a następnie w rozgrywkach o wejście do II ligi, od 1963 roku już w dobrych warunkach (oddano do użytku halę sportowo-widowiskową). W tym okresie trenerami byli kolejno: J. Białas, Józef Sołdryk, Z. Cebulak, Józef Zienc i Franciszek Job. Utracony dystans do czołówki polskiego boksu (wówczas liczącej się w świecie) nie pozwolił na powrót do II ligi, mimo posiadania sporej grupy utalentowanych zawodników. W latach 60. byli to (w kolejności alfabetycznej): Stanisław Baran, Ryszard Cichoński, Henryk Górecki, Sławomir Grodzki, Stanisław Haliczka, Jan Heliński, Adam Karnasiewicz, Wiesław Kłaczyński, Edwin Komisarz, Bogdan Kramek, Adam Kustra, Kazimierz Limanowski, Harry Litobarski, Włodzimierz Mietlewski, Jerzy Morytko, Stanisław Orzechowski, Józef Pieróg, Adam Pisarczyk, Franciszek Polak, Alojzy Pytel, Stanisław Róży...
tags: #lechowicz #magdalena #osp #kedzierzyn