Sanktuarium w Loreto, położone 31 kilometrów od Ankony, od wieków stanowi jedno z najważniejszych miejsc pielgrzymkowych w świecie katolickim. Jego sercem jest tzw. Święty Domek (wł. Santa Casa di Loreto) - miejsce kultu maryjnego, które według tradycji jest domem z Nazaretu, przeniesionym do Italii pod koniec XIII wieku. To właśnie tutaj, w cieniu potężnej bazyliki, historia wiary splata się z polskimi losami.
Polska Kaplica w bazylice w Loreto
Wewnątrz bazyliki, obok Świętego Domku, znajduje się Polska Kaplica, poświęcona Najświętszemu Sercu Pana Jezusa. Jej wystrój, tworzony w latach 1913-1939, jest dziełem włoskiego artysty Arturo Gatti, który dla lepszego zrozumienia polskiej kultury dwukrotnie odwiedził Polskę.
Freski i symbolika historyczna
Wnętrze kaplicy zdobią malowidła o tematyce religijno-patriotycznej:
- Sklepienie: W centralnym punkcie widnieje Najświętsza Maryja Panna jako Królowa Polski. Obok niej przedstawiono św. Kazimierza Królewicza oraz króla Jana III Sobieskiego z husarzem. Towarzyszą im postacie symbolizujące Polskę współczesną (chłopi, kobieta w stroju łowickim) oraz poczet polskich świętych i błogosławionych.
- Wielkie zwycięstwa: Ściany kaplicy upamiętniają dwie kluczowe bitwy: Wiktorię Wiedeńską (1683) oraz Cud nad Wisłą (1920). W scenie wiedeńskiej obecny jest o. Marek z Aviano, trzymający obraz Matki Bożej Loretańskiej.
- Cud nad Wisłą: Kompozycja przedstawia wodzów (Piłsudskiego, Hallera, Rozwadowskiego), ks. Ignacego Skorupkę oraz klęczących dostojników kościelnych, w tym nuncjusza Achillesa Rattiego (późniejszego papieża Piusa XI).
Bohaterstwo żołnierzy II Korpusu Polskiego
Związki Polaków z Loreto nabrały szczególnego znaczenia w czasie II wojny światowej. 18 lipca 1944 r. 2. Korpus Polski pod dowództwem gen. Władysława Andersa wyzwolił Ankonę oraz pobliskie Loreto. Była to jedyna samodzielna operacja wojsk polskich podczas kampanii włoskiej.
Ocalenie bazyliki przed pożarem
Jednym z najbardziej heroicznych epizodów było wydarzenie z 6 lipca 1944 roku. Na bazylikę w Loreto spadły niemieckie bomby zapalające, które wywołały pożar kopuły świątyni, bezpośrednio zagrażający Świętemu Domkowi. Do walki z żywiołem, nie zważając na trwający atak powietrzny, ruszyli żołnierze z Oddziału Ułanów Karpackich. Dzięki ich szybkiej interwencji pożar został ugaszony, a świątynia uratowana. Polscy żołnierze byli przekonani, że ocalała ona dzięki szczególnej opiece Matki Bożej.
Polski Cmentarz Wojenny w Loreto
W pobliżu sanktuarium znajduje się Polski Cmentarz Wojenny, na którym spoczywają żołnierze polegli podczas walk o wyzwolenie Włoch w latach 1944-1946. Nekropolia ta jest symbolem patriotyzmu i pamięci o bohaterstwie Polaków. Na jej najwyższym tarasie umieszczono ołtarz z płaskorzeźbą Matki Boskiej Ostrobramskiej oraz Krzyżem Virtuti Militari. Teren cmentarza otoczony jest kamiennym murem, a nad całością góruje maszt, na który wciągana jest polska flaga.
Przy wejściu do polskiej kaplicy w bazylice znajdują się trzy pamiątkowe tablice: jedna poświęcona wiktorii wiedeńskiej, druga - podziękowaniu papieża Piusa XII dla Polaków za uratowanie świątyni, a trzecia ufundowana przez weteranów 2. Korpusu w 40. rocznicę wybuchu II wojny światowej.